Úrskurður nr. 1265/2024

Hinn 18. desember 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1265/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24070140

Kæra [...]

á ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 15. júlí 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 30. júní 2024, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til Íslands með flugi frá Osló, Noregi, 30. júní 2024. Með ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 30. júní 2024, var kæranda vísað frá landinu.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli a, c, d, og h-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Ákvörðuninni fylgdu ekki viðbótarathugasemdir, aðrar en tilvísanir til viðeigandi lagaákvæða.

Af frumskýrslu lögreglu, dags. 30. júní 2024, má ráða að ákvörðun lögreglu hafi byggst á upplýsingum sem fram komu við komu kæranda til landsins en einnig fyrri afskiptum lögreglu af kæranda, m.a. vegna refsiverðra brota og ólögmætrar dvalar. Þar að auki eigi kærandi nokkur ólokin mál.

Fram kemur að kærandi hafi hlotið þriggja mánaða skilorðsbundna refsingu vegna dóms Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-329/2021, dags. 5. maí 2021, auk þess að hafa gengist undir nokkrar sektargreiðslur vegna umferðarlagabrota. Kæranda hafi áður verið gert að sæta brottvísun og endurkomubanni í kjölfar synjunar á umsókn um alþjóðlega vernd, sbr. úrskurð kærunefndar nr. 182/2019, dags. 14. apríl 2019. Kærandi hafi m.a. brotið gegn endurkomubanni og tvívegis verið frávísað á grundvelli i-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga árið 2019. Þá hafi lögregla haft afskipti af kæranda 13. apríl 2024 vegna meints fíkniefnabrots en í ljós hafi komið að kærandi hafi dvalið án lagaheimildar hér á landi í tæpt ár, en samkvæmt stimpli í vegabréfi kom kærandi inn á Schengen-svæðið 24. apríl 2023. Kæranda hafi verið birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, sbr. 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og í kjölfarið yfirgaf kærandi landið og Schengen-svæðið 24. maí 2024.

Kærandi kom til landsins að nýju 30. júní 2024, og hafði þá ekki heimild til dvalar, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og a-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í frumskýrslu lögreglu kemur einnig fram að kærandi hefur framvísað alls fjórum vegabréfum með þremur mismunandi nöfnum gagnvart lögreglu á árunum 2019 til 2024. Þá hafi kærandi átt ógreiddar sektir vegna fyrri refsibrota sinna, sbr. h-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Þrátt fyrir nýlega hjónavígslu kæranda hafi hann hvorki haft dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar í gildi, sbr. c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga né lagt fram umsókn á þeim grundvelli hjá Útlendingastofnun, auk þess sem hann hefði ekki næga fjármuni til framfærslu, sbr. d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kærði ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 15. júlí 2024. Samhliða kæru óskaði kærandi eftir tveggja vikna fresti til þess að leggja fram greinargerð vegna málsins. Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 16. júlí 2024, var kæranda veittur frestur til 29. júlí 2024 til þess að leggja fram greinargerð. Kærandi lagði ekki fram greinargerð eða önnur fylgigögn vegna málsins.

III. Málsástæður og rök kæranda

Kærandi lagði ekki fram greinargerð vegna málsins.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf ekki vegabréfsáritun til landgöngu, sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum, sbr. viðauka 9 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022, og má dvelja hér á landi í 90 daga á hverju 180 daga tímabili.

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 30. júní 2024, byggir á a, c, d-, og h-liðum 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Í a-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins ef hann fullnægir ekki reglum sem settar eru um vegabréf, vegabréfsáritun, ferðaheimild eða komu til landsins. Í ákvörðun lögreglu er að finna tilvísun til F-liðar í stöðluðu ákvörðunarformi, sbr. VIII. viðauka við reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 399/2016 um för fólks yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar) en samkvæmt tilvísuninni hefur kærandi þegar dvalið í 90 daga á 180 daga tímabili innan Schengen-svæðisins. Þá kemur fram í frumskýrslu málsins að kærandi hafi framvísað alls fjórum vegabréfum gagnvart lögreglu á Íslandi, og borið þrjú mismunandi eftirnöfn.

Nr. [...], útgefið [...]2019 með gildistíma til [...]2029, undir nafninu [...].

Nr. [...], útgefið [...]2021 með gildistíma til [...]2031, undir nafninu [...].

Nr. [...], útgefið [...]2023 með gildistíma til [...]2033, aftur undir nafninu [...].

Nr. [...], útgefið [...]2024 með gildistíma til [...]2034, undir nafninu [...].

Framangreindu til viðbótar athugist að kærandi sótti um alþjóðlega vernd á Íslandi 25. febrúar 2019, og lagði þá fram albanskt kennivottorð nr. [...], með gildistíma frá [...] 2013 til [...] 2023, undir nafninu [...]. Samkvæmt fyrirliggjandi stimplum í vegabréfum kæranda kom hann inn á Schengen-svæðið 24. apríl 2023 í gegnum landamærastöð í Karasovici, Króatíu, en þá var vegabréf hans nr. [...] stimplað. Kærandi yfirgaf Schengen-svæðið ekki fyrr en 24. maí 2024 samkvæmt stimpli á Fiumicino flugvelli í Rómarborg, Ítalíu. Hafði hann þá dvalið í um 13 mánuði á Schengen-svæðinu, og var að óbreyttu ekki heimilt að heimsækja svæðið að nýju fyrr en 23. ágúst 2024, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 8. gr. laga um útlendinga. Næst kom kærandi inn á svæðið í gegnum Gardermoen flugvöll í Ósló, Noregi, 30. júní 2024. Þá hafi hann framvísað nýju vegabréfi, nr. [...]. Ekki liggja fyrir skýringar á tíðri útgáfu vegabréfa til handa kæranda ásamt nafnabreytingum en slíkt er til þess fallið að villa um við framkvæmd landamæraeftirlits á Schengen-svæðinu. Af lögum og öðrum réttarheimildum er þó ljóst að aðilar bera ábyrgð á lögmæti eigin dvalar en það liggur í hlutarins eðli að framangreind háttsemi kunni að torvelda einstaklingum að sýna fram á lögmæti dvalar sinnar, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Við komu kæranda til landsins 30. júní 2024 fullnægði hann ekki reglum sem gilda um komu til landsins enda var honum ekki heimilt að koma inn á Schengen-svæðið að nýju fyrr en 23. ágúst 2024. Verður ákvörðun lögreglu um frávísun kæranda á grundvelli a-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því staðfest.

Í c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni. Tilvísun lögreglu varðar C-lið staðlaðs ákvörðunarforms, sbr. áðurnefndan VIII. viðauka við Schengen-landamærareglurnar, en í tilvísun lögreglu felst að kærandi hafi ekki haft í gildi dvalarleyfi. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að kærandi hafi [...] en samkvæmt uppflettingu í kerfi Útlendingastofnunar hafði kærandi ekki lagt fram umsókn um dvalarleyfi þegar lögregla hafði afskipti af honum á Keflavíkurflugvelli eða fengið útgefið dvalarleyfi á þeim grundvelli. Þá kemur fram að kærandi hafi greint frá því að hann hygðist flytja til landsins en með vísan til 50. gr. laga um útlendinga þarf hann dvalarleyfi til þess að dvelja til lengri tíma.

Að meginreglu ber útlendingum sem sækja um dvalarleyfi í fyrsta skipti að sækja um dvalarleyfi áður en viðkomandi kemur til landsins og er óheimilt að koma til landsins fyrr en umsókn hefur verið samþykkt, sbr. 1. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Með vísan til þess sem að framan greinir og þess að kærandi hafði ekki dvalið utan Schengen-svæðisins nógu lengi, sbr. framangreinda umfjöllun um a-lið, er ljóst að kærandi hafði ekki heimild til dvalar hér á landi og verður því ákvörðun lögreglu um frávísun kæranda á grundvelli c-liðar 106. gr. laga um útlendinga staðfest.

Samkvæmt d-lið 1.mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að frávísa útlendingi ef hann getur ekki sýnt fram á að hann hafi eða eigi tryggð nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar. Fram kemur í athugasemdum við ákvæðið að meta þurfi hverju sinni hvenær útlendingur telst hafa nægileg fjárráð til framfærslu og til heimferðar. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 um för yfir landamæri skal við mat á því hvort útlendingur teljist hafa nægileg fjárráð m.a. tekið mið af lengd og tilgangi dvalar. Mat á fjárráðum megi byggja á reiðufé, ferðatékkum og greiðslukortum sem útlendingur sé handhafi að. Í frumskýrslu lögreglu hafi komið fram að kærandi hefði einungis aðgengi að hundrað evrum en auk þess myndi maki kæranda fjármagna dvöl hans. Hvorki er að finna umfjöllun lögreglu um aðkomu maka hans að framfærslu í ákvörðuninni sjálfri né skýrslu lögreglu en af meginreglum hjúskaparréttar leiðir að hjón bera sameiginlega ábyrgð á framfærslu þeirra, sbr. t.d. VII. kafla hjúskaparlaga nr. 31/1993. Að því leytinu til er ákvörðun lögreglu haldin annmarka er lýtur að rannsókn málsins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Er því óhjákvæmilegt að fella úr gildi þann hluta ákvörðunar lögreglu er lýtur að d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga.

Í ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum var kæranda einnig frávísað á grundvelli h-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landinu hafi hann ekki greitt sekt sem honum hafi verið gert að greiða meðan á fyrri dvöl hans stóð. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum í málinu hefur kæranda tvívegis verið birt sektargerð hér á landi, í bæði skiptin vegna umferðarlagabrota. Samkvæmt gögnum sem kærunefnd aflaði við meðferð málsins greiddi kærandi umræddar sektir 4. október 2024.

Af 106. gr. laga leiðir að atvik málsins séu metin eins og þau lágu fyrir við komu til landsins og verður þeim ekki breytt með afturvirkum hætti. Að framangreindu virtu er staðfest ákvörðun lögreglu um frávísun á grundvelli h-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga enda voru skilyrði ákvæðisins uppfyllt þegar lögregla tók hina kærðu ákvörðun.

Samantekt

Samkvæmt framansögðu er ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 30. júní 2024, staðfest vegna a-, og h-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, en felld úr gildi vegna c-, og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga.

Athugasemdir við störf lögreglu

Hin kærða ákvörðun var um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar, einkum varðandi c-, og d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Verður því að líta svo á að hin kærða ákvörðun hafi ekki verið rökstudd í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Þrátt fyrir þetta var kæranda ekki leiðbeint um heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga til að fá slíkan rökstuðning. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga þar sem mælt er fyrir um leiðbeiningar sem veita skal aðila máls þegar birt er ákvörðun án rökstuðnings. Eins og atvikum háttar í máli þessu er framangreindur annmarki þó ekki þess eðlis að fella beri hina kærðu ákvörðun úr gildi en kærunefnd beinir því til lögreglustjórans á Suðurnesjum að gæta að framangreindu við meðferð mála.

Úrskurðarorð

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Gunnar Páll Baldvinsson Sandra Hlíf Ocares