03 apríl 2025

/

Nr. 265/2025 Úrskurður

Hinn 3. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 265/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25020005

 

Kæra [...]

  • 1Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

    Hinn 3. febrúar 2025 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðun Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsókn karlmanns að nafni [...], fd. [...], ríkisborgari Kamerún (hér eftir kærandi), um alþjóðlega vernd og vísa honum frá landinu.

    Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kæranda til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

    Kærandi gerir kröfu um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að umsókn hans verði tekin til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga.

  • 2Málsmeðferð

    Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 7. desember 2024. Þar sem kærandi var með vegabréfsáritun til Möltu var send beiðni til þarlendra yfirvalda 14. janúar 2025 um viðtöku kæranda og umsóknar hans á grundvelli 2. eða 3. mgr. 12. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá maltneskum yfirvöldum, dags. 23. janúar 2025, samþykktu þau viðtöku kæranda á grundvelli 2. mgr. 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar þar sem kærandi hafði fengið útgefna vegabréfsáritun þar í landi. Kærandi kom m.a. til viðtals hjá Útlendingastofnun 22. janúar 2025, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Útlendingastofnun ákvað 3. febrúar 2025 að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að honum skyldi vísað frá landinu. Það var mat stofnunarinnar að 42. gr. laga um útlendinga kæmi ekki í veg fyrir að kærandi yrði sendur til endursendingarríkis. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda sama dag og barst greinargerð kæranda 15. febrúar 2025.

  • 3Greinargerð til kærunefndar

    Farið hefur verið yfir greinargerð kæranda og mat lagt á öll sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

    Í greinargerð gerir kærandi ýmsar athugasemdir við málsmeðferð Útlendingastofnunar og byggir á því að ákvörðunin sé ólögmæt. Kærandi gerir athugasemd við að 12. desember 2024, áður en kæranda var skipaður talsmaður, hafi verið tekið við hann forviðtal en að mati kæranda eigi slík framkvæmd sér ekki lagastoð. Kærandi telji að stofnunin hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga við meðferð málsins. Kærandi vísar til þess að réttur hans til aðstoðar talsmanns sé bundinn við þann tíma sem málsmeðferð vari, þ.e. um leið og hún hefjist og þar til henni ljúki. Kærandi telji það ógna réttaröryggi hans og brjóti í bága við 1. mgr. 30. gr. laga um útlendinga, að taka viðtal án þess að hafa talsmann hans viðstaddan. Með vísan til 1. mgr. 28. gr. laga um útlendinga sé um alvarlegan annmarka að ræða sem eigi að leiða til þess að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi. Kærandi vísar einnig til 190. gr. Handbókar um réttarstöðu flóttamanna, enda sé kærandi þolandi pyndinga og telur að hann sé einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga. Málsmeðferð Útlendingastofnunar brjóti enn fremur gegn 6. mgr. 5. gr. og 5. mgr. 27. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar hvað þetta varðar.

    Kærandi telur málsmeðferð Útlendingastofnunar hafa brotið í bága við lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins þar sem ekki hafi verið framkvæmt fullnægjandi mat í samræmi við 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að hér sé um að ræða svokallaða lögbundna álitsumleitan og að löggjafinn geri ráð fyrir því að álitsgjafi hafi sérfræðiþekkingu á því sviði sem á reynir við úrlausn málsins. Yfirleitt sé þá ætlunin að í umsögn sérfróðs álitsgjafa komi fram hlutlæg og sérfræðileg sjónarmið um málið og ákveðna þætti þess. Vísar kærandi til álits Umboðsmanns Alþingis í máli nr. 2512/1998 í þessu samhengi. Þá hafi ekki farið fram mat samkvæmt 24. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017, með síðari breytingum. Kærandi vísar til þess að hann hafi orðið fyrir pyndingum og sé með áverka en ekki liggi fyrir hvort hann hafi orðið fyrir þeim hér á landi eða á Möltu. Kærandi byggir á því að Útlendingastofnun hafi borið að horfa heildstætt á sýnileg sönnunargögn málsins sem hann hafi lagt fram.

    Kærandi fjallar um þær pyndingar sem hann kveðst hafa orðið fyrir í heimaríki auk þess sem hann vísar til alþjóðlegrar skýrslu um aðstæður þar í landi. Vísar kærandi til þess að Malta glími við kerfislægan galla þegar komi að móttöku umsækjenda um alþjóðlega vernd. Kærandi vísar til skýrslu Evrópuráðsins hvað varðar þjónustu til umsækjenda um alþjóðlega vernd á Möltu. Kærandi telji að hann muni eiga í erfiðleikum með að fá aðgang að nauðsynlegri meðferð þar í landi vegna þeirra pyndinga sem hann hafi orðið fyrir, sökum mikils fjölda umsækjenda um alþjóðlega vernd á Möltu. Vísar kærandi til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944. Kærandi vísar jafnframt til bréfs frá alþjóðlegum mannréttindasamtökum og skýrslna Flóttamannastofnunar og Flóttamannasjóði Evrópusambandsins um trúverðugleikamat.

    Kærandi byggir á því að hann muni ekki hljóta réttláta málsmeðferð né fullnægjandi réttaraðstoð á Möltu. Brotalamir séu á málsmeðferð samkvæmt Dyflinnarreglugerðinni hjá maltneskum yfirvöldum sem erlendir dómstólar hafi talið standa í vegi fyrir endursendingum þangað. Kærandi vísar til 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

  • 4Umsókn um alþjóðlega vernd
    1. Lagagrundvöllur

    Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda og reglugerða og tilskipana Evrópusambandsins er varða landamæraeftirlit og umsóknir um alþjóðlega vernd eftir því sem tilefni er til.

    Ákvæði laga um útlendinga, reglugerðar um útlendinga sem og önnur ákvæði laga og stjórnvaldsfyrirmæla sem máli skipta við úrlausn umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd verða reifuð í viðeigandi köflum hér að neðan.

    1. Aðstæður kæranda

    Kærandi er karlmaður á [...]sem staddur er einn hér á landi. Kærandi greindi frá því að kærastan hans væri búsett í heimaríki. Kærandi fékk útgefna vegabréfsáritun til Möltu með gildistíma frá 28. september 2024 til 11. janúar 2025. Kærandi greindi frá því að hafa komið til Möltu 1. nóvember 2024 og dvalið þar í landi í fimm vikur. Kærandi þekki ekki til flóttamannakerfisins fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd á Möltu. Hann vilji ekki snúa aftur til Möltu af ótta við að vera endursendur til heimaríkis vegna diplómatískra tengsla milli ríkjanna. Kærandi greindi frá því að vera þolandi pyndinga í heimaríki og glíma við líkamlega verki, andlega vanlíðan og svefnvandamál í kjölfar þess. Af framlögðum heilsufarsgögnum má sjá að kærandi hafi fengið ávísað magalyfi, róandi lyfi og bólgueyðandi lyfi auk þess sem hann hafi fengið ávísað kremi við sveppasýkingu í húð. Þá hafi kærandi farið í ómskoðun og röntgenmyndatöku á axlarlið og fengið tilvísun til sjúkraþjálfara. Kærandi hafi jafnframt hitt sálfræðing á Göngudeild sóttvarna.

    Kæranda var leiðbeint í viðtali hjá Útlendingastofnun, 22. janúar 2025, um mikilvægi öflunar gagna um heilsufar, sem hann teldi hafa þýðingu fyrir mál sitt, og um að afla skriflegra upplýsinga og leggja fram við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Þá var kæranda jafnframt leiðbeint með tölvubréfi nefndarinnar 3. febrúar 2025 um framlagningu frekari gagna í málinu. Engin frekari gögn bárust kærunefnd. Með vísan til fyrrgreindrar málsmeðferðar og þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu er mál kæranda nægjanlega upplýst hvað varðar heilsufar og aðra þætti varðandi einstaklingsbundnar aðstæður hans. Þá er ekkert sem bendir til þess að frekari gögn um heilsufar kæranda geti haft áhrif á niðurstöðu málsins.

    1. Niðurstaða um 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

    Í 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema:

    c. heimilt sé að krefja annað ríki, sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli samninga sem Ísland hefur gert um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um alþjóðlega vernd sem lögð er fram hér á landi eða í einhverju samningsríkjanna, um að taka við umsækjanda.

    Í III. kafla Dyflinnarreglugerðarinnar koma fram viðmið, í ákveðinni forgangsröð, um hvaða ríki skuli bera ábyrgð á umsókn um alþjóðlega vernd. Maltnesk yfirvöld hafa fallist á að taka við umsjá kæranda og umsóknar hans um alþjóðlega vernd samkvæmt 2. mgr. 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar þar sem kærandi fékk útgefna vegabréfsáritun á Möltu. Af þeim sökum skal kærandi endursendur til Möltu enda bera maltnesk yfirvöld ábyrgð á umsókn hans samkvæmt Dyflinnarreglugerðinni.

    1. Landaupplýsingar

    Lagt hefur verið mat á aðstæður á Möltu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum og gögnum. Þá hefur jafnframt verið lagt mat á þær heimildir sem kærandi vísar til í greinargerð sinni og litið til efnis þeirra við mat á aðstæðum í endursendingarríki.

    • 2023 – Country Reports on Human Rights Practices – Malta (United States Department of State, 22. apríl 2024);
    • Amnesty International Report 2023/24 – The State of the World’s Human Rights (Amnesty International, 23. apríl 2024);
    • Asylum Information Database, Country Report: Malta (European Council on Refugees and Exiles, 25. október 2024);
    • Freedom in the World 2023 – Malta (Freedom House, mars 2023);
    • Progress Report 2018: A Global Strategy to Support Governments to End the Detention of Asylum seekers & Refugees, 2014-2019 (UN High Commissioner for Refugees (UNCHR), febrúar 2019);
    • Questionnaire of the Special Rapporteur on the human rights of migrants: Ending immigration detention of children and seeking adequate reception and care for them - Feedback of the Government of Malta;
    • Upplýsingar af vefgátt um evrópsk réttarkerfi (e. European e-Justice Portal) (https://e-justice.europa.eu);
    • Upplýsingar af vefsíðu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna (http://www.unhcr.org.mt);
    • Upplýsingar af vefsíðu IPCAN (e. Independent Police Complaints Authorities Network) (www.ipcan.org);
    • Upplýsingar af vefsíðu lögreglunnar á Möltu (https://pulizija.gov.mt/en/Pages/Home.aspx);
    • Upplýsingar af vefsíðu maltneskra yfirvalda (https://deputyprimeminister.gov.mt/en/Pages/health.aspx) og
    • Upplýsingar af vefsíðum Report Racism Malta og Reporting Hate: (www.reportracism-malta.org) og (reportinghate.eu).

    Malta er eitt af aðildarríkjum Evrópusambandsins og því bundið af reglum sambandsins við málsmeðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd, t.a.m. tilskipunum sambandsins um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd nr. 2013/32/EU, um móttökuaðstæður nr. 2013/33/EU og um lágmarksviðmið til þess að teljast flóttamaður nr. 2011/95/EU. Þá er Malta aðili að Evrópuráðinu og hefur fullgilt mannréttindasáttmála Evrópu. Malta hefur fullgilt samninga Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð, um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi og barnasáttmálann. Þá er ríkið aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna.

    Í skýrslu European Council on Refugees and Exciles (ECRE) frá 2024 kemur fram að umsækjendur um alþjóðlega vernd sem séu sendir til Möltu á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar geti lagt fram umsókn hjá útlendingayfirvöldum þar í landi (e. International Protection Agency, IPA), sem taki ákvarðanir er varða umsóknir um alþjóðlega vernd á Möltu. Fram kemur að umsækjendur séu boðnir til viðtals þar sem þeir eigi rétt á aðstoð túlks. Fram kemur í skýrslu ECRE að umsækjendur um alþjóðlega vernd geti kært ákvarðanir útlendingayfirvalda innan fimmtán daga til kærunefndar útlendingamála (e. International Protection Appeals Tribunal, IPAT). Úrskurður kærunefndar sé endanleg niðurstaða í máli umsækjanda um alþjóðlega vernd en hægt sé að bera hann undir maltneska dómstóla.

    Samkvæmt skýrslu ECRE heyri þjónusta við umsækjendur um alþjóðlega vernd undir velferðarstofnun (e. Agency for the welfare of Asylum-Seekers, AWAS). Stofnunin beri ábyrgð á búsetuúrræðum og félagslegri aðstoð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd. Samkvæmt fyrrgreindri skýrslu sé takmarkað aðgengi að búsetuúrræðum vegna fjölgunar umsækjenda en fjölskyldur og einstaklingar í viðkvæmri stöðu hafi forgang að úrræðunum. Sérstakar móttökumiðstöðvar séu starfræktar til að hýsa fjölskyldur, einstæðar konur og viðkvæma einstaklinga. Fjölskyldur og einstaklingar í viðkvæmri stöðu fái að dvelja í úrræði á vegum AWAS í eitt ár en að því liðnu geti þeir leitað til félagsþjónustu á Möltu. Þá geti einstæðir karlmenn dvalið í úrræðum AWAS í sex mánuði sem hægt sé að framlengja ef umsækjandi sé í viðkvæmri stöðu. Umsækjendur sem dvelji í opnum rýmum í móttökumiðstöðvum eigi rétt á dagpeningum, aðgengi að heilbrigðisþjónustu og aðgengi að menntun til sextán ára aldurs. Samkvæmt skýrslu ECRE eigi umsækjendur um alþjóðlega vernd rétt á að stunda atvinnu á Möltu og eigi börn umsækjenda rétt á menntun til 16 ára aldurs. Þá kemur fram að umsækjendur um alþjóðlega vernd hafi aðgengi að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Mat á viðkvæmri stöðu fari fram hjá AWAS og sé m.a. tekið mið af því hvort umsækjandi hafi verið alvarlega veikur, eigi við andleg vandamál að stríða eða glími við fötlun og fari stuðningur við umsækjanda eftir stöðu hans og þörfum. Einstaklingar í viðkvæmri stöðu geti sem dæmi verið fylgdarlaus börn, þungaðar konur, einstæðir foreldrar með ung börn og þolendur ofbeldis.

    Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að stjórnarskrá Möltu leggi bann við mismunun á grundvelli kynþáttar og kyns. Í framangreindri skýrslu European Commission against Racism and Intolerance (ECRI) frá árinu 2018 kemur m.a. fram að flóttamenn og innflytjendur sæti mismunun á Möltu, þ. á m. á vinnumarkaði, en að maltnesk yfirvöld framfylgi aðgerðaráætlun gegn kynþáttahyggju og útlendingahatri (e. National Action Plan Against Racism and Xenophobia), sem gefin hafi verið út árið 2010. Telji einstaklingar á sér brotið geti þeir m.a. leitað til nefndar um opinbera þjónustu (e. Public Service Commission), jafnréttisnefndar (e. National Commission for the Promotion of Equality), umboðsmanns þingsins (e. Parliamentary ombudsman) og dómstóla. Ekki liggi fyrir sundurliðuð, opinber gögn um hatursglæpi á Möltu, s.s. um tíðni þeirra, kærufjölda, fjölda mála sem sæti ákæru o.s.frv. Hatursglæpir, þ. á m. á grundvelli kynþáttar, séu refsiverðir samkvæmt maltneskum hegningarlögum. Samkvæmt framangreindri skýrslu ECRI skorti þó eftirfylgni með löggjöfinni, fá mál séu kærð og lágt hlutfall kærumála sæti ákæruferli.

    Í skýrslu ECRE kemur fram að lög á Möltu kveða á um varðhald umsækjenda um alþjóðlega vernd með hliðsjón af almannaheilsu og sjúkdómsvörnum. Frjáls félagasamtök hafi lagt áherslu á að slíkt geti ekki tallist fullnægjandi grundvöllur varðhalds í samræmi við landslög og Evrópulöggjöf. Þá hafi stjórnvöld verið hvött til að kanna vægari úrræði til að ná fram markmiðum sínum. Jafnframt hafi komið fram í skýrslu Evrópunefndar um varnir gegn pyndingu og ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu (e. CPT) frá því í mars 2021 að yfirvöld á Möltu hafi verið hvött til að endurskoða tafarlaust lagastoð fyrir gæsluvarðhaldi á grundvelli lýðheilsuástæðna. Þá sé varðhald heimilt á grundvelli reglugerðar um móttöku umsækjenda um alþjóðlega vernd, m.a. til að ákvarða auðkenni eða þjóðerni, hvaða þætti umsókn byggi á einkum þegar hætta sé á að umsækjandi hlaupist á brott eða við endursendingu umsækjenda þegar sýnt er fram á að hann muni torvelda fullnustu ákvörðunarinnar. Lög á Möltu leggi bann við varðhaldi viðkvæmra einstaklinga en í framkvæmd sé varðhaldi í einhverjum tilvikum beitt á umsækjendur sem tilheyri þeim hópi. Samkvæmt maltneskum lögum skuli varðhaldsúrskurður vera skriflegur, á tungumáli sem umsækjandi skilur og þar skuli koma fram ástæður varðhaldsákvörðunar, upplýsingar um málsmeðferð við áfrýjun og möguleikar á lögfræðiaðstoð. Varðhaldsúrskurði má áfrýja innan þriggja virkra daga. Kærunefnd fari sjálfkrafa yfir málið eftir sjö daga og síðan á tveggja mánaða fresti ef einstaklingar séu enn í haldi. Hámarkslengd varðhalds séu níu mánuðir. Samkvæmt maltneskum lögum er lagt bann við varðhaldi barna en börn umsækjenda um alþjóðlega vernd hafi aftur á móti verið vistuð ásamt fjölskyldum sínum í opnum miðstöðvum þar sem þau hafi meira frelsi en í hefðbundinni varðhaldsmiðstöð.

    Í skýrslu ECRE kemur fram að umsækjendur um alþjóðlega vernd sem fengið hafa synjun á umsóknum sínum geti lagt fram viðbótarumsókn ef fyrir liggi nýjar upplýsingar sem ekki hafi legið fyrir á fyrri stigum málsmeðferðarinnar. Umsækjendum beri að leggja fram gögn sem annað hvort viðkomandi var ekki kunnugt um eða ekki hafi verið möguleiki á að leggja fram á fyrri stigum. Útlendingayfirvöld (IPA) leggi mat á það hvort viðbótarumsókn skuli tekin til greina en þá sé heimilt að kalla umsækjendur til viðtals. Stjórnvöld veiti ekki gjaldfrjálsa lögfræðiaðstoð á þessu stigi málsins og því þurfi umsækjendur að reiða sig á frjáls félagasamtök eða greiða úr eigin vasa. Engin takmörk séu á því hversu oft sé hægt að leggja fram viðbótarumsókn svo framarlega sem ný gögn liggi fyrir í málinu.

    Þolendur afbrota geti leitað til lögregluyfirvalda á Möltu en á heimasíðu lögreglunnar kemur fram að einstaklingar geti tilkynnt um brot til lögreglunnar á lögreglustöð eða í gegnum síma. Þá sé einnig hægt að tilkynna í gegnum rafrænt kerfi á vefsíðu lögreglunnar. Þá kemur fram að þolendur geti gengið út frá því að komið verði fram við þá af virðingu óháð menningu, kynþætti, kyni eða annarra þátta. Þá kemur fram á vefgátt um evrópsk réttarkerfi (e. European e-Justice Portal) að útlendingar á Möltu sem séu þolendur afbrota og tali hvorki né skilji maltnesku eða ensku geti lagt fram kæru til lögreglu á sínu móðurmáli og eigi rétt á nauðsynlegri aðstoð við það, s.s. túlkaþjónustu. Jafnframt geti þau leitað til samtakanna Victim Support og tilkynnt um hatursglæpi á þar til gerðum vefsíðum, www.reportracism-malta.org og reportinghate.eu. Þá kemur fram á framangreindri vefsíðu IPCAN að umboðsmaður maltneska þingsins fari með rannsókn á embættisverkum maltnesku lögreglunnar.

    1. Niðurstaða um 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

    Í 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

    Ef beiting 1. mgr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr., t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar.

    Í 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga segir að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að 1. mgr. eigi einnig við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki sé tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr. Við túlkun á inntaki 42. gr. laga um útlendinga er rétt að líta til þess að ákvörðun um brottvísun eða frávísun, sem setur einstakling í raunverulega hættu á að verða fyrir pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, er í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar.

    Við túlkun 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. mannréttindasáttmálans. Þá skal hafa hliðsjón af þeim meginreglum sem Evrópudómstóllinn setur fram í dómum sínum að því leyti sem þær eru til skýringar á alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og eru samhljóma þeim, með þeim skýra fyrirvara að dómar Evrópudómstólsins á þessu réttarsviði eru ekki bindandi fyrir íslenska ríkið. Í 4. gr. sáttmála Evrópusambandsins um grundvallarréttindi er að finna sambærilegt ákvæði og í 3. gr. mannréttindasáttmálans.

    Af dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu og Evrópudómstólsins leiðir að þrátt fyrir að ríki hafi rétt til að stjórna hverjir dvelji á landsvæði þeirra geti flutningur einstaklings til annars ríkis falið í sér brot á banni við ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þetta á við ef veruleg ástæða er til að ætla að viðkomandi sé í raunverulegri hættu á að sæta meðferð sem sé andstæð ákvæðinu.

    Meðferð og aðbúnaður umsækjenda um alþjóðlega vernd í endursendingarríki þurfa að ná tilteknu alvarleikastigi til að fela í sér brot gegn banninu. Því alvarleikastigi er náð þegar sinnuleysi stjórnvalda ríkisins hefur þær afleiðingar að einstaklingur, sem að öllu leyti er háður stuðningi þess, verður í slíkri stöðu sárafátæktar að hann getur ekki mætt grundvallarþörfum sínum og grefur undan líkamlegri og andlegri heilsu hans eða setur hann í aðstöðu sem er ósamrýmanleg mannlegri reisn. Það eitt að efnahagsstaða einstaklings versni verulega við brottvísun eða frávísun frá aðildarríki telst ekki nægjanlegt til að teljast vanvirðandi meðferð. Þá er ríkjum ekki skylt að sjá þeim sem njóta alþjóðlegrar verndar eða dvalarleyfis fyrir húsnæði eða fjárhagsaðstoð sem geri þeim kleift að viðhalda ákveðnum lífskjörum.

    Samkvæmt dómum Evrópudómstólsins skal framkvæmd Dyflinnarreglugerðarinnar vera í samræmi við 4. gr. sáttmála Evrópusambandsins um grundvallarréttindi, sbr. 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Lög Evrópusambandsins eru byggð á grundvallarforsendunni um gagnkvæmt traust, þ.e. að gildi og lög sambandsins séu viðurkennd og virt í hverju aðildarríki og að réttarkerfi aðildarríkjanna veiti sambærilega og virka vernd þeirra grundvallarréttinda sem sáttmáli Evrópusambandsins mælir fyrir um. Dyflinnarreglugerðin er byggð á gagnkvæmu trausti og markmið hennar er að afgreiðsla umsókna um alþjóðlega vernd sé skilvirk til hagsbóta fyrir umsækjendur og aðildarríki samstarfsins. Samkvæmt framangreindu samrýmist meðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd í aðildarríkjum Dyflinnarsamstarfsins þeim kröfum sem sáttmáli Evrópusambandsins um grundvallarréttindi, flóttamannasamningur Sameinuðu þjóðanna og Mannréttindasáttmáli Evrópu gera.

    Í greinargerð kemur fram að kærandi telji að hann muni eiga í erfiðleikum með að fá aðgang að nauðsynlegri meðferð í endursendingarríki vegna þeirra pyndinga sem hann hafi orðið fyrir í heimaríki sökum mikils fjölda umsækjenda um alþjóðlega vernd á Möltu.

    Framangreindar landaupplýsingar gefa til kynna að umsækjendur sem dvelji í móttökumiðstöðvum eigi rétt á dagpeningum og aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Mat á viðkvæmri stöðu fari fram hjá AWAS og sé m.a. tekið mið af því hvort umsækjandi hafi verið alvarlega veikur, eigi við andleg vandamál að stríða eða glími við fötlun og fari stuðningur við umsækjanda eftir stöðu hans og þörfum. Einstaklingar í viðkvæmri stöðu geti sem dæmi verið fylgdarlaus börn, þungaðar konur, einstæðir foreldrar með ung börn og þolendur ofbeldis.

    Litið hefur verið til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda í endursendingarríki með hliðsjón af aðstæðum umsækjenda um alþjóðlega vernd þar í landi, sbr. gögn málsins og framangreindar landaupplýsingar. Ekkert bendir til að endursending kæranda til ríkisins sé í andstöðu við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Þá benda öll gögn til þess að kærandi hafi raunhæf úrræði á Möltu, bæði að landsrétti og fyrir Mannréttindadómstól Evrópu, sbr. 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem tryggja að hann verði ekki sendur áfram til annars ríkis þar sem líf hans eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Tekið skal fram að kærandi mun hafa tök á að leggja fram þau gögn frá heimaríki sem hann hefur lagt fram hér við málsmeðferð hans fyrir maltneskum stjórnvöldum.

    Með vísan til framangreindra viðmiða, umfjöllunar um aðstæður og móttökuskilyrði á Möltu og einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda, hefur ekki verið sýnt fram á að hann eigi á hættu meðferð sem gangi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Synjun á efnismeðferð umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd og flutningur hans til endursendingarríkis leiðir því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

    Samkvæmt framansögðu verður umsókn kæranda ekki tekin til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

  • 5Frávísun

    Kærandi kom hingað til lands 7. desember 2024 og sótti um alþjóðlega vernd sama dag. Eins og að framan greinir hefur umsókn hans um alþjóðlega vernd verið synjað um efnismeðferð og hefur hann því ekki tilskilin leyfi til dvalar. Verður kæranda því vísað frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. og 5. mgr. 106. gr. laganna, enda hafði hann verið hér á landi í innan við níu mánuði þegar málsmeðferð umsóknar hans hófst hjá Útlendingastofnun.

    Kærandi skal fluttur til Möltu innan tilskilins frests nema ákveðið verði að fresta réttaráhrifum úrskurðar þessa að kröfu kæranda, sbr. 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.

  • 6Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Kærandi gerir athugasemd við að tekið hafi verið við hann forviðtal án talsmanns en hann telji að slík framkvæmd eigi sér ekki lagastoð. Vísar kærandi til 1. mgr. 28. gr. og 1. mgr. 30. gr. laga um útlendinga, 190. gr. handbókar um réttarstöðu flóttamanna auk 6. mgr. 5. gr. og 5. mgr. 27. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar máli sínu til stuðnings.

Með vísan til stöðu umsækjenda um alþjóðlega vernd hefur Útlendingastofnun bæði ríkari leiðbeiningar- og rannsóknarskyldu en almennt tíðkast í hefðbundinni stjórnsýsluframkvæmd. Af orðalagi 30. gr. laga um útlendinga verður ekki ráðið að Útlendingastofnun sé óheimilt að afla upplýsinga frá umsækjendum um alþjóðlega vernd eða veita þeim leiðbeiningar um málsmeðferðina án þess að talsmaður viðkomandi sé viðstaddur. Játa verður Útlendingastofnun ákveðið svigrúm um tilhögun málsmeðferðar innan marka þeirra krafna sem fram koma í lögum um útlendinga. Sú staðreynd að umrædd upplýsingaöflun hafi farið fram í eigin persónu og sé kallað viðtal leiðir ekki til þess að um sé að ræða það rannsóknarviðtal sem mælt er fyrir um í 28. gr. laganna.


Sú upplýsingamiðlun og -öflun sem hér um ræðir var til þess fallin að varpa ljósi á afmarkaðan hluta málsatvika svo taka mætti ákvörðun um hvaða málsmeðferð umsækjandi skildi sæta og undirbúa viðtal samkvæmt 28. gr. með það að markmiði að það viðtal uppfyllti kröfur 2. málsl. 1. mgr. 28. gr. laga um útlendinga. Fyrir liggur að kærandi hefur notið aðstoðar talsmanns á tveimur stjórnsýslustigum og haft tækifæri að koma málsástæðum sínum á framfæri með greinargerðum og gagnaframlagningu til Útlendingastofnunar og kærunefndar. Verður ekki fallist á framangreinda málsástæðu kæranda.

Kærandi telur að hann sé einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga. Þá vísar kærandi jafnframt til 24. gr. reglugerðar um útlendinga en þar er áréttað að mat skuli fara fram mat á því hvort einstaklingur teljist í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sem og mat á því hvaða þjónustu viðkomandi þurfi, svo sem læknisskoðun, sálfræðiþjónustu eða aðra nauðsynlega þjónustu. Ákvörðun um hvort umsækjandi sé einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu í skilningi 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga, lýtur að því hvort þörf sé á sérstökum stuðningi við umsækjanda í gegnum umsóknarferlið á meðan á dvöl hans stendur hér á landi. Með vísan til 1. og 2. mgr. 25. gr. laga um útlendinga er ljóst að það mat samkvæmt 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga sem fram fer hjá Útlendingastofnun, sé ekki kæranlegt til kærunefndar og hafi ekki önnur réttaráhrif en sérstaklega er getið um í lögum og reglugerð. Að framangreindu virtu er ekki um að ræða brot gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur nefndin þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur nefndin tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.


 

Úrskurðarorð

:

 

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                               Vera Dögg Guðmundsdóttir     

Kærunefnd útlendingamála