Úrskurður nr. 1273/2024

Hinn 16. desember 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1273/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24090120 og KNU24090121

Kæra [...] og barna þeirra á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 19. september 2024 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir M) og [...], fd. [...] (hér eftir K), ríkisborgarar Marokkó, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 17. september 2024, um að synja þeim og börnum þeirra, [...], fd. [...] (hér eftir A), [...], fd. [...] (hér eftir B), [...], fd. [...] (hér eftir C) og [...], fd. [...] (hér eftir D), ríkisborgurum Marokkó, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur og börn þeirra eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Marokkó og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd fyrir sig og börn sín 23. ágúst 2023. Kváðust kærendur hafa sótt um alþjóðlega vernd hér á landi þar sem M hafi verið ofsóttur í heimaríki vegna skoðanna hans og gagnrýni á stjórnvöld í landinu. Hann telji Ísland vera öruggt land. M hafi unnið sem aðstoðarmaður á lögfræðistofu og K hafi verið heimavinnandi húsmóðir. Þau eigi ekki fjölskyldu í heimaríki. Þá séu kærendur og börn þeirra heilsuhraust.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun 20. mars 2024 ásamt þáverandi löglærðum talsmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. Í viðtölum greindu kærendur frá því að hafa flúið heimaríki vegna stjórnmálaskoðanna M og gagnrýni hans á stjórnvöld í landinu. M kvaðst vera fæddur og uppalinn í bænum Ben Ahmed, en hafi verið búsettur í bænum Deroua með K og börnum þeirra þar til þau hafi yfirgefið heimaríki sitt. Kvaðst M ekki eiga fjölskyldu í heimaríki, en eigi í samskiptum við nokkra vini sem séu þar í landi. K eigi fjölskyldu í heimaríki. M kvaðst ekki tilheyra minnihlutahópi, en að hann hafi aðrar skoðanir en yfirvöld í heimaríki. Hann sé virkur á samfélagsmiðlum og hafi stofnað fyrsta aðganginn sinn á samfélagsmiðlinum Facebook árið 2011. M kvaðst hafa flúið heimaríki sitt þar sem hann hafi verið að tjá skoðanir sínar og gagnrýna yfirvöld í heimaríki opinberlega á Facebook frá árinu 2011. Hann hafi ekki tjáð sig oft á árunum 2011 til 2017, en árið 2018 hafi mótmælahreyfing byrjað á Rif svæðinu í Marokkó sem hann hafi tjáð sig sterklega um auk þess sem hann hafi verið að mótmæla efnahagsaðstæðum og stjórnmálaflokkum í landinu. Í kjölfar þess að hann hafi verið að tjá sig um ástandið á Rif svæðinu hafi hann fengið símtal þar sem ótilgreindur einstaklingur hafi hótað honum að hann yrði myrtur ef hann myndi ekki hætta því sem hann væri að gera. Hafi hann ákveðið að loka aðganginum sínum á Facebook og ekki fengið frekari hótanir. Um mitt árið 2019 hafi M stofnað nýjan Facebook-aðgang og haldið áfram að tjá sig, m.a. um pólitíska fanga. Aðspurður kvaðst M ekki hafa fengið neinar hótanir árið 2019, en fengið viðbrögð við innleggjum sínum frá starfsfólki yfirvalda. Það hafi lýst yfir óánægju sinni með innlegg M og sagst vera ósammála skoðunum hans. Á tímum Covid-19 hafði M ritað fjölda innleggja um aðgerðir stjórnvalda sem hafi endað með því að Facebook hafi lokað aðganginum hans. Í desember 2022 hafi M stofnað enn einn aðganginn og haldið áfram að tjá sig, og kvaðst kærandi jafnframt hafa gengið mun lengra í skrifum sínum en hann hafði gert árin áður. Kvaðst M hafa tjáð sig um umdeild mál eins og málefni Vestur-Sahara. Af þessum sökum kvaðst M hafa fengið verri þjónustu í heimaríki vegna stjórnmálaskoðanna sinna. Erfitt hafi verið fyrir hann að sækja um opinber gögn, m.a. fæðingarvottorð og vegabréf fyrir börnin sín. M hafi fengið skilaboð frá ótilgreindum einstakling sem sé búsettur á Ítalíu þess efnis að M sé svikari og að hann væri að vinna fyrir Alsír. Aðspurður kvaðst M ekki þekkja til viðkomandi, en kvað vin hans hafa sagt honum að viðkomandi starfi fyrir leyniþjónustuna í heimaríki. Á Facebook hafi annar ótilgreindur einstaklingur jafnframt sagst ætla að stefna M fyrir dómstóla. Þá greindi