Mál nr. 102/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 102/2025

Fimmtudaginn 8. maí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun – Fæðingarorlofssjóði

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 18. febrúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. febrúar 2025, um að synja umsókn hans um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 2. janúar 2025, sótti kærandi um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna fæðingar barns þann X febrúar 2025. Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. febrúar 2025, var umsókn kæranda synjað á þeirri forsendu að hann hefði ekki verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 18. febrúar 2025. Með bréfi, dags. 19. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fæðingarorlofssjóðs ásamt gögnum málsins. Greinargerð sjóðsins barst með bréfi, dags. 11. mars 2025, og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndarinnar, dags. 12. mars 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 20. mars 2025 og voru þær kynntar Fæðingarorlofssjóði með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa eignast son þann X febrúar 2025 og sótt um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði en umsókn hans hafi verið synjað. Kærandi sé ósammála þeim upplýsingum sem Vinnumálastofnun hafi veitt sjóðnum.

Í júní 2024 hafi kærandi viljað flytja atvinnuleysisbætur sínar til B. Hann hafi tilkynnt um orlof en farið fyrr frá Íslandi þar sem eiginkona hans og sonur hafi þá verið að fara til B. Nokkrum dögum fyrir brottför hafi komið í ljós að eiginkona kæranda væri ófrísk og hann hafi ekki viljað að hún flygi ein með þriggja ára syni þeirra. Kærandi hafi ekki vitað að orlofið myndi leiða til þess að honum yrði synjað um að flytja bæturnar til annars lands.

Þar sem kærandi hafi ekki átt rétt á atvinnuleysisbótum 28 dögum fyrir brottför hafi hann ekki fengið U2-skjal og bætur til hans hafi verið stöðvaðar. Kærandi hafi komið aftur til Íslands í ágúst og fengið atvinnuleysisbætur á ný við framvísun flugmiða.

Skilyrði þess að eiga rétt á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði sé að starfa á íslenskum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingu barns, en auk hefðbundinna starfa teljist það einnig  atvinnuþátttaka þegar hlutaðeigandi sæti afleiðingum þess að brjóta reglur um atvinnuleysistryggingar og þegar viðkomandi hefði átt rétt á bótum ef hann hefði skráð sig atvinnulausan.

Kærandi vísi til 1. mgr. 23. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem segi:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum og hverfur af vinnumarkaði getur geymt þegar áunna atvinnuleysistryggingu í allt að 24 mánuði frá þeim degi er hann sannanlega hætti störfum. Hið sama á við þegar sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum tekur ólaunað leyfi frá störfum samkvæmt lögum, kjarasamningi eða ráðningarsamningi.“

Kærandi spyrji hvort þetta þýði ekki að atvinnuleysisbætur hans hafi verið stöðvaðar tímabundið en að hann ætti samt rétt á þeim ef hann kæmi aftur til landsins og myndi sækja um þær. Í ákvæðinu komi ekki fram að ekki sé heimilt að vera utan Íslands þessa 24 mánuði.

Kærandi hafi verið á íslenskum vinnumarkaði frá því í desember 2018 og vegna þeirra daga sem hafi vantað upp á í ágúst 2024 missi hann allt fæðingarorlof þótt hann hafi ekki misst rétt til atvinnuleysisbóta.

Kærandi hafi verið erlendis og hafi ekki fengið atvinnuleysisbætur, en hafi þó ekki verið sviptur þeim og ætti rétt á þeim ef hann kæmi aftur til Íslands. Hann hafi ekki misst rétt sinn til atvinnuleysisbóta, heldur hafi bæturnar verið stöðvaðar.

Einstaklingur sem hafi komið til landsins á tilsettum tíma og hafið störf hálfu ári fyrir fæðingu barns eigi ríkari rétt til fæðingarorlofs en einstaklingur sem hafi búið hér á landi um árabil og hafi vegna ýmissa ástæðna ekki verið í vinnu í heila sex mánuði fyrir fæðingu barns, eins og eigi við í tilviki kæranda.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Fæðingarorlofssjóðs greinir kærandi frá því að í umfjöllun um lágmarks starfshlutfall sé ekki tekið tillit til fæðingarmánaðar barns. Á ávinnslutímabili sé talið frá mánuðinum fyrir fæðingarmánuð barns en við útreikning séu upplýsingar um sex mánaða tímabil frá fæðingu barns sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum.

Febrúar sé fæðingarmánuður barns kæranda og febrúar sé því talinn fyrsti mánuður útreiknings. Hinir fimm mánuðirnir séu september til febrúar. Febrúar sé ekki skrifaður í áætlun því þá þyrfti að taka tillit til sjö mánaða, en ekki sex. Þetta sé svolítið villandi.

Í 2. tölul. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 144/2020 komi fram að samfellt starf sé að minnsta kosti 25% starfshlutfall í hverjum mánuði á innlendum vinnumarkaði yfir tiltekið tímabil og geti því verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum. Enn fremur teljist til samfellds starfs þau tilvik sem talin séu upp í a. til f. liðum 2. mgr. 22. gr.

Í 21. gr. laganna segi að foreldri öðlist rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði eftir að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns eða fyrir þann tíma þegar barn komi inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur, sbr. 2. og 4. mgr. 8. gr., og geti því verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum.

Í 23. gr. laga nr. 144/2020 komi fram að mánaðarleg greiðsla úr Fæðingarorlofssjóði til starfsmanns, sbr. 4. tölul. 4. gr., í fæðingarorlofi skuli nema 80% af meðaltali heildarlauna samkvæmt 4. og 5. mgr. og skuli miða við tólf mánaða samfellt tímabil sem ljúki sex almanaksmánuðum fyrir fæðingarmánuð barns eða þann almanaksmánuð sem barn komi inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur.

Sem fyrr segi hafi kærandi viljað flytja atvinnuleysisbæturnar til B. Hann hafi tilkynnt um orlof á meðan hann hafi beðið eftir niðurstöðu en fengið synjun. Eiginkona kæranda hafi haft samband við Vinnumálastofnun og upplýst um að þar sem kærandi gæti ekki flutt bæturnar yrði hann áfram í B í orlofi og kæmi aftur til Íslands ásamt fjölskyldunni þegar þau fengju íbúð hér á landi. Þau hafi ekki vitað hvenær heimkoman yrði. Óumdeilt sé að kærandi hafi verið erlendis. Hann hafi hins vegar ekki verið sviptur atvinnuleysisbótum af þeim sökum, heldur hafi þær verið stöðvaðar.

III.  Sjónarmið Fæðingarorlofssjóðs

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs kemur fram að kærandi hafi með umsókn, dags. [2. janúar 2025], sótt um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna fæðingar barns þann X febrúar 2025.

Í 1. mgr. 21. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof sé kveðið á um að foreldri öðlist rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði eftir að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns eða fyrir þann tíma þegar barn komi inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur.

Í 2. mgr. 21. gr. laganna segi að þegar foreldri hafi starfað á innlendum vinnumarkaði að minnsta kosti síðasta mánuðinn á ávinnslutímabili samkvæmt 1. mgr. skuli Vinnumálastofnun, að því marki sem nauðsynlegt sé, taka tillit til starfstímabila þess sem starfsmanns og/eða sjálfstætt starfandi í öðru aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, Norðurlandasamningnum um almannatryggingar, stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða samningi milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar á ávinnslutímabilinu enda hafi störf foreldrisins veitt foreldrinu rétt samkvæmt lögum hlutaðeigandi ríkis um fæðingarorlof. Hafi foreldri hins vegar starfað á innlendum vinnumarkaði skemur en síðasta mánuðinn á ávinnslutímabili samkvæmt 1. mgr. skuli Vinnumálastofnun meta hvort viðkomandi foreldri teljist hafa starfað á innlendum vinnumarkaði í skilningi laga þessara þannig að taka skuli, að því marki sem nauðsynlegt sé, tillit til starfstímabila foreldrisins í öðru aðildarríki að framangreindum samningum á ávinnslutímabilinu enda hafi störf foreldris veitt foreldrinu rétt samkvæmt lögum þess ríkis um fæðingarorlof. Skilyrði sé að foreldri hafi hafið störf á innlendum vinnumarkaði innan tíu virkra daga frá því að það hafi hætt störfum á vinnumarkaði í öðru aðildarríki að framangreindum samningum. Foreldri skuli láta tilskilin vottorð um áunnin starfstímabil og tryggingatímabil í öðru aðildarríki í samræmi við ákvæði samninganna fylgja með umsókn um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 20. gr.

Í 2. tölul. 4. gr. laganna sé að finna orðskýringu á samfelldu starfi. Með samfelldu starfi samkvæmt lögunum sé átt við að minnsta kosti 25% starfshlutfall í hverjum mánuði á innlendum vinnumarkaði yfir tiltekið tímabil og því geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum. Enn fremur teljist til samfellds starfs þau tilvik sem talin séu upp í a. til f. liðum 2. mgr. 22. gr.

Í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 144/2020 segi síðan að þátttaka á innlendum vinnumarkaði  samkvæmt 21. gr. feli í sér að starfa sem starfsmaður, sbr. 4. tölul. 4. gr., sjálfstætt starfandi einstaklingur, sbr. 3. tölul. 4. gr., eða sem starfsmaður og sjálfstætt starfandi, sbr. 5. tölul. 4. gr. Loks sé í 2. mgr. 22. gr. laganna talið upp í eftirfarandi sex stafliðum hvað teljist jafnframt til þátttöku á vinnumarkaði:

1. orlof eða leyfi starfsmanns, sbr. 4. tölul. 4. gr., samkvæmt lögum, kjarasamningi eða ráðningarsamningi þótt ólaunað sé að hluta eða öllu leyti og starfsmaðurinn hafi á því tímabili sem um ræðir verið í a.m.k. 25% starfshlutfalli,
2. sá tími sem foreldri fær greiddar atvinnuleysisbætur, er á biðtíma eftir slíkum bótum, hefði átt rétt á þeim hefði foreldrið skráð sig án atvinnu eða hefur hætt atvinnuleit tímabundið vegna orlofs erlendis og ekki hafa liðið meira en tíu virkir dagar þar til atvinnuleit hefur hafist að nýju samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
3. sá tími sem foreldri fær greiðslur í sorgarleyfi á grundvelli laga um sorgarleyfi eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldrið sótt um þær hjá Vinnumálastofnun, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
4. sá tími sem foreldri fær greidda sjúkra- eða slysadagpeninga, er á biðtíma eftir dagpeningum eða hefði átt rétt á þeim hefði foreldri sótt um þá til sjúkratryggingastofnunarinnar samkvæmt lögum um sjúkratryggingar og lögum um slysatryggingar almannatrygginga, eða fær greiðslur sjúkradagpeninga úr sjúkrasjóði stéttarfélags enda hafi foreldri látið af launuðum störfum af heilsufarsástæðum, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
5. sá tími sem foreldri nýtur bóta frá tryggingafélagi sem koma í stað launa vegna tímabundins atvinnutjóns af völdum slyss, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
6. sá tími er foreldri fær tekjutengdar greiðslur skv. III. kafla laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlegra fatlaðra barna eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldri sótt um þær til Tryggingastofnunar ríkisins, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%.

Fæðingardagur barns kæranda hafi verið X febrúar 2025. Ávinnslutímabil kæranda sé því frá X ágúst 2024 og fram að fæðingardegi barns. Til að öðlast rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði hafi kærandi þurft að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði á tímabilinu samkvæmt framangreindum ákvæðum.

Samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins hafi kærandi þegið laun frá vinnuveitanda sínum í október 2024 og fram að fæðingu barns. Þá hafi kærandi þegið atvinnuleysisbætur í september 2024. Samkvæmt staðfestingu frá Greiðslustofu atvinnuleysisbóta hafi kærandi verið erlendis og hafi því ekki átt rétt til atvinnuleysisbóta tímabilið 1. til 27. ágúst 2024 og engar tekjur séu skráðar á hann á því tímabili. Í staðfestingunni komi einnig fram að kærandi hefði átt rétt til atvinnuleysisbóta tímabilið 28. til 31. ágúst 2024 ef hann hefði sótt um þær. Ágreiningur málsins snúi því að tímabilinu 10. til 27. ágúst 2024.

Óumdeilt sé að kærandi hafi verið erlendis tímabilið 10. til 27. ágúst 2024. Samkvæmt kæru hafi kærandi yfirgefið landið talsvert áður eða í júní sama og ár og hafi ekki komið aftur til landsins fyrr en í ágúst. Samkvæmt upplýsingum sem hafi borist frá Greiðslustofu atvinnuleysisbóta, dags. 7. mars 2025, hafi kærandi ekki átt rétt til atvinnuleysisbóta tímabilið 23. júní til og með 27. ágúst [2024] vegna dvalar erlendis. Hann hafi tilkynnt um dvöl erlendis hluta þess tímabils eða tímabilið 24. júní til og með 2. júlí [2024] og hafi í samræmi við það verið skráður í orlof þann tíma samkvæmt b. lið 2. mgr. 22. gr. laga nr. 144/2020. Frá 3. júlí til og með 27. ágúst 2024 hafi kærandi aftur á móti verið skráður með bótalaust tímabil hjá Vinnumálastofnun þar sem hann hafi verið í ótilkynntri dvöl erlendis og geti því hvorki talist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar á þeim tíma né í orlofi samkvæmt b. lið 2. mgr. 22. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof.

Að mati Fæðingarorlofssjóðs liggi þannig skýrt fyrir að á tímabilinu 10. til 27. ágúst 2024 uppfylli kærandi ekki skilyrði þess að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði samkvæmt 1. og 2. mgr. 21. gr. laga nr. 144/2020, sbr. og b. lið 2. mgr. 22. gr. laganna. Þá verði ekki séð að aðrir stafliðir 2. mgr. 22. gr. laganna geti átt við um aðstæður kæranda á þessu tímabili.

Með vísan til alls framangreinds telji Fæðingarorlofssjóður að kæranda hafi réttilega verið synjað um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði, sbr. bréf til hans, dags. 3. febrúar 2025. Kærandi eigi þess í stað rétt á fæðingarstyrk samkvæmt 26. gr. laga nr. 144/2020.

 

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. febrúar 2025, um að synja umsókn kæranda um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði.

Í 21. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof er kveðið á um rétt foreldris til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Þar segir í 1. mgr. að foreldri öðlist rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði eftir að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns eða fyrir þann tíma þegar barn komi inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur, sbr. 2. og 4. mgr. 8. gr., og því geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum.

Í 22. gr. laga nr. 144/2020 kemur fram að þátttaka foreldris á innlendum vinnumarkaði samkvæmt 21. gr. feli í sér að starfa sem starfsmaður, sbr. 4. tölul. 4. gr., sjálfstætt starfandi, sbr. 3. tölul. 4. gr., eða sem starfsmaður og sjálfstætt starfandi, sbr. 5. tölul. 4. gr. Fullt starf starfsmanns miðist við 172 vinnustundir á mánuði en þó skuli jafnan tekið tillit til fjölda vinnustunda sem samkvæmt kjarasamningi teljist fullt starf. Fullt starf sjálfstætt starfandi miðast við að viðkomandi hafi greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt og tryggingagjald af reiknuðu endurgjaldi eða launum er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra í viðkomandi starfsgrein eða sem samkvæmt kjarasamningi telst fullt starf. Þá teljast enn fremur til þátttöku á innlendum vinnumarkaði þau tilvik sem talin eru upp í 2. mgr. 22. gr. laganna en ákvæðið er svohljóðandi:

1. orlof eða leyfi starfsmanns, sbr. 4. tölul. 4. gr., samkvæmt lögum, kjarasamningi eða ráðningarsamningi þótt ólaunað sé að hluta eða öllu leyti og starfsmaðurinn hafi á því tímabili sem um ræðir verið í a.m.k. 25% starfshlutfalli,
2. sá tími sem foreldri fær greiddar atvinnuleysisbætur, er á biðtíma eftir slíkum bótum, hefði átt rétt á þeim hefði foreldrið skráð sig án atvinnu eða hefur hætt atvinnuleit tímabundið vegna orlofs erlendis og ekki hafa liðið meira en tíu virkir dagar þar til atvinnuleit hefur hafist að nýju samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
3. sá tími sem foreldri fær greiðslur í sorgarleyfi á grundvelli laga um sorgarleyfi eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldrið sótt um þær hjá Vinnumálastofnun, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
4. sá tími sem foreldri fær greidda sjúkra- eða slysadagpeninga, er á biðtíma eftir dagpeningum eða hefði átt rétt á þeim hefði foreldri sótt um þá til sjúkratryggingastofnunarinnar samkvæmt lögum um sjúkratryggingar og lögum um slysatryggingar almannatrygginga, eða fær greiðslur sjúkradagpeninga úr sjúkrasjóði stéttarfélags enda hafi foreldri látið af launuðum störfum af heilsufarsástæðum, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
5. sá tími sem foreldri nýtur bóta frá tryggingafélagi sem koma í stað launa vegna tímabundins atvinnutjóns af völdum slyss, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
6. sá tími sem foreldri fær tekjutengdar greiðslur skv. III. kafla laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, nr. 22/2006, eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldri sótt um þær til Tryggingastofnunar ríkisins, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%.

Barn kæranda fæddist X febrúar 2025. Sex mánaða ávinnslutímabil samkvæmt 21. gr. laga nr. 144/2020 er því frá X ágúst 2024 og fram að fæðingardegi barnsins. Til þess að eiga rétt á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði þurfti kærandi því að hafa verið samfellt á innlendum vinnumarkaði á því tímabili í skilningi 22. gr. laganna. Ágreiningur málsins lýtur að tímabilinu 10. til 27. ágúst 2024 en óumdeilt er að kærandi var í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði á öðrum tíma ávinnslutímabilsins.

Fyrir liggur að kærandi dvaldi erlendis tímabilið 10. til 27. ágúst 2024 og var hvorki tryggður samkvæmt lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar né í orlofi samkvæmt b. lið 2. mgr. 22. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof. Samkvæmt framangreindu og gögnum málsins uppfyllir kærandi ekki skilyrði 21. gr. laga nr. 144/2020 um að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns, en ekkert hefur komið fram í málinu um að stafliðir 2. mgr. 22. gr. laganna geti átt við um kæranda á því tímabili sem deilt er um.

Enga heimild er að finna í lögum nr. 144/2020 til að víkja frá skýru ákvæði 21. gr. við mat á því hvort foreldi hafi verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns. Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að synja umsókn kæranda um greiðslur úr sjóðnum er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. febrúar 20205, um að synja umsókn A, um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir