30 apríl 2025
/
Nr. 340/2025 Úrskurður
Hinn 30. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi
úrskurður nr. 340/2025
í stjórnsýslumáli nr. KNU24090141
Kæra [...]
1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 23. september 2024 kærði kona er kveðst heita [...], vera fædd [...], ríkisborgari Nígeríu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 28. ágúst 2024, um að synja henni um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.
Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.
Auk þess gerir kærandi kröfu um veitingu dvalarleyfis fyrir þolendur mansals, sbr. 75. gr. eða 76. gr. laga um útlendinga.
Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
2 Málsatvik
Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Ítalíu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 10. nóvember 2023. Kvaðst kærandi vera komin hingað til lands þar sem hún þurfi hjálp vegna veikinda sinna.
Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 22. maí 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Kærandi kvaðst vera fædd og uppalin í borginni Benín í Edo fylki í suðurhluta Nígeríu. Kærandi greindi frá því að hún hafi búið inn á heimili móður sinnar fram að 18 ára aldri en þá hafi faðir hennar upplýst hana um að móðir hennar væri veik og að hún skyldi flytja til hans og eiginkonu hans. Kærandi lýsti því að faðir hennar hafi ekki verið fjárhagslega ábyrgur sem leitt hafi til þess að eiginkona hans hafi síðar farið frá honum. Þá greindi kærandi frá því hvernig matur og aðrar nauðsynjavörur hafi verið af skornum skammti á heimili þeirra og hafi faðir hennar neytt kæranda til að vinna á bjórstofu (e. beer parlor). Þar hafi hún ítrekað verið beitt kynferðislegu ofbeldi af viðskiptavinum stofunnar og kvað hún föður sinn ekki hafa trúað sér þegar hún hafi leitað til hans vegna þess. Þá kvað kærandi laun sín hafa verið greidd til föður síns sem hafi eytt þeim meira og minna í áfengisneyslu sína. Kvað kærandi föður sinn hafa þvingað sig í kynfæralimlestingu þegar hún hafi verið 18 ára. Kærandi hafi jafnframt starfað á hóteli en launin hafi sömuleiðis verið greidd til föður hennar nema í þau skipti sem hún hafi beðið um að launin yrðu greidd beint til sín. Einhverju síðar hafi kærandi og faðir hennar flutt í húsnæði sem frænka kæranda hafi útvegað þeim í þorpi nálægt Benín borg, en faðir hennar hafi á þeim tímapunkti verið orðinn alvarlega veikur. Kærandi hafi starfað við að selja varning á götunni þar sem hún kvaðst hafa verið ítrekað rænd og kynferðislega misnotuð. Dag einn hafi kærandi komið að föður sínum látnum á heimili þeirra, en hann hafi látist af völdum veikinda sinna. Stuttu síðar hafi kærandi kynnst konu sem hafi boðið henni starf sem barnfóstra í borginni Benín og kærandi þáð það. Kærandi kvaðst hafa sagt konunni frá skjaldkirtilssjúkdómi sem hún þjáðist af og kvað hún konuna hafa aðstoðað sig fjárhagslega við að kaupa lyf við sjúkdómnum. Kærandi lýsti sjúkdómnum þannig að hún ætti erfitt með að næra sig og hefði misst mikla líkamsþyngd í kjölfar þess. Þá eigi hún erfitt með að hreyfa sig eða lyfta þungu án þess að verða móð. Kærandi kvað sjúkdóminn einnig hafa áhrif á augu hennar sem séu gulleit og stór. Kvaðst kærandi fyrst hafa fengið greiningu við sjúkdómnum í Nígeríu. Kærandi kvaðst hafa sagt konunni að hún treysti ekki nígerísku heilbrigðiskerfi og vildi því ekki gangast undir skurðaðgerð í Nígeríu. Kvað hún konuna þá hafa safnað saman fjármunum svo kærandi gæti ferðast til Líbíu og fengið þar viðeigandi heilbrigðisaðstoð. Á meðan dvöl kæranda hafi staðið í Líbíu kvaðst hún oft á tíðum hafa neyðst til að leyfa mönnum að sofa hjá sér eða snerta sig kynferðislega gegn nauðsynjavörum. Kvaðst kærandi hafa dvalið í Líbíu í um þrjú ár áður en hún hafi komist í kynni við nafngreinda konu í Líbíu, hér eftir X, sem hafi boðið kæranda aðstoð við að komast til Ítalíu gegn greiðslu en jafnframt gegn því að hún stundaði vændi á Ítalíu. Kvaðst kærandi hafa starfað við vændi í nokkrar vikur á Ítalíu, en hafi ekki náð að greiða skuldina til hinnar nafngreindu konu að fullu áður en hún hafi flúið Ítalíu og komið hingað til lands.
Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 23. september 2024. Greinargerð barst kærunefnd 7. október 2024.
3 Greinargerð til kærunefndar
Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.
Hvað varðar málavexti og aðstæður kæranda er í greinargerð vísað til fyrirliggjandi gagna málsins.
Í greinargerð kæranda er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Nígeríu mótmælt. Fram kemur að mansal og þvingað vændi kvenna sé landlægt og kerfisbundið vandamál í Nígeríu og sérstaklega í Edo fylki. Vísar kærandi m.a. til nýlegra heimilda Stofnun Evrópusambandsins í málefnum alþjóðlegrar verndar (EUAA) þar sem fram komi að þær konur sem snúi til baka frá Evrópu eftir frelsissviptinguna séu í mikilli hættu á að lenda aftur í klóm sama mansalshring. Þá komi fram að árið 2020 hafi Edo fylki verið í þriðja sæti yfir hæstu tíðni ofbeldis í Nígeríu en hrottalegt ofbeldi, aflimanir, pyndingar, nauðganir og morð af hálfu trúarsafnaða og glæpahópa sé gríðarlega algengt. Kærandi vekur athygli á því að þó svo að lög séu í gildi í landinu sem geri sértrúarsöfnuði ólöglega þá hafi yfirvöldum ekki tekist að tryggja öryggi borgaranna með því að framfylgja þeim lögum. Í nýjum skýrslum EUAA um öryggisástandið í Edo fylki komi fram að lögreglan í fylkinu hagnist á glæpum sértrúarsafnaða og séu beinir þátttakendur í söfnuðunum. Í greinargerð vísar kærandi einnig til þess að heilbrigðisþjónusta í Nígeríu sé afar slæm en Alþjóðabankinn gefi heilbrigðiskerfi Nígeríu 42 stig af 100 mögulegum, hvað aðgengi að nauðsynlegri læknisþjónustu varði. Þá bitni léleg heilbrigðisþjónusta verst á konum í Nígeríu af mörgum ástæðum, en ein þeirra sé kostnaður. Þó svo Nígería sé skuldbundið af lögum að veita ákveðna grunnlæknisþjónustu án endurgjalds sé raunin önnur, einkum fyrir konur. Í greinargerðinni kemur fram að í nýrri skýrslu EUAA um Nígeríu komi fram að heimilisofbeldi sé samfélagslega samþykkt í landinu og að þær konur sem verði fyrir því tilkynni ofbeldið sjaldan vegna vantrausts til lögreglu. Þá er í greinargerð kæranda vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og því mati mótmælt. Vísar kærandi m.a. til þess að í ákvörðun Útlendingastofnunnar sé tekið fram að frásögn kæranda um aðdraganda þess að X hafi neytt hana í vændi á Ítalíu hafi verið afar óskýr og óljós. Í hinni kærðu ákvörðun sé þó ekki tilgreint nákvæmlega hvað hafi þótt óskýrt eða óljóst og telur kærandi að ekkert nema huglægar ályktanir liggi að baki mati Útlendingastofnunar. Þá hafi kærandi einnig verið gagnrýnd fyrir það að hafa ekki lagt fram gögn sem styðji frásögn hennar. Bendir kærandi á að mat á trúverðugleika sé ólögfest mat stjórnvalda og að líta beri til þess að illmögulegt sé fyrir flóttamann að sanna öll atriði í máli sínu og af þeim sökum þurfi oft að láta kæranda njóta vafans. Mótmælir kærandi þeirri niðurstöðu Útlendingastofnunar að kærandi hafi bakland í heimaríki. Kærandi hafi ekki verið í neinum samskiptum við fjölskyldumeðlimi sína undanfarin ár og geti því ekki fengið stuðning eða aðstoð við framfærslu frá þeim.
Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi m.a. á ástæðuríkum ótta við ofsóknir vegna aðildar að þjóðfélagshópi sem kona og sem þolandi mansals og vændis. Vísar kærandi til heimilda um stöðu kvenna í landinu. Kærandi hafi lýst alvarlegu ofbeldi sem hún hafi sætt í Nígeríu og greint frá því að hafa verið hneppt í mansal, bæði í Nígeríu og á Ítalíu. Þá skuldi kærandi mansala sínum pening og henni hafi verið tjáð að það yrðu afleiðingar ef hún endurgreiddi ekki umræddar fjárhæðir. Í tilviki kæranda sé um endurteknar og samfellda upplifun af ofsóknum að ræða frá nokkrum aðilum. Byggir kærandi á því að ofsóknirnar geti fallið undir samansafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunum, sem hafi eða geti haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling. Líta verði til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda sem ung, einstæð kona sem hafi verið þolandi alvarlegs ofbeldis og mansals. Þá vísar kærandi til þess að fyrir liggi að hún geti ekki hlotið vernd yfirvalda í Nígeríu þar sem yfirvöld sjálf séu valdur af ofsóknunum. Kærandi byggir enn fremur á því að tilheyra þjóðfélagshópi þolenda kynfæralimlestinga, sem faðir kæranda hafi þvingað hana til að undirgangast um 18 ára aldur. Kærandi teljist því til einstaklings í sérstaklega viðkvæmri stöðu.
Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi á að raunveruleg hætta vofi yfir kæranda að mansali hennar og fólk á vegum hennar finni kæranda skyldi hún snúa aftur til Nígeríu. Nýjar heimildir EUAA beri með sér að mansalar eigi auðvelt með að hafa uppi á fórnarlömbum mansals, snúi þau aftur til heimaríkis. Að mati kæranda þyki ljóst að hún eigi yfir höfði sér vanvirðandi og ómannúðlega meðferð verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis.
Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á að henni standi ekki til boða nauðsynleg heilbrigðisþjónusta í Nígeríu. Þá hafi kærandi auk þess ekkert bakland í heimaríki en hún hafi greint frá því að foreldrar hennar séu látin og að hún sé ekki í neinum samskiptum við aðra fjölskyldumeðlimi. Kærandi sé fátæk, ómenntuð, illa læs og skrifandi og glími við andlega erfiðleika. Atvinnumöguleikar hennar séu því takmarkaðir en þegar hún hafi gert tilraun til að framfleyta sér í heimaríki hafi hún orðið fyrir ítrekuðu kynferðisofbeldi og að lokum orðið fórnarlamb mansals.
Til þrautaþrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi fyrir þolendur mansals, sbr. 75. gr. eða 76. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á að hún hafi gefið skýra og trúverðuga frásögn um athafnir sem beri öll merki mansals. Þar á meðal hafi hún verið flutt á milli landa, ætlað að stunda vændi og beitt kynferðislegu ofbeldi. Frásögn kæranda komi heim og saman við landaupplýsingar um reynslu mansalsþolenda frá Nígeríu. Fram kemur að kærandi glími enn þann dag í dag við afleiðingar af reynslu sinni í heimaríki og frá flóttanum og með tilliti til þess byggir kærandi á því að persónulegar aðstæður leiði til þess að henni beri að veita dvalarleyfi í samræmi við 76. gr. laga um útlendinga. Verði ekki talið að kærandi sé fórnarlamb mansals byggir kærandi á því að hún sé hugsanlegt fórnarlamb mansals, sbr. 1. mgr. 75. gr. laga um útlendinga. Frásögn kæranda hafi verið skýr og falli nákvæmlega að verknaðaraðferðum mansals eins og það er skilgreint í landslögum og alþjóðlegum skuldbindingum Íslands. Vísar kærandi til rannsóknarreglu stjórnsýslu- og útlendingalaga og til ríkra alþjóðlegra skuldbindinga sem hvíla á stjórnvöldum til þess að kanna aðstæður þolenda mansals ofan á hina almennu rannsóknarkröfu.
4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga
Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.
5 Alþjóðleg vernd
5.1 Lagagrundvöllur
Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:
Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.
Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:
Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.
Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.
Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:
a. ríkið,
b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,
c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.
Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.
Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.
Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).
Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.
Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).
5.2 Auðkenni og ríkisfang
Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að við komuna til landsins hafi kærandi lagt fram afrit af vegabréfi sínu. Kvaðst kærandi hafa týnt upprunalega vegabréfi sínu í flugvélinni á leið hingað til lands. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi ekki sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Með vísan til þess var leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli mats á trúverðugleika og komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi komi frá borginni Benín í Nígeríu. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé nígerskur ríkisborgari.
5.3 Landaupplýsingar
Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Nígeríu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:
• 16 Facts About Violence Against Women and Girls in Nigeria (UNICEF, 22. nóvember 2022);
• 2016 Strategic Conflict Assessment of Nigeria (Institute for Peace and Conflict Resolution, 2017);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2021 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);
• 2023 Trafficking in Persons Report – Nigeria (U.S. Department of State, 2023);
• Amnesty International Report 2023/2024 – Nigeria (Amnesti International, 2024);
• Amnesty International Report 2022/23 – Nigeria (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Annual report on religious freedom (covering 2024) (USCIRF, mars 2025);
• Annual report on religious freedom (covering 2021) (USCIRF, apríl 2022);
• Country Guidance: Nigeria – Common analysis and guidance note (EUAA, 19. október 2021);
• Country of Origin Information Report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, janúar 2023);
• Country of origin information report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, júní 2021);
• Country Profile, FGM in Nigeria (28 Too Many, mars 2023);
• Country Profile, FGM in Nigeria (28 Too Many, október 2016);
• Country Policy and Information Note – Nigeria: Actors of Protection (U.K. Home Office, ágúst 2024);
• Country Policy and Information Note – Nigeria: Actors of Protection (U.K. Home Office, október 2021);
• Country Policy and Information Note – Nigeria: Female Genital Mutilation (FGM) (U.K. Home Office, júlí 2022);
• Country Policy and Information Note- Nigeria: Medical treatment and healthcare (U.K. Home Office, desember 2021);
• Country Policy and Information Note – Nigeria: Country Background Note (U.K. Home Office, 7. janúar 2020);
• Country Policy and Information Note – Nigeria: Trafficking of women (U.K. Home Office, apríl 2022);
• Country Policy and Information Note: Nigeria: Women fearing gender-based harm or violence (UK Home Office, ágúst 2016);
• DFAT Country Information Report - Nigeria (Austalian Department of Foreign Affairs and Trade, 3. desember 2020);
• EASO COI Report – Nigeria - Actors of Protection (EASO, nóvember 2019);
• EASO COI Report – Nigeria – Country Focus (EUAA, 12. júlí 2024);
• EASO COI Report – Nigeria – Country Focus (EUAA, 4. júní 2017);
• EASO COI Report – Nigeria – Key socio-economic indicators (EUAA, nóvember 2018);
• EASO COI Report – Nigeria – Targeting of individuals (European Asylum Support Office, nóvember 2018);
• EASO COI Report – Nigeria – Trafficking in human beings (EUAA, 25. apríl 2021);
• Freedom in the World 2023 – Nigeria (Freedom House, 2023);
• Freedom in the World 2024 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2024);
• Freedom in the World 2025 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2025);
• Health care in Nigeria, Challenges and recommendations (Socialprotection.org, 7. febrúar 2019);
• Information on trafficking including situation for returness of previous trafficking and risk og re-trafficking (Refugee Documentation Centre, RDC, Legal Aid Board, 17. júní 2019);
• Nigeria: Country Guidance note and common analysis (European Asylum Support Office, febrúar 2019);
• Nigeria: Delstaten Edo – det nigerianska navet för migration och mannskohandel (1.0) (Migrationsverket, 16. desember 2019);
• Nigeria – Country Focus (EUAA, júlí 2024);
• Nigeria 2023 International Religious Freedom Report – Nigeria (U.S. Department of State, 26. júní 2024)
• Nigeria 2021 International Religious Freedom Report (U.S. Department of State, 2. júní 2022);
• Nigeria Police Effectiveness (Ireland – Refugee Documentation Centre (RDC), 25. apríl 2019);
• Nigeria: Psykisk helsevern (Landinfo, 23. júní 2017);
• Nigeria – Practical Cooperation Meeting 12-13 June 2017 Rome (EUAA, 21. ágúst 2017);
• Nigeria: Security Situation – Country of Origin Information Report (EUAA, 3. júní 2021);
• Nigeria – Trafficking and re-trafficking (Ireland – Refugee Documentaion Centre (RDC), 16. júní 2019);
• Nigeria: Whether women who head their own household, without male or family support, can obtain housing and employment in Abuja, Lagos, Ibadan and Port Harcourt; government support services available to female-headed households (2017-November 2019) (Immigration and Refugee Board of Canada, 29. nóvember 2019);
• Ninth Report on Violence in Nigeria (Nigeria Watch, 2019);
• Medical Country of Origin Information Report: Nigeria (EUAA, apríl 2022);
• Responses to Information Requests (Immigration and Refugee Board of Canada, 20. nóvember 2019);
• The Law and FGM (28 Too Many, júní 2018);
• Social Institutions and Gender Index 2019 - Nigeria (Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), 7. desember 2018);
• Stjórnarskrá Nígeríu (Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999, https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/ng/ng014.en.pdf);
• The World Factbook – Nigeria (CIA, uppfært 9. apríl 2025);
• Upplýsingar af vefsíðu samstarfsverkefnis Evrópusambandsins og alþjóðlegu fólksflutningastofnunarinnar (https://www.migrationjointinitiative.org/countries/sahel-and-lake-chad/nigeria, sótt 11. apríl 2025);
• Violent Extremist in West Africa (Denmark – Immigration Service, COI Division, 28. júní 2020);
• World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Nigeria (Minority rights group International, janúar 2018);
• Vest-Afrika: Nettverk (Landinfo, 15. maí 2019) og
• World Report 2025 – Nigeria: Events of 2024 (Human Rights Watch, 17. janúar 2025).
Nígería er sambandslýðveldi með um 237 milljónir íbúa. Nígería var nýlenda Bretlands fram að sjálfstæði þess árið 1960 og sama ár gerðist Nígería aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1993. Þá fullgilti ríkið mannréttindasáttmála Afríku árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1991. Ríkið fullgilti sáttmála Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu árið 2004, samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 2001 og valfrjálsa viðbótarbókun við þann samning árið 2009. Samkvæmt skýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna um trúfrelsi frá árinu 2022 er talið að um helmingur íbúa landsins séu múslimar og hinn helmingurinn kristinn. Þar kemur fram að trúfrelsi sé verndað í stjórnarskrá Nígeríu og einnig sé að finna ákvæði sem banni stjórnvöldum að koma á ríkistrú. Flestir íbúar svæða í Norður-Nígeríu séu múslimar og í Suður-Nígeríu séu kristnir í meirihluta. Bæði kristnir og múslimar hafi greint frá mismunun á grundvelli trúar sinnar á þeim svæðum þar sem þeir séu í minnihluta.
Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Alþjóðasambands sakamálalögreglu (e. Interpol) er löggæsla ríkisins aðallega í höndum ríkislögreglu Nígeríu sem talin er samanstanda af rúmlega 350.000 lögregluþjónum. Ríkislögreglan annist löggæslustörf í öllum 36 fylkjum Nígeríu og höfuðborginni Abuja. Hlutverk ríkislögreglunnar sé að vernda einstaklinga og eignir, koma í veg fyrir afbrot, upplýsa og rannsaka glæpi auk þess að sækja afbrotamenn til saka. Samkvæmt skýrslum EUAA frá 2018 eru nokkrar sérhæfðar deildir innan ríkislögreglunnar sem annist sértæk brot. Ríkislögreglan hafi verið gagnrýnd fyrir spillingu og mannréttindabrot af ýmsum rannsakendum og samtökum. Dæmi séu um að lögregluþjónar hafi orðið uppvísir að því að kúga fé af almennum borgurum og sleppa sakborningum gegn mútugreiðslum. Þá sé talið að allt að 80% lögreglumanna einblíni á að veita efnamiklum einstaklingum persónulega þjónustu. Þá sé mikill skortur á lögreglumönnum í ríkinu auk þess sem þjálfun lögreglumanna sé ábótavant og skortur sé á fjármagni frá ríkinu. Í ríkinu séu þó til staðar formlegar kvörtunarleiðir vegna misferlis lögreglu í starfi eða spillingar, t.d. mannréttindanefndin NHRC. Þá skorti skilvirkar leiðir til að eiga við, rannsaka og refsa vegna ofbeldis eða spillingar öryggissveita. Fram kemur í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 að yfirvöld í Nígeríu hafi tekið skref í átt að því að rannsaka, ákæra og refsa meðlimum lögreglu- og öryggissveita sem ásakaðir hafi verið um brot. Þó hafi refsileysi og spilling verið áframhaldandi vandamál.
Fram kemur í framangreindum gögnum, t.a.m. skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023, að töluverð spilling sé innan dómkerfisins, auk þess sem skortur sé á þjálfun dómara. Þó kemur fram í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá ágúst 2024 að þrátt fyrir veikleika í stjórnkerfinu hafi yfirvöld almennt getu og vilja til að veita vernd. Komið hafi verið á fót embætti umboðsmanns í Nígeríu árið 2004 (e. The Public Complaints Commission) en um sé að ræða sjálfstæða og óháða stofnun sem taki á móti kvörtunum borgara og tryggi rétt þeirra gagnvart nígerískum stjórnvöldum endurgjaldslaust. Hægt sé að nálgast skrifstofur umboðsmanns í öllum 36 fylkjum Nígeríu. Þá kemur fram að ýmsar eftirlitsnefndir starfi í Nígeríu sem almenningur geti beint kvörtunum sínum til, s.s. mannréttindanefndin (e. The National Human Rights Council (NHRC)) sem hefur það hlutverk að rannsaka meint brot gegn mannréttindum. Þá geti almennir borgarar beint kvörtunum til umboðsmanns í Nígeríu ef þeir eru ósáttir við málsmeðferð stjórnvalda. Jafnframt geti almenningur leitað til nígeríska lögregluráðsins (e. The Nigeria Police Council) og framkvæmdastjórnar lögreglunnar (e. Police Service Commission) sem hafi eftirlit með störfum lögreglunnar. Stofnunin (e. Domestic and Sexual Violence Agency (DSVA)) fari með rannsókn, eftirlit og stuðning vegna mála er lúta að ofbeldi.
Í skýrslu EASO (nú EUAA) frá árinu 2022 kemur fram að Nígería hafi gerst aðili að Maputo viðaukanum við mannréttindasáttmála Afríkuríkja árið 2003. Þar með hafi ríkið gengist undir skyldu til þess að tryggja þolendum kynbundins ofbeldis aðgengi að innlendum og svæðisbundnum dómstólum til þess að leita réttar síns. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins sem gefin var út í mars 2023 kemur fram að þótt konur og karlar njóti sömu réttinda samkvæmt stjórnarskrá Nígeríu sé raunin ekki alltaf sú og ógiftar konur eigi sérstaklega undir högg að sækja. Konur verði fyrir margskonar mismunun þegar komi að efnahagslegum réttindum, en til að mynda tryggi lög konum ekki jöfn laun og körlum fyrir sambærileg störf. Auk þess sé mismunun byggð á kyni ekki óheimil við ráðningu í störf. Þá sé venjan sú að konur geti ekki eignast land nema í gegnum eiginmann sinn eða fjölskyldu. Venjan sé jafnframt sú að í mörgum tilfellum erfi konur ekki eiginmenn sína og sitji þá uppi alls lausar við fráfall þeirra. Þá sé kynbundið ofbeldi gagnvart konum útbreitt vandamál í Nígeríu og séu ógiftar konur enn líklegri til þess að verða fyrir ofbeldi. Heimilisofbeldi í landinu sé útbreitt vandamál og í sumum ríkjum sé það félagslega samþykkt. Þá tíðkist einnig afskiptaleysi meðal lögreglunnar í slíkum málum. Í skýrslu EUAA frá júlí 2024 og á heimasíðu NAPTIP (e. the National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons and Other Related Matters) kemur fram að árið 2015 hafi verið samþykkt ríkislöggjöf gegn ofbeldi (e. The Act on Violence Against Persons Prohibitation). Árið 2021 hafi lögin verið endurskoðuð og á grundvelli laganna hafi verið sett á fót sérstök deild innan NAPTIP til þess að bregðast við auknu kynferðisofbeldi í Nígeríu. Lögin banni ofbeldi gegn konum og stúlkum og viðurkenni m.a. kynbundið ofbeldi sem form mismununar og leggi til að ríkin grípi til aðgerða til að koma í veg fyrir og bregðist við ofbeldi gegn einstaklingum. Í júní árið 2021 hafi Edo fylki samþykkt hin endurskoðuðu lög og innleitt þau í ágúst það sama ár. Þá kemur fram í heimildum að starfrækt sé í Edo fylki sérstök miðstöð fyrir þolendur kynferðis ofbeldis þar sem veitt sé heilbrigðisaðstoð, ráðgjöf og stuðningur.
Samkvæmt skýrslu EUAA frá júlí 2024, má rekja helstu orsakir dauðsfalla og ofbeldis í Nígeríu til glæpastarfsemi. Þar á eftir komi pólitísk átök, trúarleg málefni og umferðaslys. Öryggisástandið sé hvað verst í norðurhluta Nígeríu vegna átaka hryðjuverkahópa, landátaka og aðgerða nígerískra stjórnvalda gegn uppreisnarmönnum. Í suðurhluta Nígeríu megi aðallega rekja dauðsföll til glæpa og þjóðernis- og samfélagslegs ágreinings. Á tímabilinu desember 2022 til júní 2023 hafi Sameinuðu þjóðirnar greint frá fækkun hryðjuverkaárása og dauðsfalla sem rekja megi til sameiginlegra aðgerða nígerískra stjórnvalda og Multinational Joint Task Force (MNJTF) gegn Boko Haram, afvopnunar fyrrverandi hermanna og stuðningsmanna Boko Haram og átaka á milli Boko Haram og ISWAP. Heimildir bendi þó til þess að stórfelldar árásir haldi áfram að eiga sér stað og vopnaðar vígasveitir starfi áfram í norðurhluta Nígeríu. Árásir íslamskra hryðjuverkahópa á borð við Boko Haram, ISWAP og Ansaru og aðgerðir nígerískra stjórnvalda gegn þessum hópum hafi valdið 2.212 dauðsföllum árið 2023, þ. á m. dauðsföllum óbreyttra bargara. Það sé þó fækkun um 898 dauðsföll frá árinu 2022. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2021 og ACLED frá 2024 var hryðjuverkahópurinn Boko Haram, einnig þekktur sem JAS, stofnaður árið 2002 og er einn valdamesti vopnaði vígahópurinn í Nígeríu. Markmið hópsins sé að skipta nígeríska ríkinu út fyrir íslamskt ríki og byggir hópurinn á strangri túlkun á Sharia-lögum. Meginhluti starfsemi hópsins hafi verið friðsæl og ofbeldislaus fyrir árið 2009 en í kjölfar þess að skólastúlkum hafi verið rænt í Chibok árið 2014, hafi hópurinn vakið heimsathygli og verið þekktur sem banvænasti hryðjuverkahópur heims. Síðan þá hafi hópurinn stækkað til nágrannalanda Nígeríu, Kamerún, Tsjad og Níger og hertekið landsvæði. Hópurinn hafi verið í uppreisn á árunum 2014 til 2015 og náð stjórn yfir mikilvægum landsvæðum í norðausturhluta Nígeríu. Nígerísk stjórnvöld og samstarfsmenn þeirra hafi allt frá árinu 2015 barist gegn vígahópnum sem hafi leitt til þess að dregið hafi úr starfsemi hópsins og hann misst yfirráðasvæði. Árið 2016 hafi Boko Haram skipst í tvær fylkingar, JAS og ISWAP og í maí 2021 hafi leiðtogi Boko Haram/JAS verið drepinn í átökum milli JAS og ISWAP. Allt frá þeim tíma hafi átt sér stað átök á milli beggja fylkinga vegna yfirráða landsvæða.
Samkvæmt framangreindum gögnum, þ. á m. skýrslum breska innanríkisráðuneytisins frá júlí 2022 og EUAA frá 2021 og 2024, er umskurður á konum og stúlkubörnum útbreiddur í Nígeríu en talið sé að um 10% umskurða í Afríku eigi sér stað í Nígeríu. Algengt sé að stúlkur yngri en fimm ára séu þolendur umskurða. Þrátt fyrir að tíðni umskurða fari lækkandi milli ára er talið að tíðni umskurða á stúlkum í Nígeríu sem séu á aldursbilinu 1-14 ára sé um 15-20%. Eftir 15 ára aldur minnki líkurnar á því að þær verði þolendur umskurðar. Samkvæmt nígerískum alríkislögum er umskurður á konum og stúlkum þó refsiverður verknaður. Lögin gildi hins vegar einungis í höfuðborg Nígeríu, Abuja, en öll fylki í Nígeríu, að undanskildu Kano fylki, hafi samþykkt svipuð lög sem leggi bann við verknaðinum. Þá mæli lög fyrir um a.m.k. þriggja ára fangelsisvist, sekt sem samsvari rúmlega 8.000 bandaríkjadollurum eða hvoru tveggja ef fólk framkvæmir umskurð á konum eða stúlkum. Fram kemur að í sumum tilvikum álíti lögreglan í Nígeríu umskurð kvenna vera einkamál fjölskyldunnar og í öðrum tilfellum styðji lögreglufulltrúar jafnvel aðgerðina. Aftur á móti hafi lögregluyfirvöld í Nígeríu hafið samstarf bæði með stjórnvöldum og frjálsum félagasamtökum við að bæta viðhorf og viðbrögð lögreglu við umskurði kvenna og öðrum hættulegum hefðum. Meðal annars hafi verið stofnuð sérstök deild innan lögreglunnar sem rannsaki kynbundið ofbeldi, komið hafi verið á fót athvörfum fyrir konur, auk þess sem gerendur hafi verið ákærðir. Þá séu flestir íbúar Nígeríu andsnúnir umskurði á konum og stúlkum og hafi m.a. ýmsir leiðtogar hvatt til afnáms á hefðinni. Komið hafi verið á fót aðgerðaráætlun, The National Policy and Plan of Action for the Elimination of FGM in Nigeria (2013-2017), með það að markmiði að afnema umskurð kvenna en aðgerðirnar hafi m.a. falið í sér fræðslu innan heilbrigðisstofnana, stjórnvalda, skóla, mismunandi samfélaga og víðar um bann gegn umskurði. Þá geti konur leitað til lögreglu, umboðsmanns, kirkna eða moskna, frjálsra félagasamtaka og athvarfa eigi þær á hættu umskurð. Þá sé afnám umskurðar eitt af markmiðum aðgerðaráætlunar til ársins 2030 um sjáflbærni (e. 2030 Agenda for Sustainable Development) sem samþykkt var árið 2015. Þrátt fyrir framfarir sé erfitt að afnema umskurð kvenna og stúlkna í Nígeríu, m.a. vegna þess að verknaðurinn sé enn löglegur í sumum fylkjum, skortur sé á fræðslu meðal íbúa og á eftirliti með framkvæmd laganna. Fram kemur að ákvörðun um að umskera stúlkur liggi nær alltaf hjá foreldrum þeirra en ömmur og afar stúlknanna, ásamt elstu konunni í ætt fjölskyldu föður stúlkunnar, geti einnig haft áhrif á þá ákvörðun. Þó sé mjög sjaldgæft að ættingjar stúlkna hunsi ákvörðun foreldra hennar og framkvæmi aðgerðina án þeirra leyfis.
Samkvæmt skýrslu UNICEF frá 2022 sætir ein af hverjum fjórum stúlkum í Nígeríu kynferðisofbeldi. Talið sé að tæplega eitt prósent gerenda kynferðisbrota, sem tilkynntir séu til lögreglu, endi á að verða leiddir fyrir dóm og nánast engin mál endi með sakfellingu þeirra. Þolendur treysti margir hverjir ekki réttarkerfinu í Nígeríu og tilkynni því ekki brotin. Algengara sé að málin séu leyst utan réttarkerfisins. Ástæðu þess megi m.a. rekja til þekkingarskorts þolenda á lögunum og réttindum sínum, auk þess sem samfélagsleg viðhorf réttlæti misnotkun, ofbeldi og skömm þolenda. Slíkt leiði til refsileysis gerenda. Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Nigeria Health Watch skorti sálfræðinga og annað fagfólk til að styðja við börn sem séu þolendur kynferðisofbeldis í Nígeríu.
Í skýrslum breska innanríkisráðuneytisins frá því í júlí 2019 og apríl 2022 kemur fram að Nígería sé upprunaland, viðkomustaður og áfangastaður mansals og nauðungarvinnu. Flestir þolendur mansals komi frá borginni Benín í Edo fylki. Fram kemur að nígerísk stjórnvöld uppfylli ekki enn lágmarksviðmið ríkja vegna baráttu gegn mansali en hafi þó tekið mikilvæg skref til að auka vernd borgara sinna og koma í veg fyrir mansal. Gerðar hafi verið ýmsar stefnubreytingar í þessum málum og sérstök löggjöf sett til að koma í veg fyrir, uppræta og refsa fyrir mansal. Þá hafi stjórnvöld, í samvinnu við alþjóðlög samtök og önnur ríki, þjálfað lögreglulið landsins, starfsmenn ríkisins og stofnanir til að gera þeim betur kleift að rannsaka, sækja til saka og sakfella gerendur mansals. Árið 2003 hafi tekið gildi lög sem komu stofnuninni NAPTIP á laggirnar. Markmið NAPTIP sé að vekja athygli á málefninu, fræða þjóðina og með þeim hætti að reyna að koma í veg fyrir frekara mansal, vernda þolendur mansals ásamt því að sækja gerendur til saka. Einnig hafi verið samþykkt sérstök lög gegn mansali árið 2015 sem þá hafi gert það refsivert að stunda mansal og mæli enn fremur fyrir um fangelsisvist allt að fimmtán árum fyrir brot gegn þeim. Starf NAPTIP felist í því að stuðla að framfylgni laga og reglugerða gegn mansali í Nígeríu, rannsaka mansalsmál og fræða og efla lögreglu og aðra aðila sem komi að upprætingu mansals í Nígeríu. Einnig aðstoði stofnunin þolendur mansals með því að veita þeim skjól, ráðgjöf, hafa uppi á fjölskyldumeðlimum þeirra, aðstoða við heimkomu og aðlögun að samfélaginu á ný. Samkvæmt skýrslu Landinfo og skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá því í apríl 2022 hafi NAPTIP þekkingu og reynslu af því að sinna þolendum mansals sem eigi börn. NAPTIP hafi til umráða húsnæði fyrir þolendur mansals í borgunum Abuja, Lagos, Benín, Uyo, Enugu, Kano, Sokoto, Maiduguri og Markudi. Þá kemur fram í skýrslu frá EASO frá árinu 2021 að dvöl í húsnæði NAPTIP sé ekki langtímalausn og dvelji þolendur þar í um tvær til sex vikur. NAPTIP vinni með frjálsum félagasamtökum sem geti útvegað þolendum mansals langtímahúsnæði og andlegan stuðning. Þá verði konur sem dvelji hjá NAPTIP í einhverjum tilvikum fyrir aðkasti í samfélaginu þar sem gert sé ráð fyrir að þær hafi unnið við vændi erlendis. Af þeim sökum hafi NAPTIP reynt að senda konur eins fljótt og verða megi til fjölskyldu sinnar eða í annað húsnæði. Skortur á fjármagni takmarki getu NAPTIP og frjálsra félagasamtaka við að aðstoða þolendur mansals við að aðlagast samfélaginu og standa á eigin fótum. Nígerísk yfirvöld hafi komið til móts við umræddan fjárskort hjá NAPTIP og veitt þolendum mansals fjárstyrk sem aðstoði við aðlögun að samfélaginu.
Í skýrslu sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna um mansal frá apríl 2019 kemur fram að í ágúst 2017 hafi í Edo fylki verið sett á fót sérstakt aðgerðarteymi gegn mansali (e. Edo State task force against human trafficking (ETAHT)), sem leitt sé af dómsmálaráðherra fylkisins (e. State Attorney-General and Commissioner of Justice). Megin verkefni aðgerðarteymisins séu rannsókn og saksókn í mansalsmálum, forvarnir og vitundarvakning, aðstoð við þolendur með því að bjóða sálfræðiaðstoð, skammtíma og langtíma húsnæði, kennslu og þjálfun í iðngreinum og stuðningur og aðstoð við aðlögun þolenda sem snúa aftur heim. Þá vilji teymið vinna að því að uppræta rót vandans sem birtist í mansali og kynjamisrétti. Aðgerðarteymið sé byggt á þörfinni til að styrkja aðgerðir stjórnvalda og félagasamtaka í baráttunni gegn mansali í Nígeríu og nú hafi einnig verið komið á fót slíkum teymum í öðrum fylkjum s.s. Cross-river, Lagos, Ondo, Delta og Ekiti í samstarfi við UNODC og NAPTIP. Í gögnunum kemur þá fram að þolendur mansals séu líklegri til þess að sæta endurteknu mansali heldur en að sæta líkamlegu ofbeldi vegna hefndaraðgerða þeirra aðila sem staðið hafi að baki mansalinu. Lögreglan í ríkinu hafi þá almennt getu til þess að aðstoða þolendur mansals, jafnvel þótt þolendur standi enn í skuld við geranda sinn. Samkvæmt skýrslu EASO frá apríl 2021 benda ýmsar heimildir til þess að mansalsgerendur einblíni frekar á að finna nýja þolendur mansals í stað þess að beita þolendur ofbeldi, sem enn standi í skuld við þá, þar sem þeir vilji síður draga að sér athygli lögregluyfirvalda í Nígeríu. Þrátt fyrir að dæmi séu um að fjölskyldur þolenda verði fyrir ofbeldi eða árásum af hálfu mansalsgerenda bendi heimildir til þess að slíkar hefndaraðgerðir séu sjaldgæfar samkvæmt framangreindri skýrslu EASO. Oft sé ástæðan sú að fjölskyldur þolenda komi að mansalinu sjálfu.
Samkvæmt skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá desember 2021 og skýrslu EUAA frá apríl 2022 er heilbrigðiskerfinu í Nígeríu skipt í fyrsta, annað og þriðja stig og skiptist jafnframt í opinberan og einkageira. Fyrsta stig heilbrigðiskerfisins sé á vegum sveitarfélaga, annað stigið sé á vegum ráðuneyta í hverju og einu fylki og þriðja stigið á vegum alríkisins. Almenn heilbrigðisþjónusta sé almennt illa skipulögð og innviðir hennar veikburða. Aðgengi sé þá ekki gott sökum skorts á heilbrigðisstofnunum og heilbrigðisstarfsfólki víða um Nígeríu. Þá sé lækniskostnaður almennt hár og aðgengi að lyfjum slæmt. Heilbrigðisþjónusta sé fjórfalt aðgengilegri í þéttbýli heldur en í strjálbýli. Heilbrigðisþjónusta innan einkageirans sé almennt betri og skipulagðari en lækniskostnaður sé að meðaltali hærri en hjá opinbera geiranum. Allt að 60% íbúa Nígeríu hafi ekki haft fullnægjandi aðgang að lyfjum en aðgengi sé þó betra á þéttbýlli svæðum landsins. Þá komi fram að heilbrigðisþjónusta sé töluvert aðgengilegri í suðurhluta landsins en í norðurhluta þess.
Í skýrslu sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna frá 2019 kemur fram að Evrópusambandið og alþjóða fólksflutningsstofnunin (IOM) starfi saman í sérstöku átaksverkefni er lúti að endursendingu fólks til Nígeríu. Fólksflutningsstofnunin í samstarfi við ýmsar innlendar stofnanir, svo sem innflytjendaþjónustu Nígeríu (e. Nigerian Immigration Service), nefnd ríkisins fyrir flóttamenn, innflytjendur og fólk á innri flótta (e. the National Commission for Refugees, Migrants and Internally Displaced Persons), NAPTIP, almannavarnir ríkisins og ETAHT (e. Edo State Taskforce against Human Trafficking) veiti ýmsa þjónustu vegna móttöku og aðlögunar einstaklinga sem snúi aftur til Nígeríu. Grunnþjónusta sé veitt, m.a. ferðir áfram til heimabæjar eða þorps, símar til frekari samskipta, matur, skammtímahúsnæði, heilbrigðisþjónusta og vernd. Þá sé einstaklingum með sérþarfir jafnframt vísað til heilbrigðisstofnana, sálfræðinga, í ráðgjöf og veitt aðstoð við fjölskyldusameiningu. Í frétt á heimasíðu neyðarsjóðs Evrópusambandsins fyrir Afríku frá 16. desember 2021 kemur fram að verkefnið hafi aðstoðað um 106.000 manns við að snúa aftur til heimkynna sinna í Afríku á öruggan hátt.
5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga
Kærandi byggir kröfu sína um alþjóðlega vernd á því að hún óttist ofsóknir vegna aðildar að þjóðfélagshópi sem kona og sem þolandi mansals og vændis. Enn fremur byggir kærandi á því að tilheyra þjóðfélagshópi þolenda kynfæralimlestinga.
Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi margsinnis hafa orðið fyrir kynferðislegri misnotkun í heimaríki sínu og m.a. hafi hún verið þvinguð af föður sínum til að gangast undir kynfæralimlestingu. Þá kvaðst kærandi hafa flúið heimaríki vegna skjaldkirtilssjúkdóms, en hún hafi ekki treyst nígerísku heilbrigðiskerfi fyrir nauðsynlegri aðgerð sem hún hafi þurft að gangast undir. Hún hafi því flúið til Líbíu og dvalið þar í um þrjú ár áður en hún hafi komist í kynni við X sem hafi boðið henni aðstoð við að komast til Ítalíu gegn greiðslu en jafnframt gegn því að hún stundaði vændi á Ítalíu. Kvaðst kærandi hafa starfað við vændi á Ítalíu í nokkrar vikur en ekki náð að greiða skuldina til X að fullu áður en hún hafi flúið Ítalíu og komið hingað til lands.
Með vísan til þeirra heimilda sem kærunefnd hefur skoðað um aðstæður í Nígeríu er ekki ástæða til að draga í efa frásögn kæranda um að hún kunni á einhverjum tímapunkti að hafa verið þolandi mansals og vændis. Fram kemur í ákvæði d- liðar 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga að þolendur mansals skuli teljast til sérstaks þjóðfélagshóps. Samkvæmt skýrslu EUAA frá október 2021, geta þolendur mansals átt á hættu athafnir sem eru af slíku alvarleikastigi að þær jafngildi ofsóknum, t.d. ofbeldi og endurtekið mansal. Ekki séu allir þolendur mansals taldir standa frammi fyrir slíkri hættu að þeir geti talist hafa ástæðuríkan ótta við ofsóknir. Fram kemur að einstaklingsbundið mat þurfi að fara fram þar sem tekið sé mið af alvarleika og/eða endurtekningu athafna eða hvort um sé að ræða samansafn athafna sem talist geti til ofsókna. Við mat á því hvort líklegt sé að þolandi mansals eigi á hættu ofsóknir beri að taka tillit til ýmissa áhættuþátta, svo sem upphæðar skuldar þolanda gagnvart geranda sínum, þ.e. þeim sem standi að baki mansalinu, hvort þolandi hafi borið vitni gegn geranda sínum, valda og getu geranda, þekkingu geranda á fjölskyldu og bakgrunni þolanda, aldurs þolanda, fjölskylduaðstæðna þolanda, t.d. hvort um sé að ræða einstæða konu, félags- og efnahagslegan bakgrunn þolanda, aðgangs þolanda að stuðningsneti í heimaríki og þátttöku fjölskyldu þolanda í mansalinu. Ekki er fjallað um vægi hvers og eins áhættuþáttar við mat á því hvort þolandi mansals geti talist hafa ástæðuríkan ótta við ofsóknir eða hversu margir áhættuþættir verði að vera til staðar svo að leggja megi slíkt til grundvallar.
Í viðtali sínu hjá Útlendingastofnun var kærandi spurð hver fjárhagsleg staða hennar sé og hvort hún sé í skuld við einhvern. Kvaðst kærandi ekki eiga neinar eignir né sparifé og kvaðst ekki vera í skuld við neinn. Síðar í viðtalinu kvaðst kærandi hafa neyðst til að greiða X pening svo hún kæmist frá Líbíu til Ítalíu en kvaðst ekki hafa náð að greiða skuldina til X að fullu áður en hún hafi flúið Ítalíu. Kærandi var ekki viss hversu mikið hún hafi þurft að greiða X til að komast til Ítalíu. Kærandi kvað X hafa hótað sér að ef hún borgaði ekki skuldina þá myndi það hafa afleiðingar í för með sér. Kærandi kvað X ekki hafa reynt að hafa samband við sig eftir komuna hingað til lands. Að mati kærunefndar verður ekki talið að kæranda stafi hætta af X í dag, enda verður ekki ráðið af frásögn hennar eða gögnum málsins að X hafi slík völd eða ítök í Nígeríu að kæranda sé ómögulegt að leita aðstoðar þarlendra yfirvalda telji hún þörf á því. Bendir kærunefnd þar að auki á að kærandi hafi kynnst X í Líbíu eftir að hún hafði flúið heimaríki og bendir ekkert til þess að X hafi tengsl við fjölskyldu eða kunningja kæranda. Varðandi bakgrunn kæranda í heimaríki liggur fyrir að hún eigi systur þar í landi auk annarra skyldmenna en foreldrar hennar séu bæði látin. Þrátt fyrir að þolendur mansals geti átt erfitt uppdráttar við endurkomu til Nígeríu benda gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér til þess að þeir sæti almennt ekki ofsóknum við heimkomu og að til staðar séu innviðir í heimaríki kæranda sem sérhæfi sig í þjónustu og aðstoð við þolendur mansals og að sækja gerendur til saka. Þá sé mansal refsivert í Nígeríu og hafa lögregluyfirvöld og stofnunin NAPTIP almennt getu til þess að aðstoða þolendur mansals, jafnvel þótt þolendur standi enn í skuld við geranda sinn. Það er mat kærunefndar að kærandi eigi þess kost að leita aðstoðar yfirvalda, hjá stofnuninni NAPTIP, aðgerðarteyminu ETAHT og lögreglu, telji hún þess þörf. Að mati kærunefndar hefur því ekki verið sýnt fram á að kærandi eigi á hættu ofsóknir í heimaríki sem rekja megi til þess að hún kunni að hafa verið þolandi mansals.
Í greinargerð byggir kærandi á því að eiga á hættu ofsóknir vegna aðildar að þjóðfélagshópi sem kona. Þrátt fyrir að konur sæti almennt mismunun í Nígeríu og geti talist til sérstaks þjóðfélagshóps í skilningi 38. gr. laga um útlendinga nær sú mismunun ekki því alvarleikastigi að geta talist ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna. Verður því ekki fallist á að kærandi hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríki sínu á grundvelli kyns síns.
Auk framangreinds greindi kærandi frá því að hafa sætt kynfæralimlestingum í heimaríki sínu að fyrirskipan föður síns. Líkt og að framan greinir er umskurður á konum og stúlkum refsiverður verknaður samkvæmt nígerskum alríkislögum. Lögin gilda hins vegar einungis í höfuðborg Nígeríu, Abuja, en öll fylki í Nígeríu, að undanskildu Kano fylki, hafa samþykkt svipuð lög sem leggja bann við verknaðinum. Þrátt fyrir að tíðni umskurða fari lækkandi milli ára er talið að tíðni umskurða í Nígeríu séu á aldursbilinu 1-14 ára um 15-25%. Eftir 15 ára aldur minnki líkurnar á því að þær verði þolendur umskurðar. Eins og að framan hefur komið hafa nígersk lögregluyfirvöld hafið samstarf með bæði stjórnvöldum og frjálsum félagasamtökum við að bæta viðhorf og viðbrögð lögreglu við umskurði kvenna. Meðal annars hafi verið stofnuð sérstök deild innan lögreglunnar sem tekur á móti þolendum kynferðisofbeldis, komið hafi verið á fót athvörfum fyrir konur, auk þess sem gerendur hafi verið ákærðir.
Í þeim gögnum sem kærunefnd hefur tekið til skoðunar kemur fram að borgurum landsins standi almennt raunhæf vernd yfirvalda til boða þurfi þeir á slíkri aðstoð að halda. Kærandi hefur ekki lagt fram gögn sem leiða líkur að því að hún geti ekki notað verndar lögreglu eða sýnt fram á það með öðrum hætti. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að stjórnvöld geti ekki eða vilji ekki veita kæranda vernd telji hún þörf á því, m.a. með því að ákæra og refsa fyrir þær athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c- lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.
Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hún eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.
5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga
Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera fædd og uppalin í borginni Benín í Edo fylki, þar sem hún hafi jafnframt verið búsett þar til hún hafi yfirgefið heimaríki sitt.
Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér benda til þess að ástandið í Nígeríu sé ótryggt á sumum svæðum, þá einkum í norðurhluta landsins. Þó hryðjuverkahópar starfi í landinu er það engu að síður mat kærunefndar að þau gögn og heimildir sem nefndin hefur yfirfarið við meðferð málsins bendi ekki til þess að aðstæður í Benín borg eða Edo fylki séu slíkar að kærandi eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði þeim gert að snúa aftur til Nígeríu.
Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.
5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga
Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.
6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða
6.1 Lagagrundvöllur
Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.
Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.
Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.
Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.
Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.
6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga
Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið greind með sjúkdóm í skjaldkirtli (e. goiter) og að hún þurfi á aðgerð að halda sökum þess. Aðspurð kvaðst kærandi hafa fengið greiningu á sjúkdómnum í Nígeríu en að hún treysti ekki læknum þar í landi til að framkvæma aðgerð á sér. Kærandi greindi m.a. frá því að sjúkdómurinn hafi haft áhrif á augu hennar og sjón en jafnframt eigi hún það til að fá mikinn bjúg á fæturna. Þá kvað kærandi sjúkdóminn jafnframt hafa haft slæm áhrif á langtímaminni hennar.
Í málinu liggur m.a. fyrir ljósmynd af ódagsettri læknisskýrslu frá Bethel Faith Medical Centre í Benín borg. Á skýrslunni kemur fram að um sé að ræða 28 ára konu sem eigi sögu um bólgu í hálsi yfir eins árs tímabil. Fram kemur að niðurstöður skjaldkirtilsprófa hafi sýnt að kærandi glími við bólgur á skjaldkirtli og að niðurstöður röntgen mynda sýni væga stækkun á hjarta. Fram kemur að verið sé undirbúa kæranda fyrir aðgerð vegna framangreinds. Þá liggja fyrir sjúkragögn frá göngudeild sóttvarna fyrir tímabilið frá 29. nóvember 2023 til 31. maí 2024 og afrit af sjúkraskrá, dags. 31. maí 2024. Í gögnunum kemur m.a. fram að kærandi hafi verið greind með [...]sjúkdóm, nánar tiltekið[...]. Í læknisvottorði, dags. 25. júní 2024, kemur fram að kærandi hafi fengið greiningu á [...]í heimaríki um tveimur árum áður og fengið lyfjameðferð í einhverja mánuði. Eftir komuna hingað til lands hafi sjúkdómurinn verið staðfestur sem [...]og reynist kærandi jafnframt vera með vægan augnsjúkdóm sem metinn hafi verið af augnlækni. Þá kemur fram að kærandi hafi sjálf óskað eftir aðgerð vegna þessa. Í afriti úr sjúkraskrá, dags. 23. febrúar 2024, kemur fram að kærandi hafi óskað eftir aðgerð að fyrra bragði en læknirinn meti það ekki svo að um bráða aðgerðarábendingu sé að ræða.
Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hún geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hana verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað eftir og fengið heilbrigðisaðstoð og lyf við veikindum sínum í heimaríki. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Samkvæmt framangreindum landaupplýsingum er heilbrigðisþjónusta fjórfalt aðgengilegri í þéttbýli heldur en í strjálbýli og töluvert aðgengilegri í suðurhluta landsins en í norðurhluta þess, en kærandi kveðst hafa verið búsett í Benín borg sem sé staðsett í suðvesturhluta Nígeríu. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hún hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
Af framangreindum landaheimildum að ráða að þrátt fyrir það ótrygga ástand sem ríki á ákveðnum landsvæðum í heimaríki kæranda, þá teljist svæðið þar sem kærandi hafði búsetu öruggt svæði. Kærandi hefur greint frá því að eiga lítið bakland í heimaríki, en foreldrar hennar séu bæði látin. Kvaðst kærandi eiga systur í heimaríki sem hún hafi þó ekki náð að vera í sambandi við eftir að hún hafi flúið heimaríki en einnig kom fram í frásögn kæranda að hún ætti frænku í heimaríki. Kærandi kvaðst m.a. hafa starfað á bjórstofu, á hóteli og sem götusölukona í heimaríki. Kvað hún launin yfirleitt hafa verið greidd beint til föður síns sem hafi eytt þeim í áfengisneyslu sína. Áður en kærandi hafi flúið heimaríki kvaðst kærandi m.a. hafa starfað sem barnfóstra fyrir konu sem hún hafi kynnst eftir að faðir hennar hafi látist. Af frásögn kæranda og gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að kærandi sé vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.
6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga
Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 10. nóvember 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.
6.4 Dvalarleyfi vegna mansals eða gruns þar um skv. 75. og 76. gr. laga um útlendinga
Samkvæmt ákvæði 75. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem grunur leikur á að sé fórnarlamb mansals dvalarleyfi í allt að níu mánuði þótt skilyrðum 1. og 2. mgr. 55. gr. laganna sé ekki fullnægt. Í athugasemdum við fyrrgreint ákvæði í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að ákvæðinu sé ætlað að stuðla að því að fórnarlamb mansals fái tækifæri til að ná bata og losna undan áhrifum þeirra sem stunda mansal. Veiting dvalarleyfisins sé óháð því hvort lögreglurannsókn fari fram en dvalarleyfinu sé m.a. ætlað að gefa hugsanlegu fórnarlambi svigrúm til þess að taka upplýsta ákvörðun um samstarf við yfirvöld og rannsókn málsins. Efni ákvæðisins ber með sér að því sé ætlað að veita þeim einstaklingum tímabundið dvalarleyfi sem nýlega hafa losnað undan mansali eða eru enn undir áhrifum þeirra sem stunda mansal.
Í 76. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að veita fórnarlambi mansals og barni viðkomandi sem statt er hér á landi endurnýjanlegt dvalarleyfi til eins árs þegar sérstaklega stendur á, þótt skilyrðum 1. og 2. mgr. 55. gr. sé ekki fullnægt, þegar það telst nauðsynlegt ýmist vegna persónulegra aðstæðna viðkomandi eða að mati lögreglu vegna samvinnu viðkomandi við yfirvöld vegna rannsóknar og meðferðar sakamáls. Í athugasemdum við fyrrgreint ákvæði í frumvarpi til laga um útlendinga kemur m.a. fram að ákvæðið sæki fyrirmynd sína til 14. gr. samnings Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali og fullnægi einnig skuldbindingum samkvæmt 1. mgr. 7. gr. Palermó-bókunarinnar. Í athugasemdum er vísað til greinargerðar með samningi Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali þar sem fram komi að persónulegar aðstæður fórnarlambs mansals geti verið allt frá öryggi eða heilsufari þess til fjölskylduaðstæðna.
Í greinargerð kæranda kemur fram að við meðferð málsins hafi kærandi gefið skýra og trúverðuga frásögn um athafnir sem beri öll merki mansals. Þá kemur fram að kærandi hafi verið flutt á milli landa, ætlað að stunda vændi og beitt kynferðislegu ofbeldi. Frásögn kæranda komi heim og saman við landaupplýsingar um reynslu mansalsþolenda frá Nígeríu. Fram kemur að persónulegar aðstæður leiði til þess að henni beri að veita dvalarleyfi á þeim grundvelli. Verði ekki talið að kærandi sé fórnarlamb mansals byggir kærandi á því að hún sé hugsanlegt fórnarlamb mansals, sbr. 1. mgr. 75. gr. laga um útlendinga. Í viðtali hjá Útlendingastofnun var framburður kæranda óskýr hvað varðar skuld hennar til geranda síns. Í byrjun viðtals greinir kærandi frá því að vera ekki í skuld við neinn en í lok viðtalsins kvaðst kærandi enn vera í skuld við X en viti ekki hversu háa fjárhæð hún skuldi. Kærandi kvað X jafnframt ekki hafa haft samband við sig eftir að hún hafi komið hingað til lands.
Kærunefnd hafði samband við lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins með tölvubréfi, dags. 16. apríl 2025, og óskaði eftir upplýsingum um hvort lögreglan væri að rannsaka mansalsmál þar sem kærandi væri brotaþoli. Í svari lögreglu, dags. 22. apríl 2025, kemur fram að engin mál séu til rannsóknar hjá Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu vegna gruns um mansal. Með vísan til þess og að teknu tilliti til framburðar kæranda er ekki ástæða til að draga í efa að kærandi hafi komið sjálfviljug til Íslands.
Kærandi kom hingað til lands 10. nóvember 2023. Er því liðið ár og rúmir fimm mánuðir frá því kærandi kom hingað til lands og verður ekki séð af gögnum málsins að kærandi sé enn undir áhrifum þess aðila sem hún kveður hafa beitt sig mansali. Er það mat kærunefndar að sá umþóttunartími sem ákvæðinu er ætlað að gefa mögulegum þolendum mansals eigi ekki við í tilfelli kæranda, sbr. 1. mgr. 75. gr. laga um útlendinga. Þá eru persónulegar aðstæður kæranda ekki slíkar að nauðsynlegt sé að veita henni dvalarleyfi hér á landi vegna stöðu hennar sem þolandi mansals á Ítalíu sbr. a-liður 1. mgr. 76. gr. laga um útlendinga auk þess sem b-liður sama ákvæðis á ekki við.
Með vísan til framangreinds og annarra gagna málsins, er hvorki grundvöllur fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt 75. gr. laga um útlendinga né 76. gr. sömu laga.
7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga
7.1 Lagagrundvöllur
Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.
7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu
Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.
8 Brottvísun og endurkomubann
8.1 Lagagrundvöllur
Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.
Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.
8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann
Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.
Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa henni frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Í svörum kæranda kom fram að hún hafi ekki sérstök tengsl við Ísland eða önnur ríki innan Schengen-svæðisins en kvað furðulegt að ákvarða henni endurkomubann til alls Schengen-svæðisins þar sem hún hafi ekki komið til annarra landa á Schengen-svæðinu.
Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hennar eða nánustu aðstandenda hennar, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hún Ísland innan þess frest sem henni er gefinn.
Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.
Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljug innan framangreinds frests.
9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar
Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.
Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hún frá Íslandi innan 15 daga.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.
Valgerður María Sigurðardóttir Vera Dögg Guðmundsdóttir