Úrskurður nr. 359/2025

Hinn 30. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 359/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24020194

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 26. febrúar 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Tyrklands (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 12. febrúar 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kvaðst kærandi hafa farið frá heimaríki sínu, Tyrklandi, 1. eða 2. október 2023 og komið hingað til lands frá óþekktu landi í lok sama mánaðar. Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 1. nóvember s.á. Kvaðst kærandi hafa sótt um vernd hér á landi þar sem hann sé af þjóðarbroti Kúrda og sé því í minnihlutahópi í heimaríki. Hann sé í leit að betra lífi. Hann eigi tvo nafngreinda bræður hér á landi og hafi komið til landsins með aðstoð smyglara. Hann hafi týnt vegabréfinu sínu á Íslandi. Í heimaríki hafi kærandi starfað við almannaþjónustu og hlotið herþjálfun í rúmlega tvo mánuði, en yfirmenn hans í hernum hafi komist að því að hann sé Kúrdi og hann hafi því ekki fengið að sinna herskyldu sinni. Þá eigi kærandi foreldra, sjö bræður og tvær systur í heimaríki.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 17. janúar 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og kvað helstu ástæður flótta síns vera ofbeldi og fangelsisvist sem hann hafi sætt vegna uppruna síns. Kærandi kvaðst vera fæddur og uppalinn í bænum Korkut í Mus héraði í Tyrklandi. Hann hafi flutt til Istanbúl 13 ára gamall og snúið aftur til Mus níu árum seinna. Þar hafi hann búið áður en hann yfirgaf landið. Enginn fjölskyldumeðlimur hans búi í Mus. Kærandi hafi farið frá heimaríki í september 2023 og komið hingað til lands 40 dögum seinna. Aðspurður kvaðst kærandi eiga fjórar landareignir víða um Tyrkland og að á þeim séu m.a. vínberja- og jarðarberjaakrar og kúaræktun. Hann hafi sjálfur verið að vinna á landareignunum. Þá kvaðst kærandi vera af þjóðarbroti Kúrda og tilheyra minnihlutahópi í heimaríki sínu. Hann aðhyllist engin trúarbrögð og sé ekki aðili að stjórnmálaflokki. Þó kvaðst kærandi tengjast kúrdíska stjórnmálaflokknum Halkların Demokratik Partisi (HDP), en kvaðst ekki vera skráður í flokkinn þar sem þeir sem séu skráðir í flokkinn séu fangelsaðir. Margir ættingjar hans séu skráð í flokkinn. Í viðtali sínu greindi kærandi jafnframt frá því að hann og fjölskylda hans hafi sætt áreiti og ofbeldi tyrkneskra hermanna frá því hann var barn. Til að mynda hafi kærandi verið ásakaður um að færa einstaklingum sem séu hluti af stjórnmálaflokknum og skæruliðahreyfingunni Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK),og álitnir hryðjuverkamenn, mat þegar hann hafi verið 13 ára. Frændi kærandi hafi verið myrtur af hermönnum í lok árs 2023. Þá greindi kærandi einnig frá því að hafa mætt í þrjú eða fjögur skipti á mótmæli. Í síðasta skiptið, árið 2013, hafi hann verið handtekinn eftir mótmælin þegar hann hafi verið að ganga heim til sín. Hann hafi verið beittur líkamlegu ofbeldi og fengið þriggja og hálfs árs fangelsisdóm í kjölfarið. Á annan tug Kúrda hafi einnig fengið fangelsisdóm. Eftir að kærandi hafi verið laus úr fangelsi árið 2016 hafi hann flutt út í sveit. Þar hafi hann verið stoppaður á bifreið sinni og leitað í bifreiðinni. Einnig hafi hermenn oft ráðist inn í hús kæranda, síðast árið 2021. Hermennirnir hafi ásakað kæranda um að hjálpa hryðjuverkamönnum sem dvelji í fjalllendi landsins. Auk framangreinds kvaðst kærandi aldrei hafa þurft að leita aðstoðar lögreglu í heimaríki. Hann sé ekki endilega í lífshættu, en óttist að vera settur í fangelsi. Jafnframt beiti hermenn andlegu ofbeldi með því að hafa eftirlit í þorpum. Til dæmis hafi kærandi verið stoppaður af hermönnum og spurður hvort hann hafi verið að fara með mat til hryðjuverkamanna og hvort hann hafi verið með skotvopn á sér. Þá kvaðst kærandi eiga marga vini sem séu hryðjuverkamenn og óttist því að verða handtekinn við endurkomu sína til Tyrklands. Kærandi greindi enn fremur frá því að hann hafi ekki fengið að vera í hernum þar sem fjölskylda hans sé tengd hryðjuverkamönnum.

Hinn 5. júlí 2024 stöðvaði tollurinn póstsendingu sem kom hingað til lands og hafði að geyma vegabréf, nafnskírteini og ökuskírteini kæranda. Skilríki kæranda hafi verið haldlögð af lögreglu þar sem hann sé ekki í löglegri dvöl hér á landi. Lögreglan hafi rannsakað skilríkin og metið þau í lagi.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 26. febrúar 2024. Greinargerð barst kærunefnd 11. mars 2024. Viðbótargögn bárust nefndinni 28. júní 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu kærunefndar er ekki ástæða til að reifa greinargerðina sérstaklega.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Við málsmeðferð kærunefndar hefur nefndin skoðað framlagt skjal kæranda sem hann lagði fram hjá Útlendingastofnun og kvað sýna sakaferil hans og fangelsisdóma í heimaríki. Er um að ræða rafrænt frumrit sakavottorðs kæranda. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa undir höndum gögn frá stjórnvöldum í heimaríki sem sýni fram á að hann hafi verið handtekinn í heimaríki og dæmdur til þriggja og hálfs árs fangelsisvistar. Fulltrúi Útlendingastofnunar hafi þá leiðbeint kæranda um að leggja umrædd gögn fram hjá stofnuninni, sem og hann gerði. Einnig greindi kærandi frá umræddu sakavottorði í greinargerð hans til stofnunarinnar. Hins vegar kemur fram í hinni kærðu ákvörðun að Útlendingastofnun hafi ekki borist nein gögn frá kæranda og að ekki sé ósanngjarnt að gera þá kröfu til kæranda að leggja fram gögn af einhverju tagi, önnur en framburð hans, sem gætu rennt stoðum undir frásögn hans um að hafa sætt fangelsisvist í heimaríki. Enn fremur kemur fram í hinni kærðu ákvörðun að kærandi hafi ekki lagt fram gögn af neinu tagi sem geri það sennilegt að tyrknesk stjórnvöld hafi beint kastljósi sínu sérstaklega að kæranda eða líklegt sé að þau muni gera það í framtíðinni. Aftur á móti er tekið fram í hinni kærðu ákvörðun að á meðal framlagðra gagna sé sakavottorð kæranda, en hvorki er þó fjallað um sannleiksgildi þess né innihald. Þá var kærandi í ákvörðun Útlendingastofnunar ítrekað gagnrýndur fyrir að hafa ekki lagt fram nein gögn til að styðja framburð hans. Er framangreint ekki í samræmi við góða stjórnsýsluhætti. Full ástæða var til af hálfu Útlendingastofnunar að rannsaka efnisinnihald framlagðs sakavottorðs, m.t.t. hvers eðlis útlistuð afbrot séu og hvort og þá hvenær kærandi hafi sætt fangelsisvist í heimaríki. Skorti því verulega á að Útlendingastofnun hefði tekið með fullnægjandi hætti afstöðu til meginmálsástæðu kæranda, að hann ætti á hættu að sæta fangelsisrefsingu í heimaríki á grundvelli uppruna síns og ætlaðra eða raunverulegra stjórnmálaskoðana hans.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Að mati kærunefndar bera framangreind vinnubrögð Útlendingastofunnar í máli kæranda með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum hans. Telur kærunefnd að annmarkar hafi verið á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með hliðsjón af framlögðu sakavottorði hans. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda er, með vísan til framangreinds, að mati kærunefndar enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kæranda. Verður því ekki komist hjá því að fella ákvörðunina úr gild.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hina kærðu ákvörðun úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Vera Dögg Guðmundsdóttir