Úrskurður nr. 1275/2024

Hinn 18. desember 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1275/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24080158, KNU24080159, KNU24080160 og KNU24080161

Kæra [...] á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 27. ágúst 2024 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir M) og [...], fd. [...] (hér eftir K), ríkisborgarar Venesúela og Sýrlands, og uppkomin börn þeirra, [...], fd. [...] (hér eftir A) og [...], fd. [...] (hér eftir B), ríkisborgarar Venesúela og Sýrlands, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 16. ágúst 2024, um að synja kærendum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Venesúela og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd 29. júní 2023. Kváðust kærendur sækja um alþjóðlega vernd hér á landi vegna þess að þau hafi orðið fyrir hótunum í Venesúela. Kærendur séu með tvöfaldan ríkisborgararétt í Sýrlandi og í Venesúela. Þau hafi búið í Venesúela í 23 ár, hafi farið frá Venesúela til Sýrlands árið 2018 en snúið aftur til Venesúela árið 2020. K og A séu með astma og B sé með mígreni en annars séu kærendur við góða heilsu.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. Viðtöl við M og K áttu sér stað 7. maí 2024 og viðtöl við A og B fóru fram 8. maí 2024. M og K kváðust vera fædd og uppalin í Sweida í Sýrlandi. A og B kváðust vera fædd í Barinas í Venesúela, A kvaðst vera uppalinn í Sweida í Sýrlandi og B kvaðst vera uppalin í Sweida í Sýrlandi og Barinas í Venesúela þar sem kærendur hafi verið búsett í eigin íbúðarbyggingu áður en þau hafi yfirgefið Venesúela. K, A og B kváðust jafnframt hafa verið búsett í Dúbaí í Sameinuðu arabísku furstadæmunum í u.þ.b. sex mánuði árið 2016 vegna stöðu K sem formanns vinasamtaka ríkisborgara Sýrlands og Venesúela. K kvaðst mestmegnis hafa haft fasta búsetu í Sýrlandi ásamt A og B þar til árið 2020 en þá hafi kærendur farið til Venesúela og dvalið þar fram að komu þeirra til Íslands. K kvaðst hafa ferðast á milli Sýrlands og Venesúela ásamt A og B til ársins 2018 þar sem M hafi mestmegnis dvalið í Venesúela sökum vinnu sinnar sem kaupsýslumaður. Af frásögn kærenda má ráða að M og K hafi átt eignir og fyrirtæki í Venesúela og m.a. aflað tekna með rekstri verslana og útleigu íbúða. Kærendur kváðust hafa átt fyrir mat og annarri nauðsynjavöru. Kærendur kváðust ekki vera aðilar að stjórnmálaflokki eða virk í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki en K kvaðst vera virk í góðgerðamálum þar sem hún eigi bakarí og gefi brauð til einstaklinga í þörf. M kvaðst tilheyra sérstökum þjóðfélagshópi í Venesúela sem Sýrlendingur og kvaðst jafnframt tilheyra minnihlutahópi í Venesúela sem einstaklingur af arabískum uppruna. Þá kvaðst A tilheyra minnihlutahópi í Venesúela á grundvelli stjórnmálaskoðana þar sem hann sé á móti stjórnvöldum en kvaðst ekki hafa tekið þátt í mótmælum. Aðspurður hvort og þá hvernig hann hafi látið andstöðu sína í garð stjórnvalda í ljós kvaðst A bæði hafa tjáð sig opinberlega og meðal annarra stjórnarandstæðinga en skýrði ekki nánar frá því hvernig hann hafi tjáð sig. K kvaðst ekki vera aðili að minnihlutahópi í heimaríki en greindi frá því að fjölskyldutengsl hennar við Tareck El Aissami, fyrrum varaforseta Venesúela, skapi vandamál fyrir hana í Venesúela. Aissami hafi gegnt ýmsum ráðherraembættum í Venesúela, nú síðast árið 2023. Aðspurð hvaða atvik í lífi þeirra gerði það að verkum að kærendur hafi yfirgefið Venesúela kváðu þau það hafa verið vegna atviks sem K hafi orðið fyrir 20. júní 2023. K greindi frá því að hafa verið að labba að bíl sínum eftir að hafa sinnt erindum þegar tveir menn hafi komið upp að henni og miðað byssu að höfði hennar. K kvað mennina annað hvort hafa ýtt við höfði hennar eða veitt henni högg á höfuðið á meðan þeir hafi neytt hana inn í aðra bifreið. Inni í bílnum hafi K heyrt í konu sem hafi hulið augu hennar með grímu. K kvað mannræningjana hafa keyrt í burtu með hana á ótilgreindan stað og inn í herbergi með borði og tölvu. Kærendur kváðu mannræningjana hafa neytt K til að millifæra um 18.000 dollara af bankareikningi hennar sem hún hafi gert. K kvaðst vita hvaða einstaklingar hafi átt hlut í mannráninu þar sem hún hafi heyrt mannræningjana tala saman þar sem tveir einstaklingar hafi verið nefndir með nafni. K kvaðst síðan hafa hitt annan af hinum nafngreindu einstaklingum hér á Íslandi og greindi frá því að sá aðili hafi haft uppi ógnandi tilburði í garð hennar og A. Mannræningjarnir væru hópur af rannsóknarlögreglumönnum innan CICPC sem starfi á svæðinu þar sem kærendur hafi verið búsett og eigi bóndabæ á því svæði. Kærandi greindi frá því að umræddir rannsóknarlögreglumenn ræni fólki og fari með það á framangreindan bóndabæ. K hafi verið rænt sökum sterkrar fjárhagsstöðu hennar og vegna fjölskyldutengsla hennar við Tareck El Aissami. Kærendur kváðu tiltekinn starfsmann fyrirtækis þeirra jafnframt hafa veitt mannræningjunum upplýsingar um þau og fjárhagsstöðu þeirra. Þá greindi K frá því að bílum fjölskyldunnar hafi reglulega verið stolið, m.a. hafi bíl A verið stolið í september 2022. K greindi frá því að Hugo Chavez, fyrrum forseti Venesúela, hafi tilnefnt hana til að gegna stöðu formanns vinasamtaka Sýrlands og Venesúela vegna tengsla hennar við Tareck El Aissami þegar Chavez hafi heimsótt Sweida 4. september 2009. K kvaðst ekki hafa getað lifað eðlilegu lífi í Venesúela vegna framangreindra tengsla þar sem hún hafi fengið mikla athygli vegna þeirra. Þá hafi kærendur ítrekað orðið fyrir áreiti sökum þessa, m.a. frá lögreglu og þurft að greiða verndargjald í hverjum mánuði. K kvaðst hafa verið með M í bíl árið 2017 þegar lögreglumenn hafi skotið að bíl þeirra og elt þau. Umræddir lögreglumenn hafi vitað af fjölskyldutengslum K við Tareck El Aissami. M greindi frá því að Tareck El Aissami hafi verið handtekinn og settur í fangelsi eftir að kærendur hafi komið til Íslands og að leyniþjónusta Venesúela hafi spurt eftir kærendum í heimaríki, m.a. hafi verið talað við leigjendur þeirra og þeir spurðir um K. Aðspurð kvaðst K ekki nýlega hafa átt í samskiptum við Tareck El Aissami en kvaðst vera í samskiptum við móður og systur hans sem og eiginkonu hans. Aðspurð kvað K áreitið hafa orðið meira eftir að hún hafi komið fram í sjónvarpsviðtali í tengslum við formennsku hennar í vinasamtökum Sýrlands og Venesúela. K greindi frá því að henni hafi borist hótanir í gegnum farsíma hennar og í heimasíma. A greindi frá því að frá handtöku Tareck El Aissami hafi fjölskylda Aissami sætt ofsóknum, m.a. þar sem fólk telji að fjölskyldumeðlimir Aissami séu viðriðnir þá glæpi sem hann hafi verið handtekinn fyrir.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 27. ágúst 2024 og kærunefnd barst greinargerð kærenda ásamt fylgiskjölum 12. september 2024. Hinn 10. desember 2024 óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum frá K og bárust svör hennar ásamt fylgiskjölum 12. desember 2024.