M frá því í viðtali sínu að í júní 2023 hafi leyniþjónustan (f. Direction de la Surveillance du Territoire (DST)) byrjað að fylgjast með honum allt þar til hann yfirgaf heimaríki. Þetta hafi verið tveir ótilgreindir einstaklingar sem skipt höfðu með sér dag- og kvöldvöktum. Þeir hafi fylgst með úr bifreið fyrir utan heimili M. Þeir hafi einnig verið að afla upplýsinga um M frá fólki sem þekki til hans, m.a. hafi þeir talað við nafngreindan vin M sem starfi sem flugvallarlögreglumaður og nafngreindan nágranna hans. Leyniþjónustan hafi viljað vita hvort M væri aðili að stjórnmálaflokki eða öðrum samtökum. Þessir einstaklingar hafi síðan látið M vita að verið væri að spyrjast fyrir um hann. Leyniþjónustan hafi einnig spurst fyrir um M á vinnustað hans í ágúst 2023 eftir að hann var kominn hingað til lands. Þá kvað M að umræddur vinur hans hafi aðstoðað hann og fjölskyldu hans við að yfirgefa heimaríki. Aðspurður kvaðst M ekki vita hvort hann sé eftirlýstur af lögreglunni, en kvað lögregluna vera að fylgjast með honum á Facebook og hafa hlerað síma hans þar sem hann hafi oft heyrt aðra rödd þegar hann hafi verið í símtali. Eftir að hann kom hingað til lands hafi hann áfram verið að tjá sig á Facebook þess efnis að konungsveldið í heimaríki hans sé spillt. Þá óttist M að verða rænt, beittur pyndingum, drepinn eða settur í fangelsi snúi hann aftur til heimaríkis.

Í viðtali kvaðst K vera fædd og uppalin í Casablanca í Marokkó, en hafi verið búsett í bænum Deroua með M og börnum þeirra þar til þau hafi yfirgefið heimaríki sitt. Kvaðst K eiga móður í heimaríki sem hún sé í samskiptum við. K kvaðst hafa flúið heimaríki sitt vegna stjórnmálaskoðana M, en hún sjálf hafi ekki verið í neinum vandræðum. K greindi frá því að árið 2011 hafi M stofnað aðgang á samskiptamiðlinum Facebook og verið að tjá sig um og mótmæla pólitísku ástandi í heimaríki. Hann hafi þó lokað aðganginum sínum í byrjun árs 2018 eftir að hafa fengið hótanir símleiðis. Einstaklingarnir sem hafi hótað honum kváðust ekki vilja meiða hann þar sem hann ætti börn, en þeir hafi sagt að ef hann hefði ekki átt börn hefðu þeir meitt hann. Á sama tíma hafi verið erfitt fyrir hann að sækja um opinber gögn, m.a. fæðingarvottorð, og hann hafi fengið skilaboð á Facebook frá ótilgreindu fólki sem hafi kallað hann svikara. Einhverjir hafi einnig sagst ætla stefna honum fyrir dómstóla. Um mitt árið 2019 hafi M stofnað nýjan Facebook-aðgang og haldið áfram að tjá sig. Hann hafi skrifað um mannréttindi og fólk sem hafi verið fangelsað vegna mótmælahreyfinganna í borginni Jerada í Marokkó og í Rif héraðinu og reynt að hjálpa fólki sem sæti í fangelsi vegna pólitískra skoðanna þeirra. Í byrjun árs 2021 hafi Facebook lokað aðgangi M, en í lok árs 2022 hafi hann stofnað enn einn aðganginn og haldið áfram að tjá sig. Kvað K að árið 2022 hafi M gengið mun lengra en áður í gagnrýni sinni á stjórnvöldum og hann hafi þá einnig byrjað að gagnrýna stjórnmálamenn í heimaríki. Síðan hafi það verið í byrjun júní 2023 sem M hafi fengið heimsókn frá ótilgreindum nágranna fjölskyldunnar og hann tjáð M að lögreglan væri að fylgjast með honum. Nágranninn hafi verið að vinna í lögreglunni og hann hafi aðstoðað kærendur við að flýja heimaríki. Þá greindi K frá því að á sama tíma hafi ótilgreindir einstaklingar verið fyrir utan heimili þeirra og fylgst með þeim þar til þau hafi flúið land. Aðspurð kvaðst K ekki vita hverjir hafi verið að hóta M, en taldi mögulegt að það hafi verið fulltrúar yfirvalda. M deili ekki öllu með henni til að vernda hana. Þá kvað hún hvorki sig né neinn úr fjölskyldunni hafa orðið fyrir ofbeldi eða áreiti vegna opinberrar tjáningar M. Aðspurð hafi umræddar ofsóknir gagnvart M eingöngu verið hótanir. Þær hafi verið símleiðis og M tjáð að hann þyrfti að hætta að tjá sig og að hann yrði að breyta um skoðanir. Kvaðst K ekki vita hver hafi verið að hringja og börnin þeirra hafi ekki verið vör við það að M hafi fengið hótanir. Þá hafi kærendur ekki reynt að leita aðstoðar lögreglu vegna framangreinds.

A mætti til viðtals hjá Útlendingastofnun 27. mars 2024 ásamt þáverandi löglærðum talsmanni sínum og túlki. A greindi m.a. frá því að hafa flúið heimaríki með kærendum þar sem M hafi tjáð sig opinberlega um stjórnvöld í landinu sem megi ekki gera. Hann hafi því átt í hættu að vera handtekinn og settur í fangelsi í 10–20 ár eða vera drepinn. Kvað hún M hafa verið hótað. Í heimaríki hafi A fyrst búið í borginni Casablanca en flutt með kærendum, bróður sínum og ömmu þaðan til bæjarins Deroua þegar hún hafi verið fimm ára. A kvaðst hafa gengið í skóla, en að henni hafi ekki liðið vel í skólanum. Mikil vandamál hafi verið í skólanum og kvaðst A ekki hafa lært mikið. Miklir fordómar hafi viðgengist í skólanum og starfsmenn hafi komið öðruvísi fram við nemendur eftir efnahag foreldra þeirra. Sjálf hafi A orðið fyrir fordómum. A kvaðst ekki hafa mátt fara út að leika eftir skóla þar sem Marokkó sé hættulegur staður fyrir stúlkur að fara einar út og hún hafi því eytt mestum tíma sínum innandyra. Hún hafi sjaldan mátt fara út án þess að móðir hennar hafi látið föður hennar vita af því. Þá greindi A frá því að vera heilsuhraust og að hún hafi ekki þurft að leita læknisaðstoðar í heimaríki. Hún hafi fengið nægilega mikið að borða í heimaríki, en matur þar sé þó dýr. Kvað A að M hafi starfað sem ritari á lögfræðistofu og að K hafi ekki unnið í heimaríki. Þá eigi A ættingja móðurmegin í heimaríki. Í viðtali sínu greindi A einnig frá atviki sem fjölskyldan hafi lent í á flugvellinum í heimaríki. Ekki hafi átt að hleypa þeim úr landi, en M hafi þekkt lögreglumann sem hafi hjálpað þeim.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum B, C og D kom fram að ekki væri tilefni til að taka viðtöl við börnin með vísan til ungs aldurs þeirra og framburðar foreldra þeirra.

Með ákvörðunum Útlendingastofnunar var kærendum og börnum þeirra synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Börnum kærenda var brottvísað frá landinu. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 19. september 2024 og kærunefnd barst greinargerð kærenda ásamt fylgiskjölum 25. september 2024. Hinn 17. október 2024 leituðu kærendur þjónustu annars lögmanns sem nú fer með hagsmuni þeirra og barna þeirra. Viðbótargögn bárust nefndinni 25. nóvember og 2. desember 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerðir kærenda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu kærunefndar er ekki ástæða til að reifa greinargerðirnar sérstaklega.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerðum kærenda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telja kærendur að málsmeðferð stofnunarinnar og hinar kærðu ákvarðanir brjóti gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og 22. gr. laganna um rökstuðning.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli M er fjallað um frásögn hans að einhverju leyti og persónulegar aðstæður í heimaríki hans Marokkó. Er frásögn hans talin trúverðug að hluta og lagt til grundvallar að hann hafi tjáð sig á samfélagsmiðlinum Facebook um ýmis málefni sem varði heimaríki hans og stjórnvöld í landinu. Þá er einnig lagt til grundvallar að hann hafi starfað sem aðstoðarmaður lögmanna á lögfræðistofu í heimaríki. Hins vegar er ekki lagt til grundvallar að M hafi fengið verri þjónustu hjá opinberum stofnunum í heimaríki og að erfiðara hafi verið fyrir hann að fá opinber gögn. Þá er heldur ekki lagt til grundvallar að Facebook skilaboð frá ótilgreindum einstaklingi, sem M kvað vera fulltrúa marokkósku leyniþjónustunnar, hafi að geyma beina hótun gagnvart M. Ekki er heldur lagt til grundvallar að M eigi á hættu að vera fangelsaður við komu hans til heimaríkis. Auk framangreinds lagði Útlendingastofnun ekki til grundvallar að M væri sérstakt skotmark yfirvalda vegna opinberrar tjáningar hans um marokkósk stjórnvöld eða að stjórnvöldum hafi verið kunnugt um skoðanir hans. Má ráða af ákvörðuninni að Útlendingastofnun hafi ekki lagt framangreindar málsástæður til grundvallar þar sem M hafi ekki lagt fram gögn máli sínu til stuðnings. Þá hafi það verið mat stofnunarinnar að M gæti leitað aðstoðar lögreglu í heimaríki telji hann þess þörf án þess að sérstök afstaða hafi verið tekin til þess hvernig opinber táning hans gegn stjórnvöldum kynni að hafa áhrif á möguleika hans til aðstoðar. Kærunefnd gerir alvarlegar athugasemdir við rannsókn Útlendingastofnunar á máli kærenda. Ákvörðun stofnunarinnar vegna M er eingöngu takmörkuð almenn umfjöllun um einstaklinga sem tjá andstöðu sína við stjórnvöld opinberlega, s.s. á samfélagsmiðlum. Ekki verður séð að Útlendingastofnun hafi tekið sérstaka afstöðu til megin málsástæðna M um að hann sé bloggari og aðgerðasinni og hafi tjáð sig gegn stjórnvöldum opinberlega eða þeirra gagna sem hann lagði fram um þá tjáningu af samfélagsmiðlinum Facebook. Þá var ekki tekin afstaða til þess hvort að tjáning M á samfélagsmiðlum frá desember 2022 og áfram leiði til þess að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu stjórnvalda snúi hann til baka. Þá fær kærunefnd ekki séð að framlagðar Facebook færslur eða tugir færslna á núverandi Facebook aðgangi M hafi verið rannsakaðar m.t.t. innihalds þeirra, tímasetninga birtinga eða athugasemda við færslurnar.

Landaheimildir bera með sér að refsivert sé að gagnrýna marokkósk stjórnvöld, íslam og konungsveldið og að yfirvöld í landinu hafi uppi áreiti í garð aðgerðasinna og gagnrýnenda, og fangelsi andófsmenn, blaðamenn, bloggara og talsmenn mannréttinda og sem fái ekki réttláta málsmeðferð og séu jafnvel sakfelldir fyrir uppgerðar sakir. Kærunefnd tekur undir með M að erfitt sé fyrir hann að færa sönnur á að hann hafi sætt eftirliti í heimaríki en heimildir styðja frásögn hans þess efnis að á grundvelli opinberrar tjáningar á samfélagsmiðlum kunni hann að sæta eftirliti stjórnvalda og eiga á hættu að verða handtekinn og sakfelldur á grundvelli stjórnmálaskoðana.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Að mati kærunefndar bera framangreind vinnubrögð Útlendingastofunnar í málum kærenda og barna þeirra með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum þeirra. Telur kærunefnd að annmarkar hafi verið á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kærenda og barna þeirra voru ekki skoðaðar með hliðsjón af einstaklingsbundnum aðstæðum þeirra í Marokkó. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kærenda og barna þeirra er, með vísan til framangreinds, að mati kærunefndar enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Kærunefnd telur framangreinda annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar verulega og að þeir kunni að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu mála kærenda og barna þeirra. Verður því ekki komist hjá því að fella ákvarðanirnar úr gild.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda og barna þeirra til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda og barna þeirra eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda og barna þeirra til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Þorsteinn Gunnarsson, formaður.