Mál nr. 69/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 69/2025

Miðvikudaginn 30. apríl 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 31. janúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. janúar 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 8. desember 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. janúar 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi 3. febrúar 2025 og var hann veittur með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 18. febrúar 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 31. janúar 2025. Með bréfi, dags. 4. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 26. febrúar 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að ekki hafi verið tekið tillit til allra aðstæðna í máli hans. Ástæða starfsloka hafi verið búferlaflutningar sem hafi verulega flækt daglegar ferðir hans til vinnu, sérstaklega yfir vetrartímann. Kærandi hafi starfað sem rútubílstjóri á 12 klukkustunda vöktum sem hafi krafist þess að hann hafi þurft að vakna mjög snemma og koma heim seint á kvöldin.

Vegna talsverðrar fjarlægðar frá heimili kæranda til vinnustaðar hans, ásamt því að vinnuveitandi hans hafi ekki greitt ferðakostnað hafi daglegar ferðir til vinnu orðið kæranda mikil fjárhagsleg og líkamleg byrði.

Stöðug þreyta vegna langrar vegalengdar og krefjandi vinnutíma hafi haft neikvæð áhrif á getu kæranda til að sinna vinnuskyldu sinni og öryggi hans í umferðinni. Sem rútubílstjóri hafi kærandi ekki aðeins borið ábyrgð á sjálfum sér heldur einnig á lífi og öryggi farþega. Í þágu öryggis farþega og eigin velferðar hafi kærandi því neyðst til þess að segja upp starfi sínu.

Kærandi sé nú í virkri atvinnuleit í Reykjavík sem réttlæti enn frekar nauðsyn þess að aflétta biðtíma og greiða honum atvinnuleysisbætur. Í ljósi framangreindra aðstæðna óski kærandi vinsamlega eftir endurskoðun á umsókn sinni og að hún verði samþykkt án biðtíma.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 8. desember 2024. Í umsókn sinni hafi kærandi tiltekið að hann gæti hafið störf 1. janúar 2025.

Samkvæmt staðfestingu á starfstímabili frá fyrrum vinnuveitanda kæranda, B, sem hafi borist stofnuninni samhliða umsókn hafi kærandi sjálfur sagt upp störfum hjá atvinnurekanda sökum búferlaflutninga. Í umsókn hafi einnig komið fram hann hefði sagt sjálfur upp störfum vegna búferlaflutninga. Þann 9. desember 2024 hafi borist uppsagnarbréf kæranda á starfi hans hjá B sem hafi verið dagsett 30. nóvember 2024. Jafnframt hafi skriflegar skýringar borist þar sem kærandi hafi sagst hafa neyðst til að segja starfi sínu lausu þar sem hann væri þreyttur á löngum akstri frá heimili sínu og á vinnustað. Þá hafi hann jafnframt talið að það væri fjárhagslega óhagkvæmt að búa langt frá vinnustað sínum. Hann hafi viljað finna sér vinnu nálægt heimili sínu.

Með erindi, dags. 23. janúar 2025, hafi Vinnumálastofnun veitt kæranda frest til að skila frekari skýringum á starfslokum hans hjá fyrrverandi atvinnurekanda. Í erindinu hafi athygli kæranda verið vakin á mögulegum biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta.

Þann 24. janúar 2025 hafi borist frekari skýringar frá kæranda á ástæðum þess að hann hefði sagt starfi sínu lausu hjá B. Kærandi hafi borið við að hann hefði verið orðinn þreyttur á vaktavinnutíma og að þurfa að keyra langar vegalengdir til og frá vinnustað.

Með erindi, dags. 31. janúar 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans um atvinnuleysisbætur hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 89%. Með vísan til starfsloka hans væri réttur hans til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæði þessu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í ljósi þess sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þar sem annað starf sé ekki í boði. Þar sé jafnframt sérstaklega tekið fram að það sé erfiðleikum bundið að skilgreina nákvæmlega í lögum og reglugerðum hvaða ástæður, sem liggi að baki uppsögn, séu gildar, þar sem þær ástæður geti verið af margvíslegum toga. Þó sé í athugasemdum sérstaklega fjallað um tvenns konar tilvik sem séu talin heyra til gildra ástæða fyrir starfslokum. Annars vegar sé það þegar um sé að ræða þau tilvik er maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar séu það þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær. Í athugasemdum sé þó sérstaklega áréttað að við þær aðstæður sé gert að skilyrði að vinnuveitanda hans hafi mátt vera kunnugt um þessar ástæður áður en launamaðurinn hafi látið af störfum. Í ljósi þess að um matskennda ákvörðun sé að ræða sé Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Vinnumálastofnun beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Fyrir liggi að kærandi hafi sagt starfi sínu lausu hjá B. Ágreiningur snúi að því hvort ástæður kæranda fyrir uppsögn í starfi teljist gildar í skilningi framangreinds ákvæðis 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Úrskurðarnefnd velferðarmála hafi í fyrri úrskurðum sínum talið að almennt beri að gera ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið sé hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laganna.

Þær skýringar sem kærandi hafi gefið sem ástæðu fyrir uppsögn sinni lúti einkum að búferlaflutningum og að hann hefði viljað vinna nálægt heimili sínu. Hann hafi látið á það reyna í nokkra mánuði að keyra til og frá vinnu langa vegalengd en gefist upp á því og hafi því sagt upp störfum. Af umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur að dæma liggi fyrir að hann hafi ekki haft fast starf í hendi þegar hann hafi tekið þá ákvörðun að segja starfi sínu lausu.

Búferlaflutningar hafi einir og sér ekki talist gild ástæða í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar fyrir uppsögn á starfi þegar umsækjandinn sjálfur taki ákvörðun um að flytja búferlum. Líkt og áður komi fram segi í athugasemdum með ákvæði 54. gr. laganna að gildar ástæður kunni að vera fyrir uppsögn í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Sérstaklega sé tilgreint að tilvik þegar maki hins tryggða hefji störf í öðrum landshluta og fjölskyldan þurfi af þeim sökum að flytja búferlum. Í máli þessu liggi fyrir að flutningur kæranda hafi ekki komið til vegna starfa maka hans. Kærandi hafi sjálfur ákveðið að flytja búferlum fjarri vinnustað sínum og segja svo upp starfi sínu.

Með hliðsjón af framangreindum sjónarmiðum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar kæranda vegna starfsloka sinna hjá B geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Vinnumálastofnun telji því að kærandi skuli sæta biðtíma á grundvelli 54. gr. laganna.

Með vísan til framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að staðfesta beri ákvörðun stofnunarinnar, dags. 31. janúar 2025, um að fella niður bótarétt kæranda í tvo mánuði samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kærandi sagði upp starfi sínu hjá B en ágreiningur málsins lýtur að því hvort ástæður hans fyrir uppsögninni hafi verið gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að með ákvæðinu sé undirstrikað það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í því ljósi sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þegar annað starf sé ekki í boði. Tekið er fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Í athugasemdunum er þó sérstaklega vísað til tvenns konar tilvika sem talin eru heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar þau tilvik þegar maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Kærandi hefur gefið þær skýringar að hann hafi sagt upp starfi sínu hjá B þar sem hann hafi flutt búferlum og upplifað stöðuga þreytu vegna langrar vegalengdar og krefjandi vinnutíma. Það hafi haft neikvæð áhrif á öryggi hans í umferðinni og getu til að sinna vinnuskyldu sinni. Í þágu öryggis farþega og eigin velferðar hafi kærandi því neyðst til þess að segja upp starfi sínu.

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er málefnalegt að gera þá kröfu til launþega að þeir segi ekki upp starfi sínu nema við ýtrustu nauðsyn þegar annað starf er ekki í hendi við mat á því hvort viðkomandi skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Ekki verður séð að slíkt eigi við í tilviki kæranda og er því ekki um að ræða gilda ástæðu fyrir uppsögn í skilningi 54. gr. laga nr. 54/2006. Kærandi átti því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar hans um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. ákvæðisins.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. janúar 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir