Úrskurður nr. 102/2025

Hinn 7. febrúar 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 102/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24020012

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 1. febrúar 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Túrkmenistan (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 31. janúar 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Hollandi og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 10. ágúst 2023. Kvaðst kærandi hafa fæðst í Túrkmenistan en að hann hafi farið frá landinu árið 2016 í þeim tilgangi að stunda nám í Tyrklandi. Námið hafi ekki gengið vel en kærandi hafi ákveðið að dvelja áfram í Tyrklandi og vinna. Þá hafi kærandi ákveðið að fara frá Tyrklandi til Úkraínu árið 2019 til þess að stunda nám þar í landi. Hann hafi verið með dvalarleyfi fyrir námsmenn í Úkraínu frá september 2019 til ágúst 2023. Eftir að stríð braust út í Úkraínu hafi kærandi farið aftur til Tyrklands og dvalið þar á tímabilinu 6. mars til 25. apríl 2022 en snúið aftur til Úkraínu í 10 daga áður en hann hélt til Hollands 12. maí 2022. Kærandi hafi sótt um alþjóðlega vernd í Hollandi, en farið þaðan og komið hingað til lands þar sem lífið í Hollandi hafi verið erfitt. Ástæða þess að kærandi sæki um alþjóðlega vernd hér á landi sé vegna þess að hann geti ekki snúið aftur til Úkraínu, hann vilji búa þar en geti það ekki vegna stríðsins. Þá eigi kærandi maka sem sé ríkisborgari Úkraínu.

Með ákvörðun, dags. 11. ágúst 2023, veitti Útlendingastofnun kæranda dvalarleyfi hér á landi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga þar sem stofnunin taldi kæranda uppfylla áskilnað hópmats samkvæmt 44. gr. sömu laga. Útlendingastofnun hafi talið ljóst að kærandi hafi haft úkraínskan ríkisborgararétt og komið hingað til lands frá því svæði sem ráðherra hafi tilgreint í yfirlýsingu sem birt var á vefsíðu dómsmálaráðuneytisins 4. mars 2022. Með ákvörðun, dags. 31. janúar 2024, afturkallaði Útlendingastofnun dvalarleyfi kæranda sem hann hafi fengið útgefið með fyrri ákvörðun stofnunarinnar, dags. 11. ágúst 2023, á grundvelli 2. mgr. 44. gr. laga um útlendinga. Taldi Útlendingastofnun kæranda ekki uppfylla skilyrði 44. gr. laganna um hópmat og var honum synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. sömu laga. Umsókn kæranda sætti forgangsmeðferð hjá Útlendingastofnun á grundvelli c-liðar 1. mgr. 29. gr. laga um útlendinga þar sem hann hafi ekki borið fyrir sig aðstæður sem gætu fallið undir 37. gr. laganna. Við meðferð málsins framvísað kærandi túrkmensku vegabréf sínu og dvalarleyfisskírteinum annars vegar frá Úkraínu og hins vegar Hollandi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 12. október 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur og uppalinn í borginni Mary í Túrkmenistan. Hann hafi klárað skóla árið 2014 og sinnt skyldubundinni herþjónustu á árunum 2014 til 2016, en aldrei tekið þátt í vopnuðum átökum. Hann hafi farið frá heimaríki sínu til Tyrklands í september 2016 og þaðan til Úkraínu árið 2019. Hann hafi síðan flúið frá Úkraínu 7. mars 2022. Kvað kærandi að hann hafi yfirgefið heimaríki sitt í þeim tilgangi að vinna í útlöndum. Þá kvaðst hann hvorki óttast neitt né vera að flýja eitthvað í heimaríki og taldi að hann væri almennt öruggur þar í landi myndi hann snúa aftur til baka. Aðspurður kvaðst kærandi hafa verið með dvalarleyfi í Hollandi frá 6. mars til 4. september 2023 og hafa dvalið þar í landi í sex mánuði. Hann hafi haft möguleika á að endurnýja dvalarleyfið sitt, en ekki sóst eftir því og að engin ástæða hafi legið þar að baki. Þá kvaðst hann ekki vilja snúa aftur til Hollands vegna maka síns og greindi frá því að um leið og stríðinu ljúki í Úkraínu langi þau að snúa aftur þangað þar sem þau eigi húsnæði þar. Kærandi greindi einnig frá því að hafa verið með dvalarleyfi fyrir námsmenn í Úkraínu frá 16. september 2019 til 1. ágúst 2023 og dvalið þar í landi í þrjú og hálft ár í borginni Dnipro. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi enn fremur frá því að maki hans sé með alþjóðlega vernd í Frakklandi og að hún sé búsett þar. Þau séu ekki gift en hafi búið saman í Úkraínu. Aðrir fjölskyldumeðlimir kæranda séu búsettir í heimaríki. Aðspurður kvaðst kærandi ekki hafa snúið aftur til heimaríkis síðan hann hafi farið þaðan 2016 og að hann geti ekki snúið þangað aftur þar sem maki hans sé úkraínskur ríkisborgari og Túrkmenistan veiti ekki ríkisborgurum Úkraínu alþjóðlega vernd.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 1. febrúar 2024. Greinargerð barst kærunefnd 14. febrúar 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að upphaflega hafi kærandi yfirgefið heimaríki sitt til þess að vinna í Tyrklandi þar sem hann hafi starfað í plastverksmiðju. Hann hafi aldrei þurft að leita aðstoðar lögreglu í heimaríki vegna tiltekinna atvika og telji að ekkert sérstakt muni koma fyrir hann snúi hann aftur til heimaríkis. Hann telji sig almennt öruggan þar í landi. Það sem standi í vegi fyrir för hans aftur til heimaríkis sé að maki hans geti ekki farið með honum, henni sé meinuð koma til landsins líkt og öðru flóttafólki frá Úkraínu. Þau hafi þess vegna ákveðið að dvelja á Íslandi á meðan stríð geisi í Úkraínu og þegar því ljúki vilji þau snúa aftur þangað. Í greinargerð kemur einnig fram að úkraínskur maki kæranda sé með alþjóðlega vernd í Frakklandi en að hún hyggist sameinast kæranda fái hann alþjóðlega vernd hér á landi. Væntanlegar félagslegar aðstæður kæranda í heimaríki yrðu því þannig að maki hans fengi ekki að dveljast þar með honum.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir kröfu sína á því að hann sé flóttamaður sem komi frá Úkraínu og eigi þess ekki kost að halda til heimaríkis síns Túrkmenistan í ljósi þess hve langt sé liðið síðan hann dvaldist þar síðast og maka hans sé óheimilt að halda til heimaríkis með honum. Kærandi og maki hans eigi á hættu að sæta ofsóknum fái þau ekki vernd hér á landi í ljósi þess að þau séu í raun flóttamenn frá Úkraínu. Stjórnvöld í heimaríki kæranda muni ekki veita kæranda og maka hans nauðsynlega vernd til þess að koma í veg fyrir ofbeldi og mismunun gegn þeim á grundvelli stöðu þeirra sem flóttamenn frá Úkraínu. Það liggi fyrir í ljósi þeirra hindrana sem maki kæranda muni mæta vegna uppruna hennar óski hún dvalarleyfis í landinu. Þau megi búast við ómannúðlegri meðferð í heimaríki kæranda.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir kröfu sína á því að óraunhæft sé að hann og maki hans geti snúið aftur til heimaríkis kæranda og því eigi þau á hættu að enda í Úkraínu þar sem sé stríð. Kærandi vísar til þess að í Úkraínu eigi þau á hættu að sæta pyndingum og ómannúðlegri meðferð. Einnig vísar hann almennt til ástandsins í landinu. Kærandi telji sér ekki fært að snúa aftur til heimaríkis án maka síns og sé hann því flóttamaður í skilningi laga um útlendinga. Kærandi telji stjórnvöld í heimaríki hans annað hvort ekki vilja eða hafa getu til að veita honum og fjölskyldu hans nauðsynlega vernd og koma þeim frá því að neyðast til að fara til Úkraínu vilji þau vera saman.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir kröfu sína á því að hann hafi ríka þörf fyrir alþjóðlega vernd hér á landi vegna erfiðra félagslegra aðstæðna í ljósi þess að hann vilji sameinast maka sínum sem sé ríkisborgari Úkraínu en geti það ekki í heimaríki. Vísar kærandi einnig til þeirra lágmarksmannréttinda að sambýlisfólk sem flúið hefur stríðsátök í því ríki sem þau hafi haldið sitt heimili geti dvalist saman meðan slík stríðsátök geisa.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað túrkmensku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé túrkmenskur ríkisborgari. Þar sem kærandi hefur eingöngu ríkisfang í Túrkmenistan er einungis horft til þess hvort hann geti fært sér í nyt vernd þar í landi. Er því ekki þörf á því að skoða aðstæður kæranda í öðrum ríkjum þar sem hann hefur ekki ríkisfang.

Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga á flóttamaður, skv. 37. gr. laganna, sem er hér á landi eða kemur hér að landi, samkvæmt umsókn rétt til að fá hér alþjóðlega vernd. Kærandi er einn staddur hér á landi og miðast niðurstaðan því aðeins við hans einstaklingsbundnu aðstæður. Hafa sjónarmið um mögulega fjölskyldusameiningu hans við meintan maka hans ekki áhrif á að miðað verði við aðstæður hans í Túrkmenistan.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Túrkmenistan, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2022 Country Report on Human Rights Practices: Turkmenistan (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2023 Country Report on Human Rights Practices: Turkmenistan (U.S. Department of State, 23. apríl 2024);
• 2023 Report on International Religious Freedom: Turkmenistan (U.S. Department of State, 26. júní 2024);
• Annual report on human rights in selected countries in 2022 (UK Foreign, Commonwealth and Development Office (FCDO), júlí 2023);
• Annual report on religious freedom: Turkmenistan (United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF) – Recommended for Countries of Particular Concern (CPC), maí 2024);
• Amnesty International Report 2023/24 – Turkmenistan (Amnesty International, 24. apríl 2024);
• EU Annual Report on Human Rights and Democracy in the World (European Union & EEAS, 31. júlí 2023);
• Freedom in the world 2024 – Turkmenistan (Freedom House, 2024);
• Nations in transit 2024. Report on democratisation (electoral process, civil society, independent media, governance) and rule of law (corruption) in 2023: Turkmenistan (Freedom House, 2024);
• Real State Of Turkmen Medical Care A Far Cry From Official Images (vefsíða Radio Free Europe/Radio Liberty, 6. Apríl 2014);
• Turkmenistan Country Profile (vefsíða BBC, 24. mars 2023);
• Turkmenistan Country Report 2024 (BTI transformation index. Sótt 2. febrúar 2024);
• Turkmenistan takes bold action to implement a "One Health" approach across the country (World Health Organization, 19. júní 2024);
• The World Factbook – Turkmenistan (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 16. janúar 2025) og
• World Report 2025 – Turkmenistan (Human Rights Watch, 16. janúar 2025).

Í framangreindum gögnum kemur fram að Túrkmenistan sé sjálfstætt ríki í Mið-Asíu með um 5,7 milljónir íbúa og með landamæri að Afganistan, Íran, Kasakstan og Úsbekistan, og strandlengju við Kaspíahaf. Túrkmenistan var áður hluti Sovétríkjanna og er aðili að Samveldi sjálfstæðra ríkja, sem eru samtök fyrrum sovétlýðvelda sem eiga með sér margvíslegt samstarf á sviði stjórn- og varnarmála, viðskipta og menningar. Árið 1992 gerðist Túrkmenistan aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1997. Ríkið fullgilti samning Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gegn konum árið 1997 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1999. Samkvæmt stjórnarskrá landsins er Túrkmenistan veraldlegt lýðræðisríki með fjölflokkakerfi. Í raun sé landið hins vegar ólýðræðislegt og undir einræðisstjórn forsetans. Túrkmenskir fjölmiðlar séu í eigu og stjórnað af stjórnvöldum. Sjónvarpsútsendingar og netsíður séu ritskoðaðar og mannréttindi skert.

Árið 1991 lýsti Túrkmenistan yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum eftir þjóðaratkvæðagreiðslu og kommúnistaleiðtoginn, Saparmyrat Nyýazow, varð forseti. Hann hafi komið á einræði sem byggðist á persónudýrkun forsetans. Eftir skyndilegt andlát hans árið 2006 tók Gurbanguly Berdimuhamedov, varaforseti landsins, við völdum og sigraði í sérstökum forsetakosningum árið 2007. Hann var endurkjörinn árið 2012 og aftur árið 2017. Hann steig til hliðar í byrjun árs 2022 og sonur hans, Serdar Berdimuhamedov, tók við forsetaembættinu eftir forsetakosningarnar 12. mars 2022, sem Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu (e. Organization for Security and Co-operation in Europe) gat ekki fylgst með framkvæmd á vegna hindrana stjórnvalda. Heimildir bendi til að kosningarnar hafi hvorki verið frjálsar né sanngjarnar. Formaður efri deildar þingsins er Gurbanguly, fyrrverandi forseti, sem setur bæði framkvæmdarvald og löggjafarvald undir stjórn fjölskyldu forsetans.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að ríkislögreglan (e. the national police) og þjóðaröryggisráðuneytið (e. Ministry of National Security) beri ábyrgð á innra öryggi ríkisins. Borgaraleg yfirvöld (e. civilian authorities) beri ábyrgð á eftirliti með öryggissveitum (e. security forces). Trúverðugar heimildir beri með sér að meðlimir öryggissveitanna hafi framið fjölda ofbeldisverka.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að helstu vandamál á sviði mannréttinda séu þvinguð brottnám einstaklinga af hálfu yfirvalda, pyndingar, ómannúðleg og vanvirðandi meðferð eða refsing lögreglu og fulltrúa fangelsa, erfiðar og lífshættulegar aðstæður í fangelsum, handahófskenndar handtökur og gæsluvarðhald pólitískra fanga, kúgun stjórnvalda gagnvart eigin ríkisborgurum sem búsettir séu í öðru ríki og skerðing á sjálfstæði dómstóla. Í skýrslunni kemur fram að handahófskennd eða ólögmæt afskipti af friðhelgi einkalífs viðgangist og stjórnvöld hafi beint hefndaraðgerðum gegn fjölskyldumeðlimum vegna meintra brota einstaklinga. Þá séu í landinu alvarlegar takmarkanir á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi þar sem ofbeldi og hótanir um ofbeldi gegn blaðamönnum tíðkist í auknum mæli auk þess sem ritskoðun og meiðyrðalög séu notuð gegn einstaklingum sem gagnrýni forystu stjórnvalda auk þess sem stjórnvöld stundi alvarlegar takmarkanir á netfrelsi. Einnig takmarki stjórnvöld vinnu bæði innlendra og alþjóðlegra mannréttindasamtaka sem séu með starfsemi í landinu. Vanmáttur sé til staðar meðalborgaranna til að hafa áhrif á stjórn ríkisins með friðsamlegum hætti í frjálsum og sanngjörnum kosningum, þ.m.t. alvarlegar og óeðlilegar takmarkanir á stjórnmálaþátttöku auk mikillar spillingar innan stjórnkerfisins. Enn fremur ríki refsileysi gagnvart mannréttindabrotum opinberra fulltrúa og vegna opinberrar spillingar.

Í sömu skýrslu kemur fram að stjórnarskrá Túrkmenistan kveði á um tjáningarfrelsi borgaranna, þ. á m. blaðamanna og annarra fjölmiðlamanna, en að stjórnvöld virði ekki þessi stjórnarskrárvörðu réttindi. Lögin kveði á um að hvers kyns tjáning um andstöðu við stjórnvöld sé landráð. Almennir borgarar standi frammi fyrir hótunum og jafnvel handtöku ef þeir gagnrýni stjórnvöld opinberlega. Þá hafi stjórnvöld varað borgara landsins við því að ræða við erlenda blaðamenn og aðra utanaðkomandi um skert mannréttindi í landinu. Stjórnvöld hafi lokað fyrir aðgengi að samfélagsmiðlum s.s. YouTube, Facebook, Twitter (nú X), ICQ og IMO auk sýndareinkanets (VPN-net), þ. á m. hjá sendiráðum og alþjóðlegum fyrirtækjum. Einnig hafi stjórnvöld verulega takmarkað aðgengi landsmanna að öðrum vefsíðum. Í landinu starfi þó sérstakur umboðsmaður (e. ombudsperson) sem fari með vald til þess að taka á móti og yfirfara meint mannréttindabrot sem íbúar landsins tilkynni honum um. Að lokinni yfirferð mála staðfesti hann eða synji hvort framið hafi verið mannréttindabrot gagnvart kvartanda og veiti ráðleggingar um greiðslu og upphæð bóta. Árið 2022 hafi umboðsmanni borist 523 kærur, en aðeins 118 af þeim verið teknar til meðferðar. Forseti landsins tilnefnir slíkan umboðsmann sem þingið þarf síðan að staðfesta í embætti.

Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi fyrir árið 2023 séu 93% almennings í Túrkmenistan múslimar og nánast allir þeirra séu súnní múslimar. Um 6,4% þjóðarinnar séu kristnir en aðrir trúarminnihlutar telji minna en 1% þjóðarinnar. Stjórnarskrá landsins tryggi trúfrelsi og réttinn til að iðka öll trúarbrögð. Jafnframt kveði stjórnarskráin á um jafnræði borgaranna fyrir lögum óháð trúarskoðunum þeirra.

Í frétt á vef Radio Free Europe/Radio Liberty frá 6. apríl 2014, kemur fram að eftir að Gurbanguly Berdimuhamedov, fyrrverandi forseti Túrkmenistan, hafi tekið við embætti hafi hann stuðlað að umbótum á heilbrigðiskerfi landsins. Mikið fjármagn hafi verið lagt í að nútímavæða heilbrigðisgeirann og byggja nýjar heilbrigðisstofnanir, en starfsfólk hafi ekki haft þekkingu til þess að nýta nýjan búnað. Einnig hafi sjúkrahús á landsbyggðinni verið opnuð á ný en þau skorti lækningatæki og hjúkrunarvörur og hreinlætisstaðlar séu ekki góðir. Í landinu komi þá fyrir að skortur sé á helstu lækningatækjum, þ. á m. einnota nálum, deyfilyfjum og sýklalyfjum. Fræðilega séð greiði sjúkratryggingar ríkisins hluta af kostnaði við sjúkrahús- og lyfjameðferð á opinberum heilbrigðisstofnunum, en það séu útbreiddar fregnir af mútum og spillingu. Íbúar landsins sem hafi efni á leiti til nálægra landa s.s. Rússlands, Íran, Indlands og Tyrklands fyrir betri læknisþjónustu. Í frétt á vef Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar frá 19. júní 2024 kemur fram að stofnunin hafi stutt við stofnun sérstakrar nefndar sem hafi það verkefni innleiða verkefnið „One Health“ um allt í Túrkmenistan. Verkefnið eigi að koma jafnvægi á og auka heilsu fólks, dýra og vistkerfa í landinu.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Við meðferð málsins greindi kærandi frá því að hafa yfirgefið heimaríki sitt í þeim tilgangi að stunda nám og vinnu í útlöndum. Þá kvaðst hann hvorki óttast neitt né vera að flýja eitthvað í heimaríki og taldi að hann væri almennt öruggur þar í landi myndi hann snúa aftur til baka. Kærandi telji sig þó ekki geta snúið aftur til heimaríkis þar sem maki hans sé úkraínskur ríkisborgari og heimaríki kæranda veiti ekki ríkisborgurum Úkraínu alþjóðlega vernd. Í greinargerð byggir kærandi umsókn sína á því að hann sé flóttamaður sem komi frá Úkraínu og eigi þess ekki kost að halda til heimaríkis í ljósi þess hve langt sé liðið síðan hann dvaldist þar síðast. Þá telji kærandi að stjórnvöld í heimaríki hans vilji ekki veita honum og maka hans vernd til þess að koma í veg fyrir ofbeldi og mismunun gegn þeim á grundvelli stöðu þeirra sem flóttamenn frá Úkraínu.

Kærandi hefur greint frá því að hafa leitað til annarra landa til þess að vinna. Efnahagslegar aðstæður teljast almennt ekki til ofsókna í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og ekkert i gögnum málsins bendir til þess að annað eigi við í máli kæranda.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að kærandi hafi yfirgefið heimaríki sitt vegna aðstæðna er tilgreindar eru í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hann væri almennt öruggur í heimaríki myndi hann snúa aftur til baka. Í greinargerð byggir kærandi umsókn sína á því að stjórnvöld í heimaríki hans annað hvort vilji ekki eða hafi ekki getu til að veita honum og maka hans nauðsynlega vernd og koma þeim frá því að neyðast til að fara til Úkraínu, hvar geisi stríð, vilji þau vera saman. Máli sínu til stuðnings vísar kærandi til ástandsins í Úkraínu.

Kærandi er ríkisborgari Túrkmenistan og eru aðstæður þar í landi til skoðunar í máli þessu. Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að þar geisi hvorki stríð né útbreidd vopnuð átök. Þá er það jafnframt mat kærunefndar með vísan til frásagnar kæranda og gagna málsins að ekkert gefi tilefni til að ætla að sérstakar aðstæður kæranda leiði til þess að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð snúi hann til baka til heimaríkis.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann hafi ríka þörf fyrir vernd vegna erfiðra félagslegra aðstæðna í heimaríki þar sem maki hans geti ekki sameinast honum þar í landi.

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki hans er það niðurstaða kærunefndar að almennar aðstæður sem bíði kæranda þar nái ekki því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Kærandi kveður sig vera við góða líkamlega og andlega heilsu. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa þurft að leita sér heilbrigðisþjónustu í heimaríki, en að hann hafi aðgang að henni. Kvaðst hann ekki þurfa að greiða fyrir heilbrigðisþjónustuna. Þá taki hann ekki nein lyf að staðaldri. Engin heilsufarsgögn liggja fyrir í málinu. Af framburði kæranda verður ekki séð að hann glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda honum alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að eiga foreldra og þrjá bræður í heimaríki. Kvaðst hann hafa búið með móður sinni í húsnæði í eigu hennar. Kærandi hafi verið í skóla í heimaríki og sinnt skyldubundinni herþjónustu strax eftir útskrift og hafi því ekki haft atvinnu í heimaríki. Hann sé ekki skuldugur og hafi fengið lágmarkslaun á meðan hann hafi verið í hernum. Þá skorti hann ekki mat og aðrar nauðsynjavörur og kvað móður sína og fjölskyldu hafa hjálpast að. Af gögnum málsins verður talið að kærandi hafi getað framfleytt sér í heimaríki. Kærandi er ungur að árum og hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að hann sé heilsuhraustur og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 10. febrúar 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 12. október 2023, leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Í svörum kæranda kom fram að hann eigi maka sem sé búsett í Frakklandi og með alþjóðlega vernd þar í landi. Kærandi telji það vera óréttlátt að leggja brottvísun og endurkomubann á hann þar sem hann geti þá ekki hitt maka sinn.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Valgerður María Sigurðardóttir