3 Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kærenda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verða greinargerðir kærenda ekki reifaðar hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kærenda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem þau bera fyrir sig.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kváðust kærendur vera sérstaklega útsett fyrir ofsóknum á grundvelli fjölskyldutengsla K við Tareck El Aissami, fyrrum varaforseta Venesúela. K kvaðst hafa orðið fyrir fjárkúgunum og áreiti og að bílum kærenda hafi oft verið stolið vegna framangreindra tengsla og sterkrar fjárhagsstöðu þeirra. K hafi orðið fyrir mannráni 20. júní 2023 sökum þessa af hálfu aðila með tengsl við CICPC rannsóknarlögregluna og henni gert að millifæra um 18.000 dollara af reikningi sínum fyrir frelsi sitt. Kærendur kváðust hafa ákveðið að yfirgefa Venesúela í kjölfar framangreinds atviks. Þá kvaðst K jafnframt hafa orðið fyrir pólitískum ofsóknum sökum framangreindra tengsla og stöðu hennar sem formanns vinasamtaka Venesúela og Sýrlands. Kærendur kváðust ekki geta snúið aftur til Venesúela af ótta við að verða handtekin strax á flugvellinum vegna tengsla K við Tareck El Aissami. Þá greindu M og A frá því í viðtali að Tareck El Aissami hafi nýverið verið handtekinn og sé nú í fangelsi í Venesúela og að fjölskyldumeðlimir hans hafi verið handteknir og verði fyrir ofsóknum af hálfu yfirvalda.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lögðu kærendur fram fjölda gagna, m.a. fjölskylduvottorð frá Sýrlandi sem sýnir að móðir K og móðir Tareck El Aissami beri sama eftirnafn, ódagsetta ljósmynd af K og Tareck El Aissami, upptöku af sjónvarpsviðtali við K vegna stöðu hennar í vinasamtökum Venesúela og Sýrlands og ljósmyndir af K að störfum frá árinu 2022, afrit af erindi K til saksóknara Barinas fylkis, dags. 22. júní 2023, vegna mannráns og afrit af lögregluskýrslu K, dags. 18. nóvember 2018, vegna hótana og áreitis. Í hinum kærðu ákvörðunum kemur fram að framlagt fjölskylduvottorð og ljósmynd af K og Tareck El Aissami hafi ekkert sönnunargildi í máli kærenda þar sem þau sanni ekki fjölskyldutengsl K við Tareck El Aissami, enda hafi nafn hans ekki komið fram á framlögðu fjölskylduvottorði og ekki verði með vissu séð að framlögð ljósmynd sýni K og Tareck El Aissami þar sem um nokkuð óskýra og hreyfða mynd sé að ræða. Útlendingastofnun útilokar þó ekki að umrædd ljósmynd sé af K og umræddum manni. Vegna afstöðu stofnunarinnar til framlagðra gagna er það mat kærunefndar að frekari rannsóknar hafi verið þörf, t.a.m. með frekari gagnaframlagningu kærenda eða framhaldsviðtali við K.

Er í ákvörðunum jafnframt ekkert fjallað um fjölskyldumeðlimi Tareck El Aissami, ofsóknir gegn þeim eða möguleika þeirra á vernd gegn ofsóknum en frásagnir kærenda af áreiti í garð fjölskyldumeðlima Tareck El Aissami fá m.a. stuðning í ýmsum umfjöllunum fjölmiðla. Í umfjöllun The New York Times, dags. 2. maí 2019, kemur m.a. fram að samkvæmt skjölum frá fulltrúum leyniþjónustu Venesúela, SEBIN, hafi Tareck El Aissami og fjölskyldumeðlimir hans verið viðfang fjölda rannsókna í yfir áratug, m.a. vegna meintra tengsla við Hezbollah og fíkniefnabaróna. Af opinberum gögnum má einnig ráða að þónokkur fjöldi ríkja hafa beitt Tareck El Aissami viðurlögum, m.a. Evrópusambandið, Bandaríkin og Kanada. Þá er Tareck El Aissami eftirlýstur af bandarískum yfirvöldum sem bjóða allt að tíu milljónir dollara fyrir upplýsingar sem leiða til handtöku og/eða sakfellingu Tareck El Aissami. Gefa heimildir því jafnframt tilefni til frekari rannsóknar á tengslum K og Tareck El Aissami og hvort K kunni að eiga á hættu ofsóknir í heimaríki vegna mögulegra fjölskyldutengsla þeirra.

Verður ekki ráðið að meginmálsástæða kærenda, að þau og sérstaklega K eigi á hættu ofsóknir eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af hálfu yfirvalda og annarra aðila vegna meintra tengsla K við fyrrum varaforseta Venesúela, hafi verið rannsökuð með fullnægjandi hætti.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreindar ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda bera með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum kærenda, þá einkum á stöðu K við endurkomu til landsins í ljósi mögulegra fjölskyldutengsla við Tareck El Aissami. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kærenda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela, m.a. möguleika þeirra á vernd þarlendra yfirvalda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðananna í málum kærenda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kærenda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds eru hinar kærðu ákvarðanir felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kærenda.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated.

The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga

Þorsteinn Gunnarsson

formaður