Mál nr. 35/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 35/2025

Miðvikudaginn 30. apríl 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 17. janúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. janúar 2025, um að staðfesta ákvörðun frá 31. desember 2021 um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta. 

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk greiddar atvinnuleysisbætur á árunum 2020 og 2021. Með greiðsluseðli Vinnumálastofnunar, dags. 31. desember 2021, var kæranda tilkynnt um skuld við stofnunina að fjárhæð 187.209 kr. Þann 16. október 2024 var kæranda tilkynnt að ógreidd krafa vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta hefði verið áframsend til frekari meðferðar hjá Innheimtumiðstöð. Í kjölfarið fór kærandi fram á að skuldin yrði endurskoðuð. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 14. janúar 2025, var kæranda tilkynnt að mál hans hefði verið tekið fyrir að nýju og að ákvörðun frá 31. desember 2021 væri staðfest.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 17. janúar 2025. Með bréfi, dags. 11. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 7. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 11. mars 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa í lok október 2024 fengið óþekkta innheimtukröfu í heimabanka sinn. Eftir eftirgrennslan hafi kærandi komist að því að um væri að ræða skuld við Vinnumálastofnun vegna október og nóvember 2021. Kærandi hafi reynt að fá upplýsingar frá Vinnumálastofnun um hvers vegna skuldin væri svona há og hvernig hún hafi verið reiknuð út. Kærandi hafi útskýrt allt fyrir stofnuninni og sent skjöl sem sanni að hann hafi rétt fyrir sér. Hann fái engin svör frá Vinnumálastofnun og engar upplýsingar sé að finna á „Mínum síðum“ stofnunarinnar. Kærandi leitist nú við að útskýra sínar aðstæður í október og nóvember 2021.

Eftir heimsfaraldurinn hafi kærandi fundið vinnu og verið ráðinn hjá tilteknu fyrirtæki sem sumarstarfsmaður og því verið með tímabundinn samning. Síðasti vinnudagur kæranda hjá því fyrirtæki hafi verið 24. október 2021 og frá þeim tíma hafi hann verið atvinnulaus í leit að nýrri vinnu. Kærandi hafi skráð sig atvinnulausan en tekið fram að hann myndi mögulega vinna tilfallandi vinnu. Það hafi kærandi gert 3. október eftir ráðleggingum ráðgjafa Vinnumálastofnunar en skráð síðasta vinnudag sem 24. október. Þegar kærandi hafi verið beðinn um að mæta í vinnuna í fyrsta skiptið hafi hann hringt í Vinnumálastofnun og tilkynnt vinnuna en að hann vissi ekki hversu margar klukkustundir væri um að ræða. Kærandi hafi fengið það svar að það væri í lagi ef hann myndi upplýsa Vinnumálastofnun um unnar klukkustundir í lok mánaðarins, eða nóvembermánuði. Í nóvemberlok hafi kærandi svo fengið síðustu greiðsluna frá fyrirtækinu, þ.e. greiðslu fyrir vinnu sem hann hafi unnið frá 16. október og út mánuðinn sem sumarstarfsmaður. Auk þess hafi kærandi fengið greitt fyrir tilfallandi vinnu sem hann hafi unnið hjá fyrirtækinu 4. nóvember 2021, klukkan 8:08-15:04 og 8. nóvember, klukkan 10:55-15:07. Samanlagt 10 klukkustundir og 12 mínútur og fyrir þá vinnu hafi kærandi fengið greiddar 36.391 kr.

Á tímabilinu 16. nóvember til 15. desember hafi kærandi unnið tilfallandi vinnu, eða 16. nóvember, klukkan 10:07-15:33, 17. nóvember, klukkan 9:51-15:55 og 24. nóvember, klukkan 8:00-16:17. Samtals 19,80 klukkustundir. Fyrir þetta aukalega útkall hafi kærandi fengið greiddar 72.677 kr. Þann 26. nóvember hafi kærandi fengið boð um að koma aftur til vinnu hjá fyrirtækinu. Kærandi hafi þá upplýst Vinnumalastofnun um vinnuna sem hann hafi unnið til 26. nóvember og um atvinnutilboðið sem hann hafi samþykkt. Þá hafi kærandi afskráð sig af atvinnuleysiskrá. Kærandi hafi byrjað að vinna hjá fyrirtækinu 29. nóvember og vinni þar enn í dag.

Í nóvember 2021 hafi kærandi unnið tilfallandi vinnu og fengið greiddar 109.068 kr. samanlagt fyrir tvö mismunandi tímabil, eða 36.391 kr. í nóvember og 72.677 kr. í desember. Kærandi viti ekki hversu mikla tilfallandi vinnu hafi verið heimilt að vinna í nóvember 2021 án afleiðinga. Kærandi skilji að hann hafi mögulega farið aðeins yfir leyfilega upphæð en Vinnumálastofnun hafi farið fram á endurgreiðslu að fjárhæð 193.209 kr. sem sé næstum tvöföld upphæð sem hann hafi fengið fyrir vinnuna í nóvember. Kærandi vilji vita hversu háa upphæð hann hafi mátt vinna sér inn í nóvember 2021, hvernig Vinnumálastofnun hafi reiknað út skuldina og hvers vegna hún sé næstum tvöfalt hærri en hann hafi fengið fyrir tilfallandi vinnu sína.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram kærandi hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur á árunum 2020 og 2021. Kærandi hafi komið á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 22. nóvember 2021 og tilkynnt að hann hefði tekið að sér vinnu í október þess árs. Kærandi hafi fengið greiddar atvinnuleysistryggingar í nóvember 2021 en hafi í kjölfarið verið afskráður af atvinnuleysisskrá, eða í desember 2021.

Þann 16. október 2024 hafi Vinnumálastofnun sent skilaboð til kæranda um að eftirstöðvar skuldar hans vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta yrðu sendar til innheimtu til Innheimtumanns ríkissjóðs. Skuld kæranda hafi verið tilkomin vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta í apríl 2021, samtals 55.968 kr., samtals 85.963 kr. í október 2021 og 138.269 kr. í nóvember 2021. Ástæðu ofgreiðslunnar megi rekja til þess að kærandi hafi ekki verið atvinnulaus á tímabilunum 23.-30. apríl 2021 og 22.-31. október 2021. Einnig því að tekjur fyrir skráða tilfallandi vinnu hjá B í nóvember 2021 hefðu verið hærri en tekjuáætlun hafi gert ráð fyrir.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki verið atvinnulaus á tímabilinu 23.-30. apríl 2021 þar sem hann hafi farið í vinnu  hjá B á ráðningarstyrk frá Vinnumálastofnun. Vinnuveitandi kæranda hafi fengið styrk frá Vinnumálastofnun til að ráða hann í vinnu á tímabilinu 23. apríl til 21. október 2021. Þá hafi kærandi ekki verið atvinnulaus á tímabilinu 22.-31. október 2021 en samkvæmt samskiptasögu hafi hann komið á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 22. nóvember 2021 og tilkynnt að hann væri með vinnu hjá B til og með 31. október 2021. Upplýsingarnar hafi verið skráðar af starfsmanni Vinnumálastofnunar og kæranda tilkynnt um skuldina með útgáfu greiðsluseðils þann 30. nóvember 2021. Þá hafi kærandi jafnframt tilkynnt starfsmanni Vinnumálastofnunar um tilfallandi vinnu í nóvember 2021 hjá B. Kærandi hafi gert ráð fyrir því að tekjur hans í nóvember 2021 yrðu 106.150 kr. Tekjur kæranda hafi verið umtalsvert hærri, nánar tiltekið 406.736 kr. Það hafi ekki komið í ljós fyrr en upplýsingar frá skattyfirvöldum hafi borist til Vinnumálastofnunar. Kæranda hafi verið tilkynnt með útgáfu greiðsluseðils 31. desember 2021 að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur í nóvember 2021, samtals að fjárhæð 138.269 kr.

Við greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir tímabilið 22.-31. október 2021 hafi verið skuldajafnað upp í skuld kæranda samtals 21.491 kr. Eftirstöðvar skuldar kæranda eftir skuldajöfnun hafi verið 34.477 kr. Við útgreiðslu atvinnuleysisbóta í nóvember 2021 hafi verið skuldajafnað upp í skuld kæranda samtals 71.500 kr. Þann 8. desember 2021 hafi kærandi afskráð sig af atvinnuleysisbótum þar sem hann hafi verið kominn með vinnu. Við útgáfu seinasta greiðsluseðils til kæranda þann 31. desember 2021 hafi honum verið tilkynnt um að skuld hans við Vinnumálastofnun væri 187.209 kr.

Í kjölfar þess að skuld kæranda hafi verið send í innheimtu hafi borist gögn frá kæranda, eða þann 10. desember 2024 og beiðni þess efnis að mál hans yrði tekið fyrir að nýju. Þau gögn sem kærandi hafi skilað séu þau sömu og hafi borist með kæru til úrskurðarnefndarinnar. Í gögnum sem kærandi hafi lagt fram komi fram hvenær kærandi hafi sinnt umræddri vinnu hjá B.

Þann 14. janúar 2025 hafi Vinnumálastofnun tekið mál kærandi er varði ofgreiddar atvinnuleysisbætur til skoðunar með tilliti til nýrra gagna þar sem fram hafi komið hvenær vinna kæranda hjá B hafi verið innt af hendi. Það hafi verið mat Vinnumálastofnunar að þau gögn sem hefðu borist frá kæranda breyttu ekki niðurstöðu á skuldastöðu hans, enda hafi skuld kæranda verið byggð á skráningu á bótalausu tímabili og að tekjur kæranda hafi verið hærri en tekjuáætlun hans hafi gert ráð fyrir.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta varði þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að krefja kæranda um endurgreiðslu á ofgreiddum atvinnuleysisbótum á grundvelli 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki verið atvinnulaus á tímabilunum 23.-30. apríl 2021 og 22.-31. október 2021 þar sem hann hafi verið í vinnu hjá B á þeim tíma. Þá liggi fyrir að tekjur kæranda hafi verið umtalsvert hærri en tekjuáætlun hafi gert ráð fyrir í vinnu hjá sama fyrirtæki í nóvember 2021. Tekjuáætlun kæranda í nóvember 2021 hafi numið 106.150 kr. á mánuði. Þær upplýsingar sem kærandi hafi veitt stofnuninni um tekjur í tilfallandi vinnu hafi verið lagðar til grundvallar greiðslna til hans. Rauntekjur kæranda vegna tilfallandi vinnu hans hafi hins vegar reynst hærri en tekjuáætlun og það hafi leitt til ofgreiðslu atvinnuleysisbóta vegna greiðslu til kæranda þann 30. nóvember 2021. Tekjur kæranda vegna tilfallandi vinnu hans hafi verið 406.736 kr. fyrir nóvember 2021.

Meginregluna um skerðingu atvinnuleysisbóta vegna tekna sé að finna í 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og ákvæðið sé svohljóðandi:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum og séreignarsjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Í samræmi við framangreind ákvæði séu atvinnuleysistryggingar einstaklinga með skráða tilfallandi vinnu framkvæmd þannig að óskertur réttur atvinnuleitanda til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki sé dreginn frá samanlögðum tekjum hans og þeim atvinnuleysisbótum sem hann eigi rétt á. Helmingur þeirrar upphæðar sem nái umfram fullar atvinnuleysisbætur ásamt frítekjumarki myndi skerðingu atvinnuleitanda. Þau gögn og þær skýringar sem kærandi hafi veitt snúi að því að skuld beri að fella niður sökum þess að vinnan hafi verið innt af hendi utan tímabils.  

Samtals nemi fjárhæð skuldar kæranda nú 187.209 kr. sem kæranda beri að endurgreiða stofnuninni í samræmi við 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 sem hljóði svo:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Innheimta ofgreiddra atvinnuleysisbóta byggi á 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í ákvæðinu segi að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur en hann hafi átt rétt á beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd. Samkvæmt ákvæðinu sé Vinnumálastofnun skylt að leiðrétta fjárhæð atvinnuleysisbóta og innheimta þær atvinnuleysisbætur sem hafi verið ofgreiddar. Það hafi verið mat stofnunarinnar að ekki skyldi innheimta álag vegna ofgreiðslna til kæranda.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. janúar 2025, um að staðfesta fyrri ákvörðun stofnunarinnar, dags. 31. desember 2021, um að kærandi skuldaði Vinnumálastofnun 187.209 kr. vegna tekna.

Í 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um frádrátt frá atvinnuleysisbótum vegna tekna hins tryggða. Þar segir í 1. mgr.:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar er sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunna að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er þannig fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur.

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.

Fyrir liggur að kærandi var með tekjur frá B á sama tíma og hann fékk greiddar atvinnuleysisbætur. Þá liggur fyrir að tekjur kæranda frá því fyrirtæki voru hærri en tekjuáætlun gerði ráð fyrir og því fékk hann greiddar hærri atvinnuleysibætur hann átti rétt á. Við útgáfu greiðsluseðils, dags. 31. desember 2021, nam skuld kæranda við Vinnumálastofnun samtals 187.209 kr. Kæranda ber í samræmi við framangreint ákvæði 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 að endurgreiða þá fjárhæð. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði. Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. janúar 2025, í máli A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir