Úrskurður nr. 1271/2024

Hinn 19. desember 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1271/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24100173

Kæra […] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 26. október 2024 kærði einstaklingur sem kveðst heita […], vera fæddur […]2 og vera ríkisborgari Alsír (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 25. október 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Spáni 28. september 2024 og var tekinn í skýrslutöku hjá lögreglunni á Suðurnesjum vegna gruns um falsað kennivottorð. Kærandi kvaðst hafa smyglað sér frá Alsír til Spánar á báti. Þaðan hafi hann farið frá Barcelona til Lissabon með rútu og flogið þaðan til Íslands. Kærandi kvaðst hafa heyrt góða hluti um Ísland og vilji búa hér á landi. Kærandi kvaðst hafa greitt sjálfur fyrir ferðina til Íslands og heildarkostnaður hafi verið um 1,1 milljón króna. Kærandi kvaðst eiga fjármuni í Alsír. Kærandi kvaðst hafa unnið sem trésmiður og á hóteli í heimaríki. Kærandi hafi komið til Íslands af því að það hafi verið mikið stress í kringum fjölskyldu hans í Alsír. Að lokinni skýrslutöku var kærandi handtekinn fyrir skjalafals. Hinn 28. september 2024 var tekin önnur skýrsla af kæranda, að viðstöddum verjanda og túlki. Kærandi kvaðst heita […]og vera fæddur […]í borginni […] í Alsír. Kærandi hafi starfað sem húsasmiður og túlkur þar sem hann tali þýsku. Kærandi hafi yfirgefið heimaland fyrir um tveimur og hálfum mánuði, en hann hafi búið með foreldrum sínum og systkinum í Alsír. Það hafi verið vandamál í fjölskyldulífinu og hann hafi ákveðið að flýja með tveimur nafngreindum vinum sínum til Evrópu. Þeir hafi farið til nafngreinds bæjar í Alsír og fengið aðstoð við að komast til Spánar með báti. Þegar þangað hafi verið komið hafi þeir farið fótgangandi til Alicante og síðan til Barcelona. Kærandi hafi farið til Portúgal og þaðan til Íslands. Kærandi kvað Ísland hafa verið lokaáfangastað sinn og að hann hafi hugsað að ef vel gengi langaði hann að búa hér á landi. Kærandi hafi lesið mikið um Ísland, náttúran sé falleg, hér sé friðsamt og fáir Arabar. Auk þess hafi hann heyrt að kerfið sé gott og launin há. Kærandi kvaðst aldrei hafa verið í Austurríki eða Ungverjalandi. Kærandi kvaðst ekki hafa hlotið vernd í öðru Evrópuríki. Kærandi kvaðst ekki hafa framið afbrot eða verið dæmdur í ríki á Schengen svæðinu og að honum hafi aldrei verið frávísað frá Schengen ríki. Kærandi kvaðst ekki eiga fjölskyldu á Íslandi en hafi átt einn vin sem hann væri ekki viss um að væri enn hér á landi. Kærandi kvaðst eiga foreldra, tvær systur og tvo bræður í heimaríki. Kærandi hafi verið í skóla upp í 8. bekk samkvæmt alsírska kerfinu og hafi lært húsasmíði í þrjú ár. Kærandi kvaðst ekki geta lagt fram nein skilríki til að sýna fram á auðkenni sitt en í Alsír ætti hann diplómu sem gæti sannað hver hann sé. Kærandi kvaðst ekki vera eftirlýstur eða hafa verið dæmdur í Alsír. Kærandi kvaðst ekki vera ofsóttur með neinum hætti í Alsír.

Samkvæmt SIS-upplýsingaskýrslu, dags. 29. september 2024, kemur m.a. fram að kærandi sé með endurkomubann útgefið af yfirvöldum í Austurríki. Hinn 28. september 2024, sendi lögreglan á Suðurnesjum upplýsingabeiðni til yfirvalda í Austurríki. Í svari austurrískra yfirvalda, sem bárust samdægurs, kemur fram að kærandi hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd þar í landi og fengið synjun 16. janúar 2017. Þá hafi kærandi fengið tíu ára endurkomubann í Austurríki vegna þess að hann hafi hlotið átta refsidóma þar í landi. Kæranda hafi verið sleppt út fangelsi í Austurríki 30. apríl 2024 og fram hafi farið þvingaður flutningur hans til Alsír. Endurkomubannið gildi til ársins 2034.

Hinn 30. september 2024, var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann. Hinn 1. október 2024 bárust Útlendingastofnun mótmæli við hugsanlegri brottvísun þar sem fram kemur að kærandi hafi sótt um alþjóðlega vernd.

Kærandi var úrskurðaður í gæsluvarðhaldi fljótlega eftir komu hans til landsins sem hefur verið framlengt með úrskurðum Héraðsdóms Reykjaness ítrekað. Samkvæmt upplýsingum kærunefndar er kærandi enn í gæsluvarðhaldi.

Viðtal Útlendingastofnunar við kæranda fór fram í […]8. október 2024 ásamt löglærðum talsmanni kæranda og túlki. Í viðtalinu greindi kærandi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvað fullt nafn sitt vera […] og vera fæddur […]. Kærandi greindi frá því vera fæddur og uppalinn í borginni […] í Alsír og hafa búið þar þangað til hann hafi yfirgefið heimaríki. Kærandi greindi frá því að hafa týnt vegabréfi sínu í Tyrklandi árið 2015. Hann vissi ekki hvort hann geti fengið nýtt vegabréf en hann kvaðst eiga námskírteini í Alsír sem gæti mögulega sannað á honum deili. Kærandi greindi frá því að hafa yfirgefið heimaríki sitt fyrst árið 2015, farið til Tyrklands og Grikklands á leið sinni til Austurríkis þar sem hann hafi búið í átta ár. Í apríl 2024 hafi kærandi farið aftur til Alsír og verið þar í um einn og hálfan mánuð þar til hann hafi snúið aftur til Evrópu. Kærandi greindi frá því að hafa starfað við smíðar og á hóteli í heimaríki. Kærandi hafi búið hjá foreldrum sínum í heimaríki. Kærandi eigi föður og fjögur systkini í Alsír og [...]. Kærandi greindi frá því að hafa verið dæmdur í Austurríki fyrir vörslu fíkniefna og tvisvar fyrir ofbeldi sem hafi átt sér stað þegar hann hafi verið í afplánun í fangelsi. Kærandi hafi hvorki sætt ákæru né hlotið dóm fyrir refsiverðan verknað í heimaríki. Kærandi kvaðst vera súnní múslimi. Kærandi kvaðst hvorki tilheyra sérstöku þjóðbroti í heimaríki né minnihlutahópi. Þá kvaðst kærandi hvorki vera aðili að stjórnmálaflokki né vera virkur í þágu tiltekins málstaðar í heimaríki. Kærandi greindi frá því að vera heilsuhraustur en kvíðinn vegna aðstæðna sem hann hafi búið við síðan árið 2015.

Kærandi greindi frá því að hafa flúið heimaríki vegna atburða sem hafi átt sér stað í mars eða apríl 2014. Kærandi hafi átt kærustu í heimaríki og þau hafi stundað kynlíf fyrir utan hjónaband sem sé ekki heimilt í Alsír. Þegar bræður hennar hafi fengið fregnir af því hafi þeir ráðist á hann, hann hafi náð að hlaupa í burtu, en þeir náð honum aftur og stungið hann með hníf. Kærandi hafi þá farið í burtu og falið sig hjá frænku sinni. Kærandi hafi búið hjá frænku sinni í eitt ár en hún hafi búið fjarri heimili bræðra fyrrverandi kærustu hans. Bræður fyrrverandi kærustu hans hafi leitað að honum og systir kæranda hafi sagt honum að þeir ætluðu að drepa hann. Aðspurður kvað kærandi bræðurna ekki hafa drepið sig þegar þeir hafi ráðist á hann vegna þess að það hafi verið annað fólk á götunni þar sem þeir hafi ráðist á hann. Fólk hafi ekki beint verið að aðstoða kæranda en hafi verið að reyna stoppa þá. Kærandi kvaðst ekki hafa leitað til lögreglunnar af því að faðir hans hafi sagt honum að hann gæti það ekki. Kærandi greindi frá því að það sé bæði ólöglegt og ósiðlegt í Alsír að stunda kynlíf fyrir utan hjónaband og að honum hefði mögulega verið refsað ef fjölskylda fyrrverandi kærustu hans legði fram kæru. Kærandi hafi orðið hræddur og farið til Tyrklands og þaðan til Austurríkis þar sem hann hafi búið í átta ár. Árið 2024 hafi framangreind frænka hans verið greind með erfðasjúkdóm og hann hafi farið að heimsækja hana. Kærandi kvaðst hafa farið sjálfur en það hafi ekki verið austurrísk yfirvöld sem hafi sent hann. Þegar kærandi hafi verið í Alsír hafi austurríska kærasta hans einnig komið til Alsír og þau hafi ætlað að gifta sig. Kærandi kvað bræður fyrrverandi kærustu sinnar ennþá hafa verið að leita hans og þess vegna hafi hann flúið aftur frá Alsír. Kærandi kvaðst vita að bræðurnir hafi enn verið að leita að honum árið 2024 vegna þess að hann hafi ætlað að heimsækja foreldra sína og bræður en þau hafi sagt honum að koma ekki þar sem bræðurnir væru enn að leita kæranda. Kærandi kvaðst einungis óttast fjölskyldu fyrrverandi kærustu sinnar og óttast um líf sitt vegna þess. Kærandi greindi frá því að fjölskylda hans sé ekki í hættu þar sem þau og fjölskylda fyrrverandi kærustu hans séu nágrannar þeirra í Alsír, þekki fjölskylduna og það sé fínt á milli þeirra. Kærandi greindi frá því að vera í sambandi við móður sína og systur en að hann tali ekki mikið við föður sinn og ekkert við bræður sína. Kærandi eigi ekki stóra fjölskyldu í Alsír og því yrði erfitt að búa annars staðar. Kærandi kvaðst ekki vilja blanda lögreglu í málið, þar sem hann yrði spurður marga spurninga sem hann vildi ekki svara. Kærandi greindi hins vegar frá því að hann hefði getað farið til lögreglu þegar atvikið átti sér stað en nú væri það orðið of seint. Síðar í viðtali kvað kærandi ekki mögulegt fyrir hann að leita til lögreglunnar.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá Íslandi og ekki veittur frestur til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Kærandi hafi nú þegar verið með endurkomubann í gildi inn á Schengen svæðið. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 26. október 2024. Greinargerð ásamt fylgiskjölum barst kærunefnd 9. nóvember 2024. Við meðferð máls síns hjá kærunefnd lagði kærandi fram afrit af smáskilaboðum frá konu sem hann kveður vera austurríska kærustu sína og afrit af tveimur myndum af kæranda og konunni.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er vísað til framangreinds viðtals hjá Útlendingastofnun hvað varðar aðstæður kæranda.

Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og því mati mótmælt. Í greinargerð kemur fram að talsmaður og kærandi hafi farið ítarlega yfir málsatvik og mat Útlendingastofnunar og setti kærandi fram nánari skýringar á málsatvikum en hann hafði greint frá hjá stjórnvöldum. Í greinargerð kemur m.a. fram að kærandi heiti fullu nafni […]og sé fæddur […]. Kærandi sé ríkisborgari Alsír, fæddur í […] og hafi komið hingað beint frá heimalandi sínu og sótt um vernd hér á landi. Ástæða flótta hans frá Alsír árin 2015 og 2024 sé sú að kærandi hafi sofið hjá þáverandi kærustu sinni utan hjónabands. Slíkt athæfi sé gríðarlega illa liðið í því trúarlega samfélagi sem hann hafi búið í. Þegar athæfið hafi spurst út hafi fjölskylda kæranda brugðist illa við og bræður fyrrverandi kærustu hans elt hann á röndum, ráðist á hann ítrekað og veist einu sinni að honum með hníf og [...]. Í viðtali hjá Útlendingastofnun hafi kærandi boðist til að sýna örið en honum hafi verið bent á að láta lækni skoða það og greina frá. Kærandi hafi árangurslaust reynt að fá tíma hjá lækni í fangelsinu. Kærandi telur með vísan til 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að það verði að leggja þá byrði á stjórnvöld að aðstoða kæranda að fá lækni til að líta á örið og skrá telji kærunefnd ástæðu til að efast um tilvist þess. Ellegar verði að leggja til grundvallar að umrætt ör sé fyrir hendi og sé til þess fallið að renna stoðum undir trúverðugleika frásagnar kæranda. Kærandi kvað það bæði bannað og ósiðlegt að stunda kynlíf utan hjónabands en það sé sem slíkt ekki ólöglegt. Lögreglan myndi hins vegar ekki vernda einstakling gegn ofbeldi sem hann yrði fyrir sem afleiðings umrædds trúnaðarbrots. Kærandi hafi starfað sem smiður í Austurríki þar sem hann hafi dvalið í átta ár. Kærandi kveðst hafa setið í fangelsi þrisvar sinnum í Austurríki. Kærandi hafi drýgt tekjur sínar með sölu fíkniefna m.a. til að fjármagna eigin neyslu. Eftir að hann hafi verið dæmdur einu sinni hafi réttlát málsmeðferð heyrt sögunni til. Kærandi hafi dvalið í fangaklefa með tugum annarra fanga í þröngum aðstæðum. Slagsmál hafi verið tíð í klefunum og kærandi ekki komist undan því og í kjölfar hafi hann fengið á sig kærur fyrir líkamsárás og dvöl hans verið framlengd. Þá hafi hann fengið dóm á sig fyrir innbrot sem hafi verið byggt á misskilningi. Brot kæranda hafi verið óveruleg og dómarnir ósanngjarnir. Kærandi hafi verið að afplána fangelsisrefsingu árið 2024 þegar frænka hans hafi orðið veik hann hafi því óskað eftir því að fara sjálfviljugur úr landi til Alsír og honum hafi verið sleppt út, gefin rútumiði á flugvöllinn og sérstakt blað til að framvísa á flugvellinum. Hann hafi því farið sjálfviljugur úr landi líkt og hann hafi lýst í viðtalinu. Kærandi hafi þurft að flýja land aftur þar sem bræður fyrrverandi kærustu hans hafi enn verið á eftir honum og hann hafi valið Ísland af handahófi. Kærandi hafi ætlað að fá núverandi austurríska kærustu sína til Íslands í framhaldinu. Framangreind kærasta hafi sent talsmanni skilaboð og myndir af þeim saman sem kærandi hafi lagt fram við meðferð málsins. Kærandi hafi ferðast á fölsuðu skilríki þar sem hann hafi týnt vegabréfinu sínu árið 2015. Kærandi hafi ekki strax greint lögreglu á Íslandi frá ástæðum flótta með réttum hætti vegna þess að honum hafi þótt það niðurlægjandi. Þá hafi hann verið hræddur um að greina frá því að hann hafi áður verið með vernd í Austurríki af ótta við að honum yrði þá brottvísað úr landi og fengi ekki tækifæri á að leita sér verndar hér.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að hann uppfylli öll skilyrði þess að teljast flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi lýst því að hafa sofið hjá konu utan hjónabands ungur að árum í afar trúuðu samfélagi í bæ í Alsír þar sem slíkt sé stranglega bannað og álitið verulega siðferðislega ámælisvert. Afleiðingar þessa athæfis hafi verið ofsóknir af hálfu fjölskyldu konunnar sem hann hafi sofið hjá. Ofsóknir sem kærandi óttist séu ekki af hálfu einstaklinga sem fari með opinbert vald en ógni engu að síður lífi, heilsu og frelsi kæranda. Þá geti kærandi ekki hlotið virka vernd í heimaríki. Kærandi hafi flúið ofbeldi sem felur í sér brot gegn banni við pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá geti yfirvöld jafnvel refsað kæranda ef fjölskylda konunnar kærir hann, sbr. 1. og 3. tölul. 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi flúið heimaríki af ótta við ógnir sem að honum hafi stafað af hendi almennra borgara án þess að geta leitað sér verndar lögreglu. Þá sé enginn virk vernd í landinu í tilvikum líkt og hans. Sú hætta sem kærandi upplifi í Alsír uppfylli öll skilyrði þess að teljast til ómannúðlegrar og vanvirðandi meðferðar í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kærandi hafi raunhæfa ástæðu til að óttast um eigið líf og heilsu í Alsír verði honum gert að snúa til baka. Kærandi telji að aðstæður í Alsír séu slíkar að óheimilt sé að senda hann þangað í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar almennt til landaupplýsinga máli sínu til stuðnings hvað varðar óhóflega valdbeitingu lögreglu, spillingu opinberra starfsmanna, refsileysi spillingar innan hins opinbera og fjölda árása hryðjuverkasamtaka á landið sem hafi staðið yfir um árabil og ekkert útlit sé fyrir að lát verði á næstu árin.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Með vísan til málsatvika, sjónarmiða að baki aðal- og varakröfu byggir kærandi á að öll skilyrði þess að veita honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða séu fyrir hendi. Þá séu aðstæður í Alsír þess eðlis að þær feli í sér almennar aðstæður sem leiða skuli til að viðurkenndur sé réttur hans til alþjóðlegrar verndar.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi ekki lagt fram neitt sem til þess sé fallið að sanna á honum deili og því ekki sannað hver hann sé með fullnægjandi hætti. Var því leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli mats á trúverðugleika og komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi væri frá Alsír þó auðkenni hans væri að öðru leyti óupplýst. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé alsírskur ríkisborgari þó að öðru leyti sé auðkenni hans óþekkt.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Alsír, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Algeria (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Algeria (U.S. Department of State, 23. apríl 2024);
• 2023 Report on International Religious Freedom: Algeria (U.S. Department of State, 26. júní 2024);
• 2023 Country Report on Human Rights Practices: Algeria (Amnesty International, 23. apríl 2024);
• Algeria 2019 Crime and Safety Report (OSAC 14. mars 2019);
• Algeria 2020 Crime and Safety Report (OSAC, 9. júní 2020);
• Algeria Country Security Report (OSAC, 25. júní 2024);
• Algeria´s Health Sector (Africa Health Business, 2021);
• BTI 2024 Country Report Algeria (Bertelsmanns Stiftung, 2024);
• Country Policy and Information Note – Algeria: Actors of protection (UK Home Office, ágúst 2020);
• Country Policy and Information Note – Algeria: Internal relocation and background information (UK Home Office, september 2020);
• Freedom in the World 2024– Algeria (Freedom House, 2024);
• Situation report on discriminations against women in Algeria (Euromed Rights, mars 2023);
• Stjórnarskrá Alsírs (Constitution of the people´s democratic public of Algeria 1989),http://confinder.richmond.edu/admin/docs/local_algeria.pdf.);
• Terrorism in Africa. A Quantitative Analysis (Totalförsvarets Forskningsinstitut, 1. janúar 2017);
• The World Factbook – Algeria (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 10. desember 2024) og
• World Report 2024 – Algeria: Events of 2023 (Human Rights Watch, 11. janúar 2024)

Samkvæmt ofangreindum upplýsingum er Alsír fjölflokka lýðveldi með tæplega 47 milljónir íbúa. Alsír lýsti yfir sjálfstæði frá Frakklandi árið 1962 og gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum sama ár. Ríkið gerðist aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna árið 1963, mannréttindasáttmála Afríku árið 1987 og samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1989. Árið 1989 gerðist ríkið jafnframt aðili að bæði alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi.

Skýrsla bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2024 gefur til kynna að helstu mannréttindabrot í ríkinu séu pyndingar, ómannúðleg og vanvirðandi meðferð eða refsingar af hálfu meðlima öryggissveita, handahófskenndar handtökur og varðhald, skortur á sjálfstæði dómsvaldsins og takmörkun á funda-, fjölmiðla- og félagafrelsi. Í skýrslunni kemur fram að yfirvöld hafi tekið skref í átt að rannsaka, saksækja og refsa opinberum starfsmönnum sem hafi framið mannréttindabrot. Ástand mannréttindamála í Alsír hafi hrakað á árinu 2023 einkum vegna takmarkana á tjáningar-, fjölmiðla- funda- og félagafrelsi. Þá kemur fram að stjórnarsvið þjóðaröryggis (e. The Directorate General for National Security (DGSN)), sem heyri undir innanríkisráðuneytið, hafi rannsakað meint brot og beitt stjórnsýslurefsingum gegn brotlegum opinberum starfsmönnum. Þá hafi dómsmálaráðuneytið tilkynnt um fjölda saksókna og sakfellinga gegn opinberum starfsmönnum, meðlimum öryggissveita og hersins. Refsileysi gagnvart lögreglu- og öryggissveitum hafi þó verið vandamál. Fangelsisvist liggi við spillingu í opinberu starfi og að stjórnvöld hafi almennt fylgt lögunum eftir með fullnægjandi hætti. Þá hafi einstök mál um spillingu í opinberu starfi verið sótt fyrir dómstólum. Þá kemur fram að stjórnarskrá ríkisins kveði á um að allir eigi rétt á réttlátri málsmeðferð fyrir dómstólum og að gengið sé út frá því að einstaklingur sé talinn saklaus uns sekt hans sé sönnuð. Þó séu dómstólar ekki í öllum tilvikum hlutlausir og sumir eftirlitsaðilar telji að spilling viðgangist innan dómskerfisins. Forseti landsins hafi t.a.m. vald til að skipa saksóknara og dómara.

