Mál nr. 95/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 95/2025

Miðvikudaginn 26. mars 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Unnþór Jónsson lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 14. febrúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 6. desember 2024 þar sem umsókn kæranda um örorkulífeyri og tengdar greiðslur var synjað.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins með rafrænni umsókn, móttekinni 10. nóvember 2024. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 6. desember 2024, var umsókn kæranda synjað á þeim forsendum að endurhæfing væri ekki fullreynd.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. febrúar 2025. Með bréfi, dags. 18. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 4. mars 2025, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að læknir kæranda hafi skrifað að hún væri „ÓENDURHÆFANLEG“ vegna sjúkdóms og að kærandi eigi að fara á örorku því hún sé ekki að fara aftur á vinnumarkaðinn vegna sjúkdóms. Kærandi hafi átt að hitta matslækni hjá Tryggingastofnun ríkisins og hafi verið að bíða eftir tíma en hafi svo allt í einu fengið neitun án þess að hafa hitt lækninn. Tryggingastofnun hafi ekki tekið mark á læknabréfunum sem hafi verið send. Kærandi sé með PTSD, psoriasis gikt og ofsakvíða, hún hafi verið að eignast barn og að standa í þessu hafi tekið mikið á andlega og líkamlega. Kærandi hafi staðið í þessu í meira en eitt og hálft ár, hún geti ekki meira andlega en hún sé með mikið fæðingarþunglyndi.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun um að synja kæranda um örorkumat, dags. 6. desember 2024. Kæranda hafi verið synjað um örorkumat á þeim grundvelli að endurhæfing væri ekki fullreynd og hafi henni verið vísað á lög og reglur um endurhæfingarlífeyri hjá stofnuninni.

Örorkulífeyrir skv. 1. mgr. 24. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, sé greiddur þeim sem metnir séu til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Tryggingastofnun meti örorku þeirra sem sæki um örorkubætur skv. 2. mgr. 25. gr. laganna.

Hins vegar sé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats komi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar, 7. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, og 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat.

Um endurhæfingarlífeyri sé fjallað í 7. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð. Í 1. mgr. segi að heimilt sé að greiða endurhæfingarlífeyri í allt að 36 mánuði þegar ekki verði séð hver starfshæfni einstaklings sem sé á aldrinum 18-67 verði til frambúðar eftir slys eða sjúkdóma. Greiðslur skuli inntar af hendi á grundvelli endurhæfingaráætlunar. Skilyrði fyrir greiðslum sé að umsækjandi taki þátt í endurhæfingu með starfshæfni að markmiði sem teljist fullnægjandi að mati framkvæmdaraðila og eigi hvorki rétt til launa í veikindaleyfi né greiðslna frá sjúkrasjóðum eða teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar.

Málavextir séu þeir að kærandi hafi lokið 35 mánuðum á endurhæfingarlífeyri hjá Tryggingastofnun, n.t.t. frá 1. mars 2020 til 1. mars 2022, 1. júní 2022 til 1. september 2022 og 1. júní 2023 til 1. febrúar 2024.

Kærandi hafi áður sótt um örorkulífeyri með umsóknum, dags. 17. september 2023, 14. mars 2024 og 3. júní 2024. Kæranda hafi verið synjað um örorkumat með bréfi, dags. [16.] nóvember 2023, þar sem kærandi hafði ekki sinnt endurhæfingu og hafði að lokum verið vísað úr endurhæfingu. Með bréfi, dags. 7. maí 2024, hafi kæranda verið synjað um örorkumat þar sem endurhæfing hafi ekki verið fullreynd. Með bréfi, dags. 4. júní 2024, hafi verið óskað eftir frekari gögnum vegna umsóknar um örorkulífeyri, en þar sem umbeðin gögn hafi ekki borist hafi málinu verið vísað frá.

Kærandi hafi sótt að nýju um örorkumat með umsókn, dags. 10. nóvember 2024. Með henni hafi fylgt læknisvottorð, dags. 2. desember 2024. Í kjölfarið hafi kæranda verið synjað um örorkumat á grundvelli þess að endurhæfing væri ekki fullreynd. Kærandi hafi [21]. janúar 2025 óskað eftir rökstuðningi vegna ákvörðunarinnar. Með bréfi, dags. 22. janúar 2025, hafi Tryggingastofnun vísað til rökstuðnings í bréfi, dags. [6.] desember 2024, og að engu væri við að bæta. Ákvörðunin hafi verið kærð 14. febrúar 2025.

Við mat á örorku sé stuðst við þau gögn sem liggi fyrir. Með umsókn um örorkulífeyri, dags. 10. nóvember 2024, hafi borist læknisvottorð, dags. 2. desember 2024.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá því sem fram kemur í læknisvottorði, dags. 2. desember 2024, varðandi sjúkdómsgreiningar, heilsuvanda og færniskerðingu, lýsingu læknisskoðunar.

Læknirinn telji að kærandi hafi verið óvinnufær frá 1. júlí 2024 en að búast megi við því að færni aukist með tímanum. Þá komi eftirfarandi fram í viðbótarupplýsingum:

„Hún er ekki hæf í neina meiriháttar endurhæfingu eins og sakir standa. Sennilega er ekki raunhæft að stefna að því fyrr en með vorinu eða þegar yngra barnið er orðið hálfs árs. Mæli með því að hún komist á tímabundna öroku meðan m´lin eru að gerjast hér í nýju sveitafélagi.“

Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri með bréfi, dags. 6. desember 2024, þar sem vísað hafi verið til þess að endurhæfing væri ekki fullreynd. Í bréfinu hafi m.a. komið fram:

„Umsækjandi lauk 35 mánuðum á endurhæfingarlífeyri í lok janúar á þessu ári, af allt að 60 mánuðum mögulegum. Samkvæmt læknisvottorði eru fyrst og fremst hennar sálfélagslegu aðstæður sem geri hana óvinnufæra. Glímir við háan blóðþrýsting og aðrar eftirstöðvar meðgöngueitrunar og ekki hæf í "meiriháttar endurhæfingu eins og sakir standa, sennilega er ekki raunhæft að stefna að því fyrr en með vorinu". Læknir umsækjanda telur að færni aukist með tímanum og mælir með "tímabundinni örorku" en bent er á að örorkumat getur nú aðeins verið varanlegt. Umsækjandi er bent á að leita til sveitarfélags síns varðandi framhaldið.“

Í kjölfar kæru hafi kærandi sótt um örorkulífeyri að nýju með umsókn, dags. 22. febrúar 2025.

Það sé ítrekað að Tryggingastofnun sé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi um örorkumat hjá stofnuninni gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats komi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar, 7. gr. laga um félagslega aðstoð og 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat.

Tryggingastofnun leggi sjálfstætt mat á færniskerðingu umsækjanda á grundvelli framlagðra gagna þar sem m.a. sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir/endurhæfingu sem kærandi hafi undirgengist í kjölfar veikinda og/eða slysa. Við gerð örorkumats sé Tryggingastofnun því ekki bundin af ályktunum lækna eða annarra meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni umsækjanda. Við það mat skipti þannig máli hvort gögnin komi frá hlutlausum aðila og enn fremur hvort þau séu rökstudd. Loks horfi Tryggingastofnun til þess hvort áverkar, fötlun eða sjúkdómar leiði almennt til þeirra einkenna sem lýst sé í gögnum málsins og hvort einkennin fái stoð í lýsingu atvika daglegs lífs.

Kæranda hafi verið synjað um örorkumat á þeim grundvelli að endurhæfing væri ekki fullreynd. Kærandi hafi áður lokið 35 mánuðum á endurhæfingarlífeyri hjá Tryggingastofnun. Fram komi í læknisvottorði, dags. 2. desember 2024, að kærandi sé ekki í góðu ástandi til að fara í endurhæfingu núna og þyrfti að komast á sómasamlega framfærslu fram að því að hún verði fær að stunda endurhæfingu. Þá segi að það séu fyrst og fremst hennar sálfélagslegu aðstæður sem geri kæranda óvinnufæra og einnig það að þær bætur/framfærsla sem henni hafa verið boðin hrökkvi ekki fyrir miklu í verðlaginu þessi misserin. Læknir telji að kærandi sé óvinnufær en að með tímanum megi búast við að færni aukist, en sennilega sé ekki raunhæft að stefna að endurhæfingu fyrr en með vorinu eða þegar yngra barnið sé orðið hálfs árs.

Kæranda hafi áður verið synjað um örorkumat á þeim grundvelli að endurhæfing væri ekki fullreynd með bréfi, dags. 7. maí 2024, og hafi verið synjað um örorkumat þar sem endurhæfingu hafi ekki verið sinnt á fullnægjandi hátt með bréfi, dags. 17. nóvember 2023. Kærandi hafi ekki verið á endurhæfingarlífeyri hjá Tryggingastofnun síðan 1. febrúar 2023. Samkvæmt greinargerð starfsendurhæfingar B hafi kærandi ekki náð takti í starfsendurhæfingu, hafi oft boðað forföll, hún hafi sjálf oft verið veik eða dóttir hennar. Mæting hafi verið ábótavön, erfitt hafi verið að ná í hana, hún hafi ekki svarað símtölum og hafi svarað póstum seint. Hún hafi látið vita af forföllum en það hafi gerst nokkrum sinnum að hún hafi látið vita með skömmum fyrirvara að hún kæmist ekki þegar hún hafi átt bókaðan tíma.

Samkvæmt framangreindu verði ekki fallist á að kærandi sé ekki hæf til endurhæfingar, en fram komi í læknisvottorði að læknir telji að búast megi við því að færni kæranda muni aukast með tímanum og að það sé hans mat að raunhæft sé að stefna að endurhæfingu með vorinu eða þegar yngra barn kæranda sé orðið hálfs árs. Bent sé á að svo virðist sem að kærandi hafi ekki lokið síðasta endurhæfingartímabili, miðað við greinargerð starfsendurhæfingar B, þar sem fram komi að mætingu hafi verið ábótavant og að kærandi hafi lokið endurhæfingu í október 2023, en endurhæfingaráætlun hafi verið til janúar 2024.

Tryggingastofnun bendi á að í 1. gr. reglugerðar um örorkumat nr. 379/1999 segi að þeir sem metnir séu til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar eigi rétt á örorkulífeyri. Það sé því mat Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki skilyrði fyrir örorkumati að svo stöddu, þar sem endurhæfing hafi ekki verið fullreynd og að enn sé talið að hægt sé að vinna með heilsufarsvanda kæranda til þess að auka vinnuhæfni.

Í því sambandi skuli þó áréttað að það sé ekki hlutverk Tryggingastofnunar að leggja til meðferðar- eða endurhæfingarúrræði, heldur sé sú ábyrgð lögð á lækna kæranda, þ.e. að koma umsækjendum um endurhæfingarlífeyri og/eða örorkulífeyri í viðeigandi endurhæfingarúrræði sem taki mið af vanda einstaklingsins hverju sinni.

Að öllu framangreindu virtu sé niðurstaða mats Tryggingastofnunar sú að endurhæfing kæranda hafi ekki verið fullreynd. Samkvæmt því mati uppfylli kærandi ekki skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar um að viðeigandi endurhæfing skuli hafa verið fullreynd. Mikilvægt sé að einstaklingar, sem hugsanlega sé hægt að endurhæfa, fullnýti öll möguleg endurhæfingarúrræði sem í boði séu við þeim heilsufarsvandamálum sem hrjái þá. Með endurhæfingarúrræðum sé í þessum skilningi átt við þverfagleg, einstaklingsmiðuð úrræði sem eigi að stuðla að virkri þátttöku einstaklingsins í samfélaginu. Þá verði ekki ráðið af gögnum málsins að veikindi kæranda séu þess eðlis að endurhæfing geti ekki komið að gagni.

Í ljósi framangreinds sé það niðurstaða stofnunarinnar að afgreiðsla á umsókn kæranda, þ.e. að hafna umsókn um örorkulífeyri að svo stöddu, sé rétt, miðað við fyrirliggjandi gögn í málinu. Sú niðurstaða sé byggð á faglegum sjónarmiðum sem og gildandi lögum og reglum. Ásamt fyrri sambærilegum fordæmum fyrir úrskurðarnefndinni þar sem staðfest hafi verið að Tryggingastofnun hafi heimild til þess að krefjast þess af umsækjendum um örorkulífeyri að þeir fullreyni fyrst öll þau úrræði sem þeim standa til boða áður en til örorkumats komi.

Tryggingastofnun fari því fram á staðfestingu ákvörðunar sinnar frá 6. desember 2024 um að synja kæranda um örorkulífeyri og aðrar tengdar greiðslur.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 6. desember 2024, þar sem kæranda var synjað um örorkulífeyri og tengdar greiðslur. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort heimilt hafi verið að synja kæranda um örorkumat samkvæmt 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar á þeim grundvelli að endurhæfing samkvæmt 7. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð hafi ekki verið fullreynd.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar eru greiðslur örorkulífeyris bundnar því skilyrði að umsækjendur hafi verið metnir til að minnsta kosti 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Samkvæmt 1. málsl. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar metur Tryggingastofnun ríkisins örorku þeirra sem sækja um örorkulífeyri samkvæmt sérstökum örorkustaðli.

Samkvæmt 2. málsl. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar er heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats kemur, sbr. 7. gr. laga um félagslega aðstoð. Í 1. mgr. og 2. mgr. 7. gr. laga um félagslega aðstoð segir:

„Heimilt er að greiða endurhæfingarlífeyri í allt að 36 mánuði þegar ekki verður séð hver starfshæfni einstaklings sem er á aldrinum 18 til 67 ára verður til frambúðar eftir sjúkdóma eða slys. Greiðslur skulu inntar af hendi á grundvelli endurhæfingaráætlunar. Skilyrði fyrir greiðslum er að umsækjandi hafi átt lögheimili hér á landi samfellt síðustu 12 mánuði og taki þátt í endurhæfingu með starfshæfni að markmiði sem telst fullnægjandi að mati framkvæmdaraðila og eigi hvorki rétt til launa í veikindaleyfi né greiðslna frá sjúkrasjóðum eða teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar.

Heimilt er að framlengja greiðslutímabil skv. 1. mgr. um allt að 24 mánuði enda sé starfsendurhæfing með það að markmiði að auka atvinnuþátttöku enn talin raunhæf að mati framkvæmdaraðila, sbr. 1. mgr.“

Meðfylgjandi umsókn kæranda um örorkulífeyri var læknisvottorð C, dags. 2. desember 2024, þar sem greint er frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„ATTENTION DEFICIT HYPERACTIVITY DISORDER

ÖNNUR TILGREIND VANDAMÁL TENGD SÁL-FÉLAGSLEGUM AÐSTÆÐUM

POLYCYSTIC OVARIAN SYNDROME

PRE-ECLAMPSIA, UNSPECIFIED

KVÍÐARÖSKUN, ÓTILGREIND”

Um heilsuvanda og færniskerðingu segir:

„Kemur nú á stofu í öngum sínum. Yngrabarnið er tæplega X mánðaða og hún enn með háan blóðþrýsting og aðrar eftirstöðvar meðgönueitrunar. Lífið verulega erfitt hjá þeim skötuhjúum og hún hefur upb 50k ísk í fæðingarstyrk en ekki aðra framfærslu. Lífsmork eru fermur háspennt. Hún er þokkaleg í stoðkerfinu og branburðaretirköstin enn að nokkur leytil til staðar. Hún er ekki í góðu ástandi til að fara í endurhæfingu núna og þyrftia ðkomast á sómasamlega framfærslu fram að því að hún verði endurhæfingarfær.“

Í lýsingu læknisskoðunar segir:

„A kemur ásamt maka sínum en hún þarf að reiða sig á hann varðandi skipulag og að hafa staðreyndir á hreinu (brjóstaþoka). Hún gefur ágæta sögu.

Hún stríðir hvorki við verulegt líkamlegt örkuml né er hún með mikla offitu eða annað sem gerir líkamssoðun afbrigðliega. Ljóst að það eru fyrst og fremst hennar sál- félagslegu aðstæður sem gera hana óvinnufæra og einnig það að þær bætur/ framfærsla sem henni hafa verið boðin hrökkva ekki fyrir miklu í verðlaginu þessi misserin.”

Í læknisvottorðinu kemur fram að kærandi hafi verið óvinnufær frá 1. júlí 2024 og að búast megi við að færni aukist með tímanum. Í athugasemdum segir:

„Hún er ekki hæfi neina meiriháttar endurhæfingu eins og sakir standa. Sennilega er ekki raunhæft að stefna að því fyrr en með vorinu eða þegar yngra barnið er orðið hálfs árs. Mæli með því að hún komist á tímabundna öroku meðan m`lin eru að gerjast hér í nýju sveitafélagi.“

Einnig liggur fyrir læknisvottorð D, dags. 2. apríl 2024, þar er greint frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„BLANDIN KVÍÐA- OG GEÐLÆGÐARRÖSKUN

SPENNUHÖFUÐVERKUR

HYPOTHYROIDISM, UNSPECIFIED

TOGNUN OG OFREYNSLA Á HÁLSHRYGG

TOGNUN OG OFREYNSLA Á BRJÓSTHRYGG

ANNAR BAKVERKUR

ATTENTION DEFICIT DISORDER WITHOUT HYPERACTIVITY

FIBROMYALGIA.“

Um heilsuvanda og færniskerðingu segir:

„X ára kona einstæð móðir X ára stúlku, ár. Erfiðleikar í samskiptum við barnsföður. Gott samband við móður. Þekkt með vanstarfsemi á skjaldkirtli og mígreni. Stoðkerfisverkir; myalgia í hálsi og herðum, gjörn á spennuhöfuðverk sem og hlaut tognunaráverka á brjósthrygg og hálshrygg við umferðaróhapp í ársbyrjun X. verið í sjúkraþjálfun. Fyrri saga um kvíðavanda og depurð. Greind með ADHD sem barn sem og mótþróaþrjóskuröskun; var á lyfjameðferð sem og hjá sálfr. fram á unglingsaldri en hætti svo sjálf að taka lyfin. Náði samræmdu prófunum.. Flosnaði upp úr framhaldsnámi eftir 1 ár […]; talar um einbeitningarskort, miðaði lítið áfram með námið. Fór ung á vinnumarkað; vaktavinna við afgreiðslu og veitingastöðum.

erfiðleika með svefn og fundið fyrir talsvert auknum kvíða, endurtekin fer að loka sig af vegna þessa. Fundið fyrir líkamlegum kvíðaeinkennum í margmenni. Ekki getað mætt til vinnu vegna ofangreinds frá ágúst 2020 leitaði þá geðsvið LSH er vísað í Heilsugæslu til eftirlits. Hef nú vísað í VIRK (lok September) mtt. frekari þverfaglegrar nálgunar í ljósi kvíðavanda og obs. undirliggjandi hamlandi ADHD. Tilvísun hefur verið send á ADHD teymi og því staðfest greiningin ADHD í byrjun 2021 og sett a methylphenidot lyf.

A hefur verið reglulega í eftirlit á heilsugæslu vegna þunglyndi og kvíða. Er enn talsvert slæm af kvíða og þumglindi

A hefur þjást af verkjum í mjóbak aftan á háls og herðum afleiðing bílslyss sem hún lendi í áersbyrjun X er alltaff verkjuð og þurft að taka mikið og sterkt verkjalyf.[…]

Fengið kliniska greingu: fibromyalgia. A hefur verið reglulega í sjúkraþjálfun

Reynt endurhæfing á Virk 2020 en gat ekki klárað meðferðinni vegna þunglindi kvíða framtaksleysi og félags fælni . Reynt aftur virk frá janúar 2023 - ágúst 2023 en sýndi ekki framför vegna ofangreinda einkenna gat hún ekki verið afram í endurhæfingu á Virk og því var metin óendurhæfingarhæf, vísa á skíslu fra Virk.“

Einnig liggja fyrir meðal gagna málsins eldri læknisvottorð vegna umsókna kæranda um endurhæfingarlífeyri og örorkulífeyri.

Í greinargerð starfsendurhæfingar B við lok þjónustutímabils, dags. 27. október 2023, vegna tímabilsins maí til október 2023, segir um gang endurhæfingar:

„Í byrjun starfsendurhæfingar var komið á móts við A varðandi mætingar. Hún treysti sér ekki til þess að mæta í hóp vegna félagsfælni. Það var ákveðið að hún kæmi í viðtöl til sálfræðings og til ráðgjafa og mætti í fræðslu sem hún treysti sér til. Markmiðið var að hún mundi hægt og rólega mæta meira í hópfræðslu. Það reyndist A erfitt, hún afboðaði sig mikið vegna veikinda sinna eða dóttur sinnar. Hún komst stundum ekki vegna þess að hún var ekki með pössun fyrir dóttur sína, fyrst þegar skólanum lauk um vorið og dóttir hennar komst ekki á námskeið og áður en skólinn byrjaði um haustið. Að sögn A er enginn stuðningur sem hún getur fengið frá barnsföður eða vinum og ættingum. Eftir að ráðgjafi og A tóku gott spjall um mætingu og mikilvægi þess að koma á daglegri rútínu tók hún sig á en eftir smá tíma datt hún aftur í sama farið. Hún svaraði símtölum og e-mailum seint og afbókaði bókaða tíma með skömmum fyrirvara. Hún fór síðan í frí til E og þegar ráðgjafi náði í hana eftir fríið þá var hún búin að ákveða að sækja um örorku“

Um heildarástundun kæranda segir:

„Það var komið á móts við A með mætingu vegna kvíða og félagsfælni. Mætingar voru samt ábótavant, oft var erfitt að ná í hana, svaraði ekki símtölum og svaraði seint póstum. Hún lét vita af forföllum en það gerðist nokkrum sinnum að hún lét vita með skömmum fyrirvara að hún kæmist ekki þegar hún átti bókaðan tíma.“

Um stöðu kæranda segir:

„A náði aldrei takti í starfsendurhæfingu. Hún boðaði oft forföll, hún sjálf var veik eða dóttir hennar. Oft gat hún ekki komið vegna þess að hún fékk ekki pössun fyrir dóttir sína. A er með vinnusamband og var það partur af hennar starfsendurhæfingu. Að hennar sögn var hún að vinna 25% og réði á einhvern hátt sínum vinnutíma en það kom samt fyrir að hún afboðaði bókaðan tíma í Starfsendurhæfingunni vegna vinnu. Eftir að A fór í frí til E í haust tilkynnti hún ráðgjafa að hún hefði sótt um örorku. A treystir sér ekki í vinnu.“

Í fyrirliggjandi spurningalista vegna færniskerðingar, sem kærandi lagði fram með umsókn um örorkumat, svaraði hún spurningum sem snúa að líkamlegri og andlegri færni. Af svörum kæranda verður ráðið að hún eigi erfitt með sumar daglegar athafnir vegna verkja. Kærandi greinir frá því að hún noti linsur/gleraugu og heyrnartæki á báðum eyrum. Kærandi svarar spurningum um það hvort að hún glími við geðræn vandamál þannig að hún að hún sé með „PTSD“, þunglyndi og kvíðaröskun. Hún eigi erfitt með að vera í kringum mikið af fólki, hún fái kvíðaköst og þá þurfi hún helst að leggjast niður því það dragi úr henni alla orku og hún svitni.

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, leggur sjálfstætt mat á öll fyrirliggjandi gögn. Eins og áður hefur komið fram er Tryggingastofnun ríkisins heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi um örorkulífeyri gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til örorkumats kemur, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að ekki hafi verið tímabært að taka afstöðu til örorku kæranda þar sem endurhæfing hafi ekki verið fullreynd. Þá var kæranda leiðbeint að fá ráðgjöf hjá heimilislækni um þau endurhæfingarúrræði sem væru í boði og vísað á endurhæfingarlífeyri.

Fyrir liggur að kærandi býr við ýmis vandamál af andlegum og líkamlegum toga. Í fyrrgreindu læknisvottorði C, dags. 2. desember 2024, kemur fram að kærandi sé óvinnufær og að búast megi við að færni aukist með tímanum en að hún sé ekki hæf í meiriháttar endurhæfingu eins og sakir standi. Í greinargerð Starfsendurhæfingar B, dags. 27. október 2023, kemur fram að kærandi hafi hætt í endurhæfingu.

Úrskurðarnefndin telur að ráða megi af þeim upplýsingum sem fram koma í læknisfræðilegum gögnum málsins og með hliðsjón af eðli veikinda kæranda að endurhæfing geti áfram komið henni að gagni. Þá liggur fyrir að kærandi hefur fengið greiddan endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun í 35 mánuði en heimilt er að greiða endurhæfingarlífeyri í allt að 60 mánuði samkvæmt 7. gr. laga um félagslega aðstoð. Með hliðsjón af framangreindu telur úrskurðarnefnd velferðarmála rétt að láta reyna á áframhaldandi endurhæfingu í tilviki kæranda áður en til örorkumats kemur.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 6. desember 2024, um að synja kæranda um örorkumat.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, um örorkumat, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir