Úrskurður nr. 328/2025

Hinn 16. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 328/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24110077

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 13. nóvember 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Venesúela (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 31. október 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Venesúela og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 19. október 2023. Kvaðst kærandi vera samkynhneigður og verða fyrir áreiti í heimaríki vegna þess. Kærandi kvaðst eiga fjölskyldu í Chile og frænku hér á landi. Kærandi kvaðst eiga við bakvandamál að stríða og vera veikur í nýrum og hafi ekki haft tök á því að sækja læknisaðstoð í heimaríki.

Kærandi kom m.a. til viðtals hjá Útlendingastofnun 22. apríl og 6. júní 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Hinn 19. júlí 2024 ákvað Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að honum skyldi brottvísað frá landinu til Perú. Með úrskurði nr. 917/2024, dags. 2. október 2024, felldi kærunefnd ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi og lagði fyrir stofnunina að taka mál kæranda til efnismeðferðar.

Kærandi kom í framhaldsviðtal hjá Útlendingastofnun 15. október 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Í viðtölum sínum greindi kærandi frá ástæðum flótta síns. Kvaðst kærandi fæddur og uppalinn í Puerto Píritu í Anzoátegui og hafa búið þar áður en hann flúði heimaríki. Kærandi hafi búið í húsnæði í eigu foreldra hans. Kærandi kvaðst hafa framfleytt sér með því að selja ýmis konar varning. Kærandi kvaðst ekki aðhyllast nein trúarbrögð og ekki tilheyra sérstöku þjóðarbroti í heimaríki sínu. Aðspurður kvaðst kærandi tilheyra minnihlutahópi í heimaríki sínu vegna kynhneigðar og að hann hafi frætt ungt fólk og börn um samkynhneigð í Venesúela. Kærandi kvaðst ekki vera aðili að stjórnmálaflokki í heimaríki.

Um ástæðu flótta frá Venesúela kvað kærandi það hafa verið vegna ofsókna sem hann hafi orðið fyrir vegna samkynhneigðar af hálfu ofsatrúarfólks sem hann hafi verið umkringdur frá því hann hafi verið barn. Kærandi hafi verið neyddur til þess að vera hluti þessa hóps og því hafi hann þurft að leyna hver hann væri. Faðir kæranda hafi einnig verið áreittur vegna samkynhneigðar kæranda en hann hafi flutt frá svæðinu og fjarlægst trúarhópinn en kærandi hafi orðið eftir hjá ömmu sinni til þess að klára skólagöngu sína. Nágrannar kæranda sem hafi verið meðlimir trúarhópsins hafi fylgst með ferðum kæranda og trúarhópurinn hafi m.a. safnast saman fyrir framan heimili kæranda og áreitt hann með áköllum um að samkynhneigð væri ekki samþykkt af trúarhópnum. Meðlimir hópsins hafi einnig mætt í skóla kæranda og verið með áróður gegn samkynhneigð og bent á kæranda í þeim tilgangi. Kærandi hafi leitað til bæjaryfirvalda og barnaverndaryfirvalda vegna þessa áreitis og hafi hópurinn verið áminntur. Kvað kærandi áreitið hafa aðeins minnkað eftir þetta.

Kærandi greindi frá því að hann hefði síðar kynnst manni sem væri sonur eins meðlims trúarhópsins. Greindi kærandi frá atviki þar sem hann hafi verið á diskóteki með kærastanum sínum, þegar frændi kærastans sem væri lögreglumaður hafi komið og handtekið þá. Kærandi og kærasti hans hafi verið beittir ofbeldi og kærandi sleginn fast með kylfu í bakið. Þá hafi kæranda verið keyrður út fyrir bæinn í lögreglubíl og hann skilinn eftir. Kærandi hafi þurft að ganga um þriggja tíma leið til baka. Kærandi hafi farið á lögreglustöð daginn eftir til þess að kæra en honum verið tjáð að kæran yrði ekki tekin gild þar sem þetta hafi verið opinber starfsmaður sem hann hafi verið að kæra. Kærandi hafi þá farið á höfuðstöðvar lögreglunnar í fylkinu til að kæra en honum verið tjáð það sama. Eftir atvikið hafi kærandi verið áreittur meira af trúarhópnum. Kærandi kvað í framhaldsviðtali að trúarhópurinn hafi sagt að það væri vilji Guðs að hann myndi hverfa og kærandi hafi því óttast um líf sitt.

Kærandi greindi frá því að faðir kærasta hans hafi eitt sinn elt kæranda heim og brotið gler og flöskur fyrir framan heimili hans. Kærandi hafi farið á lögreglustöðina til að kæra en hafi séð frænda kærasta síns þar og lögreglukona hafi sagst ekki mega taka á móti kærunni. Kvað kærandi síðar í viðtalinu að ekki hafi verið tekið á móti kærunni hans þar sem honum hafi verið sagt að kæra gegn opinberum aðilum falli sjálfkrafa niður. Áreitið hafi haldið áfram og kærandi hafi auk þess tekið eftir því að lögreglubílar keyrðu ítrekað framhjá heimili hans og þegar kærandi hafi ætlað að taka upp á síma sinn hafi lögreglukona brotið símann með kylfu og tekið hann af honum. Kærandi hafi farið til lögreglunnar að tilkynna þetta atvik en honum hafi verið sagt að hann væri búin koma svo oft að hann væri greinilega í vandræðum og það væri góð hugmynd að láta sig hverfa annars myndi eitthvað koma fyrir. Kærandi hafi yfirgefið staðin eftir þetta en eftir 15 dagar á nýja staðnum hafi nafn kæranda verið nefnt á trúarfundi sem haldinn hafi verið úti á götu. Vinkona kæranda sem var meðlimur trúarhópsins hafi sagt honum að þeir ætluðu að gera honum lífið leitt og að hvert sem hann færi yrði hann ofsóttur. Faðir kæranda hafi ekki getað hjálpað honum og þá gæti hann ekki flutt til foreldra sinna. Greindi kærandi frá því að samkynhneigðir í Venesúela eiga það mjög erfitt og að í Suður Ameríku væru miklir fordómar gegn samkynhneigðum. Kærandi hafi þá komist að því að hann ætti frænku sem byggi á Íslandi og ákveðið að koma hingað.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 13. nóvember 2024. Greinargerð barst kærunefnd 27. nóvember 2024. Í greinargerð óskaði kærandi eftir að fá að koma fyrir nefndina og tjá sig um efni málsins. Í ljósi frásagnar kæranda og skýrslna um heimaríki taldi kærunefnd ekki ástæðu til að gefa kæranda kost á að koma fyrir nefndina, sbr. 7. mgr. 8. gr. laga um útlendinga. Með tölvubréfi dags. 3. apríl 2025 bauð kærunefnd kæranda að leggja fram frekari gögn. Engin frekari gögn bárust frá kæranda.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verða greinargerðir kæranda ekki reifaðar hér.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kærenda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem þeir bera fyrir sig.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hann hafi vegna kynhneigðar og trúarbragða verið ofsóttur af ofsatrúarhópi, lögreglu og ótilgreindum aðilum Í Venesúela. Frásögn kæranda í viðtölum var um margt ítarleg og samræmd en skorti talsvert upp á að spurt væri betur út í grundvallaratriði s.s. tímalínu atburða er hafi leitt til flótta kæranda og hvað hafi falist í fræðslustarfi kæranda. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kærandi hafi ekki lagt fram nein gögn til stuðnings frásögn sinni og það talið til þess fallið að draga úr trúverðugleika frásagnar hans án frekari rökstuðnings.

Af lestri ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda verður ekki ráðið að meginmálsástæða hans hafi fengið fullnægjandi skoðun, m.a. varðandi mögulega hættu á ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af hálfu trúarhópsins, lögreglu og ótilgreindra aðila vegna kynhneigðar hans. Í rökstuðningi Útlendingastofnunar er aðeins að finna almennar tilvísanir um stöðu hinsegin fólks í Venesúela en enga umfjöllun er að finna um einstaklingsbundnar aðstæður kæranda m.a. með vísan til fyrri reynslu hans af áreiti og hótunum. Þá er í ákvörðuninni ekki fjallað um tengsl kæranda við trúarhópinn né fræðslustarf það sem hann kvaðst hafa sinnt og hvaða áhrif það kynni að hafa á aðstæður kæranda við að fá aðstoð yfirvalda. Ennfremur er rökstuðningi Útlendingastofnunar hvað varðar 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga almennur og ekki er að finna þar mat stofnunarinnar á einstaklingsbundnum aðstæðum vegna heilsufars hans.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreind ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda ber með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum kæranda. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kæranda.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar eru felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.

Vera Dögg Guðmundsdóttir, nefndarmaður