Samkvæmt skýrslum OSAC (Overseas Security Advisory Council) frá 2019, 2020 og 2024 fer stjórnarsvið þjóðaröryggis og héraðslögreglan með lögregluvöld í Alsír. Hafa þau á að skipa um 330 þúsund starfsmönnum samanlagt. Stjórnarsvið þjóðaröryggis beri að mestu leyti ábyrgð á starfsemi lögregluyfirvalda í stærri borgum og á þéttbýlum svæðum í Alsír og héraðslögreglan fari með stjórn á dreifbýlissvæðum. Almennt sé lögreglan fagleg að störfum og móttækileg þegar þörf sé á aðstoð. Almennt fari yfirvöld með árangursríka stjórn á öryggissveitum. Samkvæmt skýrslu OSAC fyrir árið 2023 hafi glæpatíðni aukist lítillega síðan árið 2022. Algengustu glæpirnir séu tækifærisglæpir, m.a. vasa- og veskjaþjófnaður, innbrot og þess háttar. Algeirsborg og stærri borgir við ströndina séu almennt öruggari þar sem þar sé mikil viðvera öryggissveita. Fyrir utan lögreglu sé einnig víðtækt myndavélakerfi í Algeirsborg sem hafi eftirlit með öryggi og glæpum. Slík myndavélakerfi séu í notkun í að minnsta kosti sjö stórborgum í Alsír og áætlað sé að auka notkun þeirra í landinu. Þá kemur fram að öryggisveitir hafi á undanförnum árum tekist að berjast gegn hryðjuverkastarfsemi með árangursríkum hætti. Síðasta hryðjuverkaárás hafi átt sér stað í landinu í maí 2023.

Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi frá árinu 2024 sé Íslam þjóðartrúin samkvæmt stjórnarskrá Alsír. Stjórnarskrá leggi einnig bann við því að stofnanir ríkisins brjóti gegn íslömskum gildum. Landslög veita borgurum rétt til að iðka sína trú svo framarlega sem það fari ekki gegn allsherjarreglu og lögum. Samkvæmt lögum sé það einnig refsivert að brjóta gegn eða móðga allar trúartegundir. Þá sé guðlast refsivert samkvæmt lögum en ekki trúskipti.

Samkvæmt skýrslu Euromed Rights frá 2023 eru tilteknar tegundir kynlífs á milli fullorðinna einstaklinga sem veitt hafi samþykki sitt til þess refsiverðar. Framhjáhald sé refsivert og varði eins til tveggja ára fangelsisrefsinu og kynferðisleg sambönd á milli tveggja einstaklinga af sama kyni séu stranglega bönnuð og refsiverð. Drengjum, ólíkt stúlkum, sé heimilt að eiga í kynferðislegum samböndum utan hjónabands án þess að það skaði eða smáni heiður stórfjölskyldunnar. Kynferðisleg sambönd séu ekki refsiverð samkvæmt lögum í Alsír en litið sé smánaraugum á slík sambönd í samfélaginu og þá sérstaklega þegar komi að konum.

Samkvæmt framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu breska utanríkisráðuneytisins frá september 2020 og skýrslu African Health Business skiptist heilbrigðiskerfi Alsír í opinbert og einkakerfi. Stjórnarskrá Alsír tryggi öllum borgurum aðgang að heilbrigðisþjónustu og opinber heilbrigðisþjónusta sé greidd af ríkisjóði. Vandamál í heilbrigðiskerfinu sé einkum skortur á starfsfólki og seinkun í sendingu heilbrigðisaðfanga. Þá hafi miklar framfarir átt sér stað innan heilbrigðiskerfisins frá árinu 2007 hvað varði gæði þjónustu, innviði, tækjabúnað og mannafla. Stjórnvöld hafi þá hafið umbætur innan kerfisins með það að markmiði að tryggja skilvirkni og jafnræði, óháð landshlutum. Heilbrigðiskerfið hafi verið endurskipulagt til að auka aðgengi almennings að heilbrigðisþjónustu. Meðal aðgerða stjórnvalda hafi verið stofnun 195 ríkisrekinna sjúkrahúsa, 271 heilsugæslustöðva fyrir almenning og 26 sjúkrahúsa eingöngu fyrir mæður og börn. Þá séu starfandi sérhæfð sjúkrahús í Alsír sem leggi sig fram við að veita tilteknum markhópum þá þjónustu sem þeir þurfa. Alsír sé skipt upp í 185 heilbrigðishéruð sem sjái um þjónustu við borgara inna þeirra marka. Á hverju svæði sé markmiðið að minnsta kosti einn almennur spítali sé til staða auk fjölda minni heilbrigðisstofnana sem sjái um fyrsta og annars stigs þjónustu. Um 242 þúsund heilbrigðistarfsmenn starfi í hinu opinbera heilbrigðiskerfi. Þá séu um 24 þúsund einkareknar heilbrigðisstofnanir, nokkur þúsund sérhæfðar heilbrigðisstofnanir, heilsugæslur og tannlæknastofur í landinu. Alsírskir ríkisborgarar eigi rétt á aðgengilegri og endurgjaldslausri heilbrigðisþjónustu. Þá sé kostnaður sem til komi m.a. vegna lyfja og rannsókna almennt niðurgreiddur af ríkinu um 80%. Einstaklingar sem glími hins vegar við langvinna sjúkdóma fái kostnað vegna lyfja og umönnunar endurgreiddan að fullu. Um 80% landsmanna séu tryggðir af almannatryggingum sem tryggi þjónustu hjá ríkisreknum heilbrigðisstofnunum eða meðferð erlendis á grundvelli sérstakra samninga.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann sé í hættu í heimaríki fyrir að hafa stundað kynlíf með fyrrverandi kærustu sinni utan hjónabands árið 2014 og hann sæti ofsóknum bræðra hennar af þeim sökum, sem vilji beita hann ofbeldi og drepa hann.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtali hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að árið 2014 hafi hann sofið hjá þáverandi kærustu sinni fyrir hjónaband. Í kjölfarið hafi bræður hennar ráðist á hann og [...]. Kærandi hafi flúið til frænku sinnar, dvalið þar í eitt ár áður en hann hafi flúið heimaríki. Á meðan hafi bræður þáverandi kærustu hans verið að leita kæranda og hótað að drepa hann. Þegar kærandi hafi komið aftur til heimaríkis árið 2024 hafi bræður fyrrum kærustu hans enn verið á eftir kæranda.

Kærunefnd telur fjölmargt í heildarfrásögn kæranda hjá íslenskum yfirvöldum draga úr trúverðugleika hans einkum hvað varðar kynlíf utan hjónabands með fyrrverandi kærustu hans og ofbeldi og morðhótanir af hálfu bræðra hennar í heimaríki. Þá telur kærunefnd þýðingarmikla hluta frásagnar kæranda ekki í samræmi við gögn málsins og landaupplýsingar sem kærunefnd hefur kynnt sér við vinnslu málsins.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa flúið land af því að hann óttist ofsóknir, ofbeldi og morðhótanir af hálfu bræðra fyrrverandi kærustu sinnar vegna þess að hann hafi sofið hjá henni árið 2014 utan hjónabands. Í skýrslutöku hjá lögreglunni á Suðurnesjum, 28. september 2024, greindi kærandi hins vegar frá því að hafa yfirgefið heimaríki vegna þess að það hafi verið stress og vesen í kringum fjölskyldu hans og þess vegna hafi hann ákveðið að reyna að fara til Evrópu ásamt vinum sínum. Kærandi kvaðst hafa viljað búa hér á landi því að náttúran sé falleg, hér sé gott kerfi og há laun. Þá greindi kærandi frá því að hann væri ekki ofsóttur með neinum hætti í heimaríki. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið búsettur og starfað í Austurríki í átta ár og að hann hafi hlotið dóma fyrir refsiverða verknaði. Í skýrslutöku hjá lögreglunni greindi kærandi hins vegar frá því að hafa aldrei komið til Austurríkis, hann hafi aldrei framið afbrot, verið dæmdur eða frávísað frá ríki innan Schengen svæðisins. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því það sé ósiðlegt og refsivert í Alsír að stunda kynlíf utan hjónabands. Þá kvað kærandi mögulegt að hann yrði ákærður eða honum refsað vegna þessa athæfis ef fjölskylda fyrrverandi kærustu hans legði fram kæru gegn honum. Frásögn kæranda hvað þetta varðar er ekki í samræmi við þær landaupplýsingar sem kærunefnd hefur kynnt sér við vinnslu málsins en kynlíf utan hjónabands er ekki refsivert í Alsír og í tilviki karlmanna hafi það lítil áhrif fyrir manninn eða fjölskyldu hans. Að mati kærunefndar er frásögn kæranda um að bræður fyrrverandi kærustu hans hafi enn verið að leita að honum árið 2024 þegar hann hafi snúið aftur í heimaríki ótrúverðug einkum í ljósi þess að samkvæmt kæranda séu fjölskylda hans og fyrrverandi kærustu hans nágrannar og samband á milli þeirra sé fínt. Þá greindi kærandi einnig frá því í viðtali hjá Útlendingastofnun að hann hafi ætlað að heimsækja foreldra sína og bræður í Alsír árið 2024 en þau ráðlagt honum gegn því. Síðar í viðtalinu greindi kærandi hins vegar frá því að vera aðeins í sambandi við móður sína og systur en ekki í góðu sambandi við föður sinn og engu sambandi við bræður sína. Í greinargerð til kærunefndar gaf kærandi frekari skýringar á málsatvikum í ljósi niðurstöðu í ákvörðun Útlendingastofnunar. Með tilliti til gagna málsins er það mat kærunefndar að framangreindar skýringar kæranda á misræmi í frásögn hans dragi enn frekar úr trúverðugleika hennar enda séu þær að í litlu samræmi við gögnin einkum upplýsinga frá yfirvöldum í Austurríki.

Með vísan til framangreinds misræmis er það niðurstaða kærunefndar að frásögn kæranda um að hann hafi sofið hjá stúlku utan hjónabands í heimaríki og hafi orðið fyrir ofbeldi og fengið morðhótanir frá bræðum hennar sé að öllu leyti ótrúverðug og verði ekki lögð til grundvallar. Þó svo ekki verði efast um að kærandi kunni að hafa ör á fæti verður það, í ljósi heildarmats á trúverðugleika kæranda, ekki talið styðja við framangreinda frásögn. Verður því aðeins byggt á því að kærandi sé frá Alsír og eigi fjölskyldumeðlimi þar. Með vísan til framangreindra landaupplýsinga og framburðar kæranda verður lagt til grundvallar að kærandi geti leitað aðstoðar lögreglu í heimaríki telji hann ástæðu til þess.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi kvaðst hafa flúið heimaríki af ótta við ógnir sem honum hafi stafað af hendi almennra borgara án þess að geta leitað sér verndar lögreglu. Þá sé enginn virk vernd í landinu í tilvikum líkt og hans. Að mati kæranda uppfylli sú hætta sem kærandi upplifi í Alsír uppfylli öll skilyrði þess að teljast til ómannúðlegrar og vanvirðandi meðferðar í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kærandi hafi raunhæfa ástæðu til að óttast um eigið líf og heilsu í Alsír verði honum gert að snúa til baka. Kærandi telji að aðstæður í Alsír séu slíkar að óheimilt sé að senda hann þangað í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar almennt til landaupplýsinga máli sínu til stuðnings hvað varðar óhóflega valdbeitingu lögreglu, spillingu opinberra starfsmanna, refsileysi spillingar innan hins opinbera og fjölda árása hryðjuverkasamtaka á landið sem hafi staðið yfir um árabil og ekkert útlit sé fyrir að lát verði á næstu árin.

Kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að ekki verði lögð til grundvallar sú frásögn kærenda að hann eigi á hættu ofsóknir af hendi fjölskyldu stúlku í Alsír eða annarra. Þá geti kærandi leitað aðstoðar lögreglu ef hann telur ástæðu til.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið fæddur og uppalinn og búsettur í borginni […] í Alsír áður en hann hafi flúið heimaríki. Með vísan til framangreindra heimilda er það mat kærunefndar að ástandið í heimaborg kæranda nái ekki því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendir ekkert til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu, í heimaborg sinni, á að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til Alsír.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda þar nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Af framburði kæranda verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Af landaupplýsingum verður ráðið að kærandi geti leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Kærandi hefur greint frá því að eiga fjölskyldu í heimaríki og af gögnum málsins verður talið að hann hafi gengið í skóla og getað framfleytt sér í heimaríki. Þá hefur ekkert annað komið fram en að kærandi sé almennt heilsuhraustur og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 30. september 2024 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst eiga [...] og vin sem sé búsettur á Spáni. Kærandi kvað brottvísun og endurkomubann vera ósanngjarnar ráðstafanir gagnvart sér.

Kærandi gerði ekki frekari grein fyrir sambandi sínu við kærustu sína í Austurríki, s.s. hvað varðar tímalengd þess eða hvenær þau hafi kynnst. Við meðferð málsins hjá kærunefnd lagði hann fram tvær myndir af sér og konu, sem nafngreind kona hafi sent talsmanni hans. Af myndunum verður ekki ráðið hver konan á myndunum er, hvenær þær hafi verið teknar eða hvar. Þó telur kærunefnd ekki ástæðu til að efast um að kærandi eigi kærustu sem búsett sé í Austurríki og að þau hafi mögulega ætlað að ganga í hjónaband. Það er þó mat kærunefndar að, með hliðsjón af málsatvikum, þeirri frásögn kæranda að hann og kærasta hans hafi ætlað að sameinast í heimaríki hans og að hann sætir nú þegar endurkomubanni inn á Schengen-svæðið, að brottvísun hans verði ekki talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað frá landinu. Þar sem kærandi félli undir b-, c- og d-liði 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga var kæranda ekki veittur frestur til að yfirgefa landið sjálfviljugum. Þar sem kærandi sæti nú þegar endurkomubanni inn á Schengen svæðið til 30. apríl 2034 samkvæmt upplýsingum frá austurrískum yfirvöldum væri lögreglu því heimilt að færa kæranda úr landi, sbr. 5. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir