Úrskurður nr. 177/2025

Hinn 28. febrúar 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 177/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24110067

Kæra [...]

á ákvörðun Útlendingastofnunar

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 12. nóvember 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. október 2024, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í tvö ár, sbr. 2. mgr. 98. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi. Þá krefst kærandi þess að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðun verði frestað á meðan málið er til meðferðar hjá kærunefnd.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi á Íslandi. Kærandi var handtekinn af lögreglu 26. október 2024 vegna ólögmætrar dvalar hér á landi og sölu og dreifingu fíkniefna. Hinn 27. október 2024 tók lögregla framburðarskýrslu af kæranda og birti fyrir honum tilkynningu um hugsanlega brottvísun vegna ólögmætrar dvalar, sbr. 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Samhliða því var kæranda gert að sæta tilkynningarskyldu, sbr. 114. gr. laga um útlendinga, til 24. nóvember 2024. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. október 2024, var kæranda brottvísað og ákvarðað endurkomubann til landsins í tvö ár á grundvelli 2. mgr. 98. gr., sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Fram kom í ákvörðuninni að frestur kæranda til sjálfviljugrar heimfarar væri felldur niður á grundvelli a-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Kærandi var fylgt af heimferðar og fylgdardeild Ríkislögreglustjóra til Berlínar 25. nóvember 2024 og flaug hann þaðan án fylgdar til Tírana í Albaníu.

Ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann var birt fyrir kæranda 11. nóvember 2024. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála 13. nóvember 2024. Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 13. nóvember 2024, var kæranda veittur frestur til 27. nóvember 2024, til að leggja fram greinargerð vegna málsins. Honum var jafnframt veittur tveggja daga frestur til þess að leggja fram skriflegar röksemdir til stuðnings beiðni um frestun réttaráhrifa. Kærandi lagði fram greinargerð vegna málsins 21. febrúar 2025.

Samkvæmt framansögðu tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun og endurkomubann vegna ólögmætrar dvalar Beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa var ekki studd sérstökum röksemdum. Að því virtu og með vísan til niðurstöðu málsins, telur kærunefnd ekki ástæðu til að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð eru málsatvik reifuð og kveðst kærandi hafa dvalið á Ítalíu í einhvern tíma fyrir komu til Íslands. Að sögn kæranda hafi hann verið í góðri trú um lögmæti dvalar sinnar hér á landi enda hafði ekki verið gerð athugasemd við dvöl hans fyrr en 26. október 2024, en hann kom inn á Schengen-svæðið 14. júlí 2024. Að hans mati hafi hin kærða ákvörðun verið ósanngjörn enda sé brottvísun og endurkomubann úrræði sem beri að beita af varfærni. Kærandi telur að Útlendingastofnun hafi ekki gætt að meðalhófsreglu, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga varðandi endurkomubann hans. Ekki hafi verið tekið nægt tillit til hagsmuna og réttinda hans, með beitingu vægari úrræða eins og að heimila honum sjálfviljuga heimför. Að mati kæranda sé hin kærða ákvörðun haldin slíkum annmörkum að fella beri hana úr gildi, ef ekki í heild, þá til vara varðandi endurkomubann.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Þá segir í 1. mgr. 50. gr. laganna að útlendingur sem hyggist dvelja hér á landi lengur en honum sé heimilt samkvæmt 49. gr. þurfi að hafa dvalarleyfi.

Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu. Í 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að útlendingi sem dvelst ólöglega í landinu og hefur gilt dvalarleyfi eða aðra heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu skal aðeins vísað úr landi fari hann ekki til yfirráðasvæðis þess ríkis án tafar eftir að skorað hefur verið á hann að gera það eða ef brottvísun er nauðsynleg með vísan til allsherjarreglu eða öryggis ríkisins.

Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu, sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum. Meðal gagna málsins er afrit af vegabréfi kæranda nr. [...], útgefnu [...], með gildistíma til [...]. Í vegabréfinu eru nokkrir stimplar sem sýna fram á dvöl á Schengen-svæðinu. Nýjasti stimpill í vegabréfi kæranda er dags. 14. júlí 2024, og greinir frá komu á Schengen-svæðið í gegnum alþjóðaflugvöllinn í Verona, Ítalíu. Samkvæmt framansögðu hafði kærandi dvalið á Schengen-svæðinu í 109 daga þegar Útlendingastofnun tók hina kærðu ákvörðun um brottvísun og endurkomubann. Að virtum ákvæðum laga um útlendinga og afleiddra réttarheimild er ljóst að kærandi ber ábyrgð á lögmæti eigin dvalar. Að framangreindu virtu var dvöl kæranda ólögmæt þegar Útlendingastofnun tók hina kærðu ákvörðun og þegar hún var birt fyrir honum 11. nóvember 2024. Eru skilyrði brottvísunar samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga því uppfyllt, svo framarlega sem 102. gr. laganna eigi ekki við.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda. Önnur ákvæði 102. gr. eiga bersýnilega ekki við í málinu.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til tveggja ára, sem er almennt lágmark samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, sbr. til hliðsjónar 12. gr. stjórnsýslulaga. Að teknu tilliti til úrskurðaframkvæmdar kærunefndar og atvika málsins að öðru leyti verður tveggja ára endurkomubann kæranda staðfest.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Í hinni kærðu ákvörðun felldi Útlendingastofnun frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður þar sem hætta þótti að hann kæmi sér undan framkvæmd ákvörðunar, sbr. a-lið 2. mgr. 104. gr., sbr. 3. mgr. 105. gr. laga um útlendinga. Líkt og þegar hefur komið fram ber kærandi ábyrgð á lögmæti eigin dvalar, og þá ber honum að veita lögreglu upplýsingar um auðkenni, og lögmæti dvalar, þegar þess er óskað, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í skýrslu lögreglu, dags. 26. október 2024, og framburðarskýrslu, dags. 27. október 2024, kemur fram að kærandi hafi ekki verið samstarfsfús við að upplýsa hver hann væri. Hafi hann t.a.m. borið fyrir sig að hafa týnt vegabréfi sínu á ónefndum bar og sagt ósatt til um dvalarstað. Vegabréf kæranda hafi fundist við húsleit lögreglu á dvalarstað sem kærandi hafi ekki viljað upplýsa um, en þó haft lykla að. Þá vildi kærandi ekki veita lögreglu tengiliðaupplýsingar á borð við símanúmer og netfang. Með framangreindu hátterni braut kærandi gegn skyldum sínum samkvæmt lögum um útlendinga. Að framangreindu virtu verður einnig staðfest sú ákvörðun að fella niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. a-lið 2. mgr. 104. gr., og 3. mgr. 105. gr. laga um útlendinga. Þá lítur kærunefnd einnig til þess að endurkomubanni er m.a. ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum sem hafa gerst brotlegir gögn lögum um útlendinga, m.a. þegar brotið er gegn réttarreglum um hámarksdvöl.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hefst endurkomubann til landsins þann dag sem útlendingur er færður úr landi. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Loks bendir kærunefnd á að í tilkynningu um hugsanlega brottvísun og endurkomubann er vísað til meintrar sölu og dreifingu fíkniefna sem ástæðu fyrir brottvísun en í ákvörðun Útlendingastofnunar er hvorki byggt á ákvæðum d- eða f-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Refsiverð háttsemi eða háttsemi sem felur í sér ógn við almannahagsmuni kemur ekki til skoðunar við mat á brottvísun skv. 2. mgr. 98. gr. laga um um útlendinga en ákvörðun Útlendingastofnunar byggir aðeins á því lagaákvæði.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir