Úrskurður nr. 360/2025

Hinn 30. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 360/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24080083

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 12. ágúst 2024 kærði einstaklingur sem kveðst heita [...], vera fædd [...] og vera ríkisborgari Tyrklands (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 31. júlí 2024, um að synja henni um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Tyrklandi og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 5. nóvember 2023. Kvaðst kærandi hafa sótt um vernd hér á landi vegna ofsókna í heimaríki þar sem hún sé álitin hryðjuverkamaður þar í landi. Jafnframt hafi hún komið hingað til lands þar sem hún vilji ljúka háskólanámi sínu og lítið sé um glæpi. Kærandi kvaðst eiga foreldra í heimaríki og vera á þriðja ári í háskóla. Hún sé ekki á sakaskrá. Kærandi lýsti því að einn morgun hafi lögreglan hringt í hana og síðan hafi tveir lögreglumenn komið að tala við hana þar sem hún sé meðlimur í Gülen hreyfingunni og sé því álitin hryðjuverkamaður. Hún sé skráð í hreyfinguna og óttist frelsi sitt í heimaríki. Þá hafi ótilgreind kona gefið upp nafn systur kæranda og hún flúið til Noregs áður en hægt hafi verið að handtaka hana í Tyrklandi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 7. febrúar 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fædd í borginni Karadeniz Ereğli í Zonguldak héraði í Tyrklandi, en kvaðst vera uppalin í borginni Ordu. Hún hafi búið í Zonguldak þegar hún hafi farið frá heimaríki. Kærandi eigi foreldra í heimaríki sem séu virkir meðlimir í Gülen hreyfingunni og kvaðst sjálf vera virkur meðlimur. Kærandi greindi frá því að faðir hennar hafi verið kennari og að móðir hennar hafi einnig starfað í skóla á vegum ríkisins. Árið 2016 hafi báðir foreldrar kæranda verið rekin úr störfum sínum og lögreglan hafi komið á heimili fjölskyldunnar og tekið allan tölvubúnað og önnur tæki. Í kölfarið hafi ljósmynd af föður kæranda verið birt í blaðinu. Fjölskyldan hafi þá ákveðið að flytja aftur heim til Ereğli. Vegna fordóma gegn meðlimum í hreyfingunni hafi kærandi þurft að hætta í skóla. Kærandi hafi síðar flutt til höfuðborgarinnar, Istanbúl, og búið þar í fjögur ár ásamt systur sinni í húsnæði í eigu Gülen hreyfingarinnar. Kærandi hafi verið skráð fyrir húsnæðinu. Kærandi hafi unnið launalaust sem ábyrgðarmaður í húsinu. Hún hafi m.a. verið að aðstoða ungt fólk í framhaldsskóla sem hafi búið í húsinu og verið að kynna þau fyrir hreyfingunni. Tilgreind kona, sem sé einnig meðlimur í framangreindri hreyfingu, hafi gefið upp nöfn kæranda, systur hennar og annarra íbúa hússins við lögreglu þegar hún hafi verið handtekin. Í janúar 2023 hafi systir kæranda flúið til Noregs, en kærandi hafi verið handtekin á heimili sínu 9. júní 2023 af þremur lögreglumönnum. Þeir hafi tekið farsíma hennar og farið með hana á lögreglustöð í skýrslutöku hjá hryðjuverkadeild lögreglunnar. Kæranda hafi staðið til boða að fá lögmann á kostnað ríkisins, en hún hafi heldur viljað fá lögmann fjölskyldunnar til að vera viðstaddan skýrslutökuna. Hins vegar hafi verið reynt að taka af henni skýrslu að honum fjarverandi. Meðal þess sem kærandi hafi verið spurð að var nafn hennar, hvar hún hafi búið síðustu tvö árin og hversu oft hún hafi skipt um SIM-kort. Þá hafi lögreglan sagt við kæranda að hún yrði ekki sett í fangelsi ef hún myndi segja til annarra meðlima í hreyfingunni. Kærandi hafi verið í haldi lögreglu í átta klukkustundir. Kærandi kvað lögregluna hafa afritað farsíma sinn og að lögreglan sé með undir höndum öll samskipti sem hún hafi átt í síðan í nóvember 2020. Aðspurð kvaðst kærandi hafa sætt ákæru í heimaríki fyrir að vera meðlimur í framangreindri hreyfingu og meintur hryðjuverkamaður. Þá kvaðst kærandi hafa yfirgefið heimaríki sitt þar sem lögmaður hennar hafi sagt henni að hún yrði líklegast dæmd til fangelsisvistar ef hún yrði áfram í heimaríki. Hún óttist því að vera handtekin og sett í fangelsi snúi hún aftur. Aðspurð kvaðst kærandi hvorki hafa verið að nota Bylock forritið né hafa verið í viðskiptum við Bank Asya.

Hinn 16. apríl 2025 sendi kærunefnd viðbótarspurningar til kæranda til að fá frekari upplýsingar um atriði sem hún greindi frá í viðtali hjá Útlendingastofnun. Svör kæranda bárust kærunefnd 23. apríl 2025. Kærandi var beðin um að gera grein fyrir því hvenær hún hafi annars vegar búið í Ordu og hins vegar í Ereğli. Einnig var hún beðin um að gera grein fyrir því hvenær hún hafi flutt til Istanbúl, hvað hún hafi búið þar lengi og hvar í Tyrklandi hún hafi búið áður en hún hafi farið þaðan. Þá var kærandi beðin um að gera grein fyrir því hvenær tilgreind kona hafi gefið upp nafn hennar og systur hennar við lögreglu og hvenær systir hennar hafi farið til Noregs. Enn fremur var kærandi beðin um að gera grein fyrir því hvernig hún sjálf og foreldrar hennar hafi aflað tekna í heimaríki og hver hafi greitt lögmannskostnað hennar. Auk framangreinds var kærandi beðin um að gera grein fyrir því hvenær hún hafi þurft að hætta í skóla vegna fordóma fyrir að vera meðlimur í Gülen hreyfingunni, hvað háskólinn sem hún var í heitir, hvenær hún hafi byrjað að stunda nám í háskóla og hvað hún hafi verið að læra í háskólanum. Kærandi kvaðst m.a. hafa fæðst í Ereğli og búið þar til ársins 2004. Sama ár hafi hún flutt með fjölskyldu sinni til Ordu, en flutt aftur til Ereğli árið 2016 eftir að föður hennar hafi verið sagt upp starfinu hans. Árið 2019 hafi kærandi flutt til Istanbúl til að undirbúa sig fyrir inntökupróf í háskóla. Árið 2021 hafi hún byrjað að læra alþjóðasamskipti og stjórnmálafræði í háskólanum í Istanbúl og í byrjun júní 2023 hafi hún verið handtekin í lögregluaðgerð. Í kjölfarið hafi kærandi flutt aftur til fjölskyldu sinnar í Ereğli þar sem hún hafi óttast að verða aftur handtekin ef hún myndi búa áfram á sama heimilisfangi í Istanbúl. Þá kemur fram í svörum kæranda að tilgreind kona hafi fyrst gefið upp nafn systur hennar og annarra aðila við lögreglu, en ekki nafn kæranda og því hafi systir hennar flúið til Noregs í janúar 2023. Kvað kærandi að lögreglan hafi síðar sagt henni þegar hún hafi verið handtekin í júní 2023 að sama kona hafi nafngreint hana og gefið upp heimilisfangið hennar. Í svörum kæranda kemur jafnframt fram að foreldrar hennar búi í húsnæði í eigu ömmu hennar og afa endurgjaldslaust og að afi hennar aðstoði þau fjárhagslega. Kærandi hafi einnig fengið fjárhagslega aðstoð frá afa sínum, en hún hafi þó verið með atvinnu í stuttan tíma þegar hún hafi búið í Istanbúl. Þá hafi dóttir vinkonu móður kæranda fyrst verið lögmaður hennar endurgjaldslaust, en síðan hafi hún leitað sér aðstoðar frá öðrum lögmanni og afi hennar hafi greitt honum smávægilega upphæð. Auk framangreinds greindi kærandi frá því að hún hafi ekki klárað háskólanámið sitt áður en hún yfirgaf Tyrkland og að hún hafi þurft að hætta í menntaskóla vegna fordóma frá nokkrum kennurum sem höfðu heyrt af aðstæðum föður hennar. Hún hafi þó náð að klára námið sitt í eins konar opnu skólakerfi.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 12. ágúst 2024. Greinargerð barst kærunefnd 26. ágúst 2024, ásamt fylgiskjölum. Viðbótargögn bárust nefndinni 26. ágúst og 17. október 2024 og 8. janúar, 27. mars og 9. apríl 2025. Með tölvubréfi, dags 16. apríl 2025, óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum frá kæranda og bárust svör hennar og fylgiskjöl 23. apríl s.á.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda, fylgiskjöl og viðbótargögn og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu kærunefndar er ekki ástæða til að reifa greinargerð kæranda sérstaklega.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Samkvæmt rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda kemur fram að kærandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem séu til þess fallin að sanna á henni deili. Hins vegar kemur fram í fyrirliggjandi lögregluskýrslu að kærandi hafi framvísað kennivottorði við komuna til landsins, en að grunur leiki á um skjalafals. Frekari upplýsingar liggja ekki fyrir í málinu. Þá lagði kærandi fram rafrænt frumrit úr þjóðskrá Tyrklands þar sem kemur m.a. fram fæðingardagur hennar, fullt nafn, hverjir foreldrar hennar séu og fæðingarstaður. Var ekki fjallað um framangreint í ákvörðun Útlendingastofnunar né var aflað frekari upplýsinga um framvísað kennivottorð eða hvar vegabréf kæranda væri niðurkomið.

Kærunefnd leggur áherslu á að viðtöl við umsækjendur eru ein mikilvægasta aðgerð stjórnvalda við rannsókn umsókna um alþjóðlega vernd. Kröfur til viðtala verður að meta með hliðsjón af rannsóknarreglu stjórnsýslulaga og geta því verið misjafnar eftir því á hvaða atvik reynir hverju sinni. Í 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga kemur fram að viðtali skuli hagað þannig að sem mestar líkur séu á að aðstæður sem geti haft þýðingu fyrir umsókn umsækjanda upplýsist. Í því máli sem hér er til umfjöllunar fór fram efnisviðtal við kæranda. Kærunefnd gerir alvarlegar athugasemdir við framkvæmd viðtalsins, en svör kæranda gáfu Útlendingastofnun fullt tilefni til að spyrja ítarlegri spurninga til að varpa skýrara ljósi á málsástæður hennar. Til að mynda hefði verið nauðsynlegt að spyrja kæranda betur út í störf föður hennar innan Gülen hreyfingarinnar þar sem hún hafði greint frá því að hann hefði verið áberandi innan hreyfingarinnar. Einnig hefði þurft að spyrja kæranda út í aðstæður föður hennar í heimaríki í ljósi þess að hann hafi verið rekinn úr starfi sínu, nafn hans og ljósmynd birt opinberlega og hann hafi ekki getað rekið sitt eigið fyrirtæki allt vegna tengsla hans við framangreinda hreyfingu. Jafnframt var nauðsynlegt að spyrja kæranda nánar út í hlutverk hennar og systur hennar innan framangreindrar hreyfingar og fá skýrari mynd af því hvernig fyrirkomulag kærandi hafi búið við í Istanbúl þegar hún hafi búið í húsnæði í eigu Gülen hreyfingarinnar. Enn fremur hafi verið forsendur til þess að fá skýra tímalínu yfir atvik sem kærandi hafi lýst í viðtalinu og hvenær hún hafi búið á tilgreindum stöðum í heimaríki og hvort kærandi og fjölskylda hennar hafi orðið fyrir einhverjum atvikum frá árinu 2016 þar til árið 2023. Auk framangreinds var ástæða til þess að spyrja kæranda út í hvers vegna hún hafi ekki framvísað vegabréfi sínu hér á landi, hvar það væri og hvers vegna hún hafi í staðinn framvísað meintu fölsuðu kennivottorði. Við meðferð málsins sendi kærunefnd kæranda viðbótarspurningar til að varpa ljósi á málsatvik sem ekki voru nægilega upplýst í viðtali Útlendingastofnunar við kæranda.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda er fjallað um frásögn hennar að einhverju leyti og persónulegar aðstæður í heimaríki hennar Tyrklandi. Er frásögn kæranda talin trúverðug og lagt til grundvallar að hún sjálf, foreldrar hennar og systir séu meðlimir í Gülen hreyfingunni, en horft til þess að kærandi sé ekki í hættu í heimaríki vegna aðildar fjölskyldumeðlima hennar að hreyfingunni án frekari rökstuðnings. Einnig er lagt til grundvallar að kærandi hafi verið handtekin þar sem hún sé meðlimur í hreyfingunni, en dregið er í efa að hún hafi gegnt veigamiklu hlutverki innan hennar án frekari rökstuðnings eða rannsóknar. Þá komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi hafi ekki gert það sennilegt með gögnum að hún eigi á hættu að verða dæmd til fangelsisvistar vegna aðildar hennar að Gülen hreyfingunni, einkum þar sem hún hafi ekki lagt fram hjá stofnuninni ákæru á hendur sér. Máli sínu til stuðnings lagði kærandi fram afrit af lögregluskýrslu auk annarra gagna sem eru til þess fallin að styðja framburð hennar. Full ástæða var til af hálfu Útlendingastofnunar að rannsaka efnisinnihald framlagðra gagna og óska eftir eða leiðbeina um framlagningu frekari gagna sem styrkt hefðu getað framburð kæranda um umrædda handtöku og rannsókn lögreglu á hendur henni. Skorti því verulega á að Útlendingastofnun hefði tekið með fullnægjandi hætti afstöðu til meginmálsástæðu kæranda, að hún ætti á hættu að vera handtekin og sæta fangelsisrefsingu í heimaríki á grundvelli þess að hún sé meðlimur í Gülen hreyfingunni og að nánustu fjölskyldumeðlimir hennar séu meðlimir í hreyfingunni, einkum í ljósi nýlegra aðgerða tyrkneskra stjórnvalda í garð kvenkyns meðlima innan hreyfingarinnar.

Af framangreindu er ljóst að málsmeðferð og ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda var haldin annmörkum, einkum hvað varðar rannsókn málsins og rökstuðning ákvörðunarinnar.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Að mati kærunefndar bera framangreind vinnubrögð Útlendingastofunnar í máli kæranda með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum hennar. Annmarkar voruð á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með hliðsjón af framlögðum gögnum og aðstæðum hennar í Tyrklandi. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda er, með vísan til framangreinds, að mati kærunefndar enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun. Við málsmeðferð kærunefndar hefur kærandi lagt fram frekari gögn til stuðnings frásögn sinni um eigin handtöku og rannsókn lögreglu gagnvart sér og ofsóknir tyrkneskra stjórnvalda gagnvart meðlimum Gülen hreyfingarinnar. Er rétt að Útlendingastofnun taki afstöðu til þeirra gagna og þýðingu þeirra við hina nýju málsmeðferð.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hina kærðu ákvörðun úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Vera Dögg Guðmundsdóttir