Úrskurður nr. 59/2025

Hinn 22. janúar 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 59/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU23060124 og KNU23060125

Kæra [...] á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. júní 2023 kærðu […], fd. […] (hér eftir M) og […], fd. […] (hér eftir K), ríkisborgarar Venesúela, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 30. maí 2023, um að synja þeim um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Venesúela og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd 19. nóvember 2022. Kváðust kærendur sækja um alþjóðlega vernd vegna ástandsins í Venesúela. Fjölskyldur kærenda séu á móti stjórnvöldum í heimaríki og kærendur fái líflátshótanir. Kærendur séu heilsuhraust.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun 13. apríl 2023 ásamt löglærðum talmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. M kvaðst vera fæddur í Lara fylki en uppalinn í Yaracuy fylki. K kvaðst vera fædd og uppalin í Aroa í Yaracuy fylki þar sem kærendur hafi verið búsett í húsi foreldra M áður en þau hafi yfirgefið heimaríki. Kærendur kváðust hafa rekið eigið bakarí ásamt föður M í heimaríki og K kvaðst jafnframt hafa unnið í sinfóníuhljómsveit við kennslu í sjö ár en hætt nokkrum mánuðum áður en kærendur hafi yfirgefið heimaríki þar sem sinfónían hafi orðið að opinberri stofnun árið 2021. Kærendur kváðust ekki hafa átt fyrir mat og annarri nauðsynjavöru en stundum hafa fengið mikla aðstoð frá föður M og því náð að greiða fyrir hið allra nauðsynlegasta. Kærendur kváðust ekki vera aðilar að stjórnmálaflokki en M greindi frá því að hafa tekið virkan þátt í viðburðum á vegum flokksins Primero Justicia. Aðspurð hvort þau hafi verið virk í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki kváðust kærendur hafa reynt að hjálpa þeim sem stóðu höllum fæti og K kvaðst hafa hjálpað dýrum. Kærendur kváðust tilheyra minnihlutahópi sem stjórnarandstæðingar. Aðspurð um hvaða atvik í lífi þeirra gerðu það að verkum að þau flúðu frá Venesúela greindu kærendur frá því að fjölskyldur þeirra væru stjórnarandstæðingar og að bróðir og móðir K hafi verið fangelsuð vegna fjölda mótmæla í heimabæ kærenda nokkrum árum áður. K kvað bróður sinn vera leiðtoga í stjórnmálaflokknum Primero Justicia og því hafa verið handtekinn, ásamt móður K og öðrum stjórnarandstöðuflokksleiðtogum. K kvað yfirvöld hafa ruðst inn á heimili fjölskyldu hennar að næturlagi, handtekið móður hennar og bróður, hótað að drepa hund hennar og skilið K og systur hennar einar eftir í húsinu. Í kjölfarið hafi íbúar bæjarins og fjölskyldur hinna fangelsuðu efnt til mótmæla og krafist þess að fólkið yrði látið laust. Þeim hafi síðan verið sleppt eftir sex vikur í varðhaldi í kjölfar ítrekaðra mótmæla. K kvað málum bróður síns og móður þó ekki hafa verið lokað og næstu árin til dagsins í dag hafi fjölskylda hennar þurft að sæta fjárkúgun og hótunum. Kærendur kváðust sjálf hafa sætt fjárkúgun og hótunum af hálfu lögreglunnar í tengslum við rekstur bakarís þeirra og kváðu áreiti lögreglunnar hafa verið vegna stjórnmálaskoðana þeirra og fjölskyldna þeirra. M kvað starfsfólk kærenda hafa hætt störfum vegna afskipta lögreglunnar og ýmsa birgja ekki hafa viljað eiga viðskipti við kærendur og fyrirtæki þeirra sökum þessa.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 14. júní 2023 og kærunefnd barst greinargerðir kærenda ásamt fylgiskjölum hinn sama dag. Kærunefnd bárust viðbótargögn frá kærendum 13. maí og 10. júní 2024.

3 Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerðir kærenda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verða greinargerðir kærenda ekki reifaðar hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kærenda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem þau bera fyrir sig.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kváðu kærendur bróður og móður K hafa verið handtekin og haldið í varðhaldi í fjölda vikna. Af frásögn kærenda má ráða að handtaka bróður og móður K hafi verið hluti af aðgerðum yfirvalda til að stemma stigu við útbreiðslu mótmæla í heimabæ kærenda, m.a. með handtökum fjölda leiðtoga stjórnarandstöðuflokka á svæðinu. K hafi orðið vitni að handtöku bróður síns og móður og kvað bróður sinn vera leiðtoga í stjórnarandstöðuflokknum Primero Justicia. Þá greindu kærendur frá því að þau og fjölskylda K hafi þurft að sæta fjárkúgun og hótunum af hálfu yfirvalda vegna stjórnmálaskoðana þeirra. Kærendur kváðust vera í sérstakri hættu umfram aðra einstaklinga vegna fjölskyldutengsla sinna í ljósi fyrri afskipta yfirvalda af fjölskyldu K.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lögðu kærendur fram ýmis gögn, m.a. skjal með fjölmörgum vefslóðum á vefsíður fjölmiðla og samfélagsmiðla þar sem fjallað er um framangreindar handtökur. Í skjalinu má jafnframt finna slóð á myndband af stjórnarandstöðuleiðtoganum María Corina Machado. Myndbandið ber með sér að vera upptaka af streymi útvarpsþáttar Machado þar sem hún fjallar um handtökurnar, nafngreinir bróður og móður K sérstaklega og lýsir kringumstæðum handtökum þeirra. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar er ekki tekin afstaða til innihalds framangreinds skjals og þýðingu þess hvað varðar málsástæðu kærenda um að handtaka bróður og móður K hafi verið upphaf og orsök áreitis yfirvalda í garð kærenda og fjölskyldu K. Í hinum kærðu ákvörðunum kemur fram að ekki verði ráðið af frásögnum kærenda að þau hafi áður en þau flúðu heimaríki sitt upplifað áreiti eða ofbeldi af hálfu stjórnvalda eða tiltekinna einstaklinga sem geti talist ná því alvarleikastigi að geta talist til ofsókna eða ómannúðlegrar eða vanvirðandi meðferðar. Í ákvörðunum er jafnframt gengið út frá því að kærendum standi til boða vernd og aðstoð yfirvalda ef þau telja ástæðu til slíks.

Af lestri ákvarðana Útlendingastofnunar í málum kærenda verður ekki ráðið að meginmálsástæða þeirra hafi fengið fullnægjandi skoðun, m.a. varðandi mögulega hættu á ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af hálfu yfirvalda, annars vegar vegna fyrrum reynslu kærenda af fjárkúgun og hótunum og hins vegar vegna frásögn K um leiðtogastöðu bróður hennar innan stjórnarandstöðuflokks og handtöku og varðhalds hans og móður K. Er í ákvörðununum ekki fjallað um almenna stöðu náinna fjölskyldumeðlima stjórnarandstæðinga eða möguleika þeirra á vernd gegn áreiti af hálfu stjórnvalda. Þá verður heldur ekki ráðið af ákvörðununum að lagt hafi verið einstaklingsbundið mat á aðstæður kærenda að því er varðar reynslu þeirra af fjárkúgunum og hótunum, með hliðsjón af upplýsingum um aðstæður í heimaríki.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreindar ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda bera með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum kærenda. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kærenda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela og framlögðum gögnum kærenda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kærenda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kærenda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds eru hinar kærðu ákvarðanir felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kærenda.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Jóna Aðalheiður Pálmadóttir, settur nefndarmaður