Úrskurður nr. 372/2025

Hinn 8. maí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 372/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25010013

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 3. janúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Nígeríu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 20. desember 2024, um að synja umsókn hans um að fella úr gildi endurkomubann til Íslands og að synja honum um heimsókn til landsins, sbr. 2. og 3. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja beiðni kæranda um heimsóknarleyfi verði felld úr gildi. Kærandi krefst þess einnig að endurkomubann hans verði fellt úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom fyrst til landsins 21. maí 2022 og sótti hér um alþjóðlega vernd. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 23. febrúar 2023, var kæranda synjað um alþjóðlega vernd auk þess sem honum var synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Var kæranda brottvísað og gert að sæta tveggja ára endurkomubanni, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með úrskurði kærunefndar nr. 447/2023, dags. 24. ágúst 2023, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Með úrskurðinum var kæranda veittur 15 daga frestur til þess að yfirgefa landið en innan þess frests yrði endurkomubann hans fellt úr gildi. Úrskurður kærunefndar var birtur fyrir kæranda 24. ágúst 2023. Kærandi yfirgaf ekki landið innan veitts frests, sbr. til hliðsjónar 1. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt gögnum málsins yfirgaf hann landið 11. nóvember 2023 og hófst tveggja ára endurkomubann hans sama dag, sbr. 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kom til landsins með flugi frá Mílanó, Ítalíu, 25. mars 2024 og var stöðvaður af lögreglu á Keflavíkurflugvelli. Með ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 25. mars 2024, var kæranda vísað frá landinu á grundvelli þess að hann væri skráður í endurkomubanni til Íslands. Kærandi kærði þá ákvörðun til kærunefndar 27. mars s.á. Með úrskurði kærunefndar nr. 941/2024, dags. 25. september 2024, staðfesti kærunefnd ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum.

Með tölvubréfi til Útlendingastofnunar, dags. 28. október 2024, óskaði kærandi eftir niðurfellingu á endurkomubanni til landsins auk þess sem hann óskaði eftir leyfi til þess að koma til landsins í heimsókn. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 20. desember 2024, var beiðni kæranda synjað en ákvörðunin var birt samdægurs. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála 3. janúar 2025 og lagði fram greinargerð vegna málsins 17. janúar 2025.

III. Málsástæður og rök kæranda

Kærandi vísar til fyrri úrlausna stjórnvalda í sínum málum. Að sögn kæranda hafi hann farið á fund Útlendingastofnunar, dags. 28. ágúst 2023, þar sem hann tilkynnti að hann hygðist fylgja fyrirmælum úrskurðar kærunefndar en óskaði eftir að honum yrði veittur lengri frestur til brottfarar. Að sögn kæranda hafi starfsmaður Útlendingastofnunar samþykkt að veita honum lengri frest með munnlegri heimild og vísar kærandi til 3. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Að sögn kæranda hafi umsókn hans um atvinnuleyfi verið vísað frá 28. október 2023, og í kjölfarið hafi honum verið veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið og kveðst hann hafa fylgt leiðbeiningunum. Hann eigi fjögur börn hér á landi ásamt fyrrverandi maka sem hann hafi ekki séð í rúma 15 mánuði. Kærandi hafi aldrei gerst brotlegur við íslensk lög né verið grunaður um slík brot.

Kærandi vísar til 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, sbr. 104. gr. laganna. Aðalkrafa hans sé að honum verði veitt heimild til að koma til landsins í 7-15 daga til þess að heimsækja börnin sín. Lög kveði á um heimild til þess að fella endurkomubann úr gildi að fullu ef persónulegir hagir kæranda og fjölskyldu hans séu þess eðlis að það sé farsælasta lausnin fyrir alla. Að sögn kæranda sé hann atvinnulaus og hafi ekki húsnæði til umráða sem geti hýst börnin ef þau heimsæki hann á Ítalíu. Þá sé fyrrverandi maki kæranda einstæð fjögurra barna móðir sem sjái ein um tekjuöflun fyrir sig og börnin, og eigi því erfitt með að safna fjármunum fyrir ferðalagi til Ítalíu. Kærandi áréttar að hann hafi ekki gerst brotlegur gegn lögum og að almenningi eða ríkinu stafi ekki hætta af honum. Ekkert í málinu mæli gegn því að honum verði veitt heimild til heimsóknar hér á landi og hann hafi alla tíð verið samvinnufús og fylgt fyrirmælum stjórnvalda.

Krafa um niðurfellingu endurkomubanns byggir á því að ólögmætt hafi verið að virkja endurkomubann á hendur kæranda enda hafi hann yfirgefið landið innan veitts frests.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Niðurfelling endurkomubanns

Í 101. gr. laga um útlendinga er fjallað um áhrif brottvísunar og endurkomubann. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins felur brottvísun í sér bann við komu til landsins síðar. Endurkomubannið getur verið varanlegt eða tímabundið en skal að jafnaði ekki gilda skemur en tvö ár. Á grundvelli 3. mgr. 101. gr. er heimilt að fella úr gildi endurkomubann samkvæmt umsókn, hafi aðstæður breyst frá því að ákvörðun um brottvísun var tekin. Þegar sérstaklega stendur á, að jafnaði þó ekki fyrr en að tveimur árum liðnum, má samkvæmt umsókn heimila þeim sem vísað hefur verið brott að heimsækja landið án þess þó að endurkomubann falli úr gildi.

Ákvæði 101. gr. laga um útlendinga tók nokkrum breytingum með lögum um landamæri nr. 136/2022, sbr. 25. gr. breytingalaganna. Fram kemur í athugasemdum við breytingalögin að í kjölfar úttektar á þátttöku Íslands í Schengen-samstarfinu hafi verið gerðar breytingar við efni 101. gr. laga um útlendinga. Ákvörðun um endurkomubann falli niður yfirgefi útlendingur Schengen-svæðið innan þess frests sem honum er veittur til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Þyki það eðlileg ráðstöfun í ljósi meðalhófs. Jafnframt verði ekki heimilt að fella niður endurkomubann fyrr en að tveimur árum liðnum frá því að endurkomubann tók gildi til samræmis við síðari málsl. 3. mgr. 101. gr. laganna.

Í athugasemdum við 3. mgr. 101. gr. í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að heimild til að fella niður endurkomubann sé í samræmi við 3. mgr. 11. gr. tilskipunar 2008/115/EB um brottvísun útlendinga í ólögmætri dvöl, en ákvæðið veitir m.a. heimild til að fella úr gildi endurkomubