Mál nr. 45/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 45/2025

Miðvikudaginn 30. apríl 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 21. janúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. janúar 2025, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar á bið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 28. desember 2024. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 20. janúar 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt en með vísan til þess að hún ætti ótekinn biðtíma frá fyrri umsókn yrðu bætur ekki greiddar fyrr en að þeim tíma loknum.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 21. janúar 2025. Með erindi til Vinnumálastofnunar, dags. 22. janúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 21. febrúar 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. febrúar 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 28. febrúar 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 4. mars 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa þurft að sæta biðtíma samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar vegna meintra brot á lögum um atvinnuleysisbætur. Kærandi kveður í kæru að meint brot hennar hafi verið byggð á misskilningi og röngum upplýsingum frá starfsmanni í þjónustuveri Vinnumálastofnunar.

Kærandi kveður ekki rétt að hún hafi hafnað atvinnutilboði. Starfsmaður hjá B hafi haft samband við hana vegna starfs í umönnun hjá B sem hún hafi ekki getað þegið vegna vinnutíma, en hún hafi verið með 16 mánaða gamalt barn á þessum tíma og engin dagvistunarúrræði eða aðgang að barnapössun. Kærandi hafi látið vita af þessu og talað við starfsmann í þjónustuveri Vinnumálastofnunar sem hafi sagt að litið yrði framhjá þessu þar sem kærandi væri í ómögulegri stöðu. Starfsmaður B hafi hins vegar skráð afstöðu kæranda sem svo að hún hefði hafnað atvinnuboði sem sé ekki rétt. Kærandi hafi ekki fengið formlegt atvinnutilboð heldur símtal vegna atvinnuviðtals þar sem hún hafi upplýst að hún gæti ekki komið í viðtalið þar sem vinnutími starfsins hentaði ekki. Í kjölfarið hafi kærandi fengið bréf frá Vinnumálastofnun þar sem henni hafi verið tilkynnt að hún yrði að sæta tveggja mánaða bið sem refsingu.

Í kæru er greint frá því að á meðan á biðinni hafi staðið hafi hún reynt að ná endum saman og fengið laun upp á 250.000 kr. fyrir skatt í þessa tvo mánuði sem refsingin hafi átt að gilda. Hún hafi þurft að greiða háar fjárhæðir fyrir barnapössun. Hún hafi ekki vitað að hún þyrfti að skrá tekjurnar sérstaklega eða skrá sig af atvinnuleysisbótum. Kveðst kærandi hafa talið að hún væri að gera rétt á biðtímanum. Kærandi hafi þá fengið tilkynningu um þriggja mánaða refsingu frá Vinnumálastofnun. Hún hafi verið farin að vinna á þeim tíma og ekki verið að sækja um atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi ekki fengið neinar atvinnuleysisbætur þar til með umsókn þeirri sem kæran varði. Hún þurfi nú að sæta fimm mánaða biðtíma vegna misskilnings og kæri þá ákvörðun Vinnumálastofnunar þar sem hún sé ekki byggð á réttum gögnum.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi telji að hún hafi ekki átt að sæta upphaflegum biðtíma. Kærandi ítreki að hún hafi fengið símtal um mögulegt atvinnuviðtal og fengið þær upplýsingar að um vaktavinnu væri að ræða sem hún hafi ekki getað stillt upp með þeirri pössun sem hún hafi haft fyrir barnið sitt. Símtalið hafi verið að hámarki þrjár mínútur og starfsmaður Vinnumálastofnunar greinilega metið afstöðu hennar sem svo í lok símtalsins að hún hefði hafnað atvinnu. Það sé ekki rétt. Engin gögn liggi fyrir er sýni fram á að hún hafi hafnað atvinnutilboði. 

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að upphaf málsins megi rekja til ákvarðana Vinnumálastofnunar þann 19. júní 2023 og 14. desember 2023 þar sem kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og síðar á grundvelli 1. mgr. 59. gr. sömu laga. Bótaréttur kæranda hafi með framangreindum ákvörðunum verið felldur niður í tvo mánuði og svo þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. laganna.

Kærandi hafi sótt síðast um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 13. desember 2024. Með erindi, dags. 20. janúar 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til ótekinna viðurlaga hennar yrðu bætur hins vegar ekki greiddar fyrr en að 3,5 mánuðum liðnum.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. janúar 2025, hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 21. janúar 2025. Í kæru greini kærandi frá því að viðurlög sem henni haft verið gert að sæta eigi ekki rétt á sér.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta varði í grunninn ákvarðanir Vinnumálastofnunar frá 2023. Kærufrestur vegna þeirra ákvarðana hafi verið liðinn þegar kæra hafi borist úrskurðarnefndinni þann 20. janúar 2025, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Eftir standi þó ákvörðun Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hún hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 13. desember 2024.

Kæranda hafi þann 19. júní 2023 verið gert að sæta viðurlögum í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum höfnunar kæranda á atvinnutilboði. Fyrir liggi skýringar kæranda á ástæðum höfnunar á atvinnutilboði sem ekki hafi verið metnar gildar. Þá hafi kæranda þann 14. desember 2023 verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. sömu laga, þar sem hún hafi ekki tilkynnt stofnuninni um tilfallandi vinnu sína samhliða því að vera skráð atvinnulaus hjá Vinnumálastofnun.

Í 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé meðal annars kveðið á um að sá sem hafi sætt viðurlögum skv. 57.-59. gr. eða biðtíma skv. 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greini eigi sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Ákvörðun um viðurlög á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi því leitt til ítrekunaráhrifa fyrri viðurlaga kæranda samkvæmt 1. mgr. 61. gr. þar sem hún hafi ekki unnið sér inn réttindi til nýs bótatímabils skv. 29. gr. laganna. Heildarviðurlagatími hennar hafi því verið fimm mánuðir.

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um nokkur tilvik þar sem biðtími eða viðurlög samkvæmt lögunum falli niður eða frestist. Þannig sé meðal annars kveðið á um í 3. mgr. 58. gr. að taki hinn tryggði starfi sem ekki sé hluti af vinnumarkaðsaðgerðum meðan á viðurlagatíma skv. 1. mgr. standi falli viðurlögin niður eftir að hinn tryggði hafi starfað í a.m.k. hálfan mánuð áður en hann sæki aftur um atvinnuleysisbætur, enda hafi hann sagt starfinu lausu eða misst það af gildum ástæðum. Ekki sé fyrir hendi heimild í lögum til að fella niður biðtíma vegna starfa atvinnuleitanda í þeim tilfellum sem viðkomandi hafi þurft að sæta ítrekuðum viðurlögum. Í 4. mgr. 61. gr. sé kveðið á um að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil skv. 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Kærandi hafi ekki unnið sér inn réttindi til nýs bótatímabils. Þegar kærandi hafi sótt um atvinnuleysisbætur hafi hún átt eftir að taka út þrjá og hálfan mánuð af útistandandi biðtíma sínum. Hún hafi því fyrst getað átt rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta þegar sá biðtími hafi verið liðinn. Ljóst sé að skilyrði til þess að viðurlagatími verði felldur niður séu ekki uppfyllt í málinu.

Vinnumálastofnun telji að rétt hafi verið staðið að ákvörðun í máli kæranda og að eftirstöðvar biðtíma hennar skuli halda áfram að líða frá síðasta umsóknardegi kæranda þann 13. desember 2024.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið.

Með ákvörðunum Vinnumálastofnunar frá 19. júní 2023 og 14. desember 2023 var réttur kæranda til atvinnuleysisbóta felldur niður í tvo og þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. og síðar 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, sbr. 1. mgr. 61. gr. laganna.

Samkvæmt 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal stjórnsýslukæra berast úrskurðarnefnd velferðarmála skriflega innan þriggja mánaða frá því að aðila máls var tilkynnt um ákvörðun, nema á annan veg sé mælt í lögum sem hin kærða ákvörðun byggist á. Ljóst er að sá frestur var liðinn þegar kærandi lagði fram kæru hjá nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2015 er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Þar sem kæra í máli þessu barst meira en ári eftir að viðurlagaákvarðanir frá 19. júní og 14. desember 2023 voru tilkynntar kæranda er þeim þætti málsins vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála, sbr. 2. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kærandi sótti á ný um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 13. desember 2024. Umsókn hennar var samþykkt 20. janúar 2025 en tekið var fram að bætur yrðu ekki greiddar fyrr en ótekinn biðtími frá fyrri umsókn væri liðinn.

Í 5. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Í 29. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um að sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standi yfir. Í 4. mgr. 29. gr. laganna kemur fram að tímabilið samkvæmt 1. mgr. haldi áfram að líða þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað í skemmri tíma en 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Þá segir í 31. gr. laga nr. 54/2006 að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.   

Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi ekki, þegar umsókn hennar barst Vinnumálastofnun þann 13. desember 2024, starfað í 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hún fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi hafði því ekki áunnið sér rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 31. gr. laga nr. 54/2006 og því hélt allur ótekinn biðtími vegna eldri viðurlaga samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. desember 2023, áfram að líða þegar hún skráði sig atvinnulausan að nýju 13. desember 2024.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. janúar 2025, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til A, á bið, er staðfest. Þeim þætti málsins er snýr að ákvörðunum Vinnumálastofnunar, dags. 19. júní og 14. desember 2023, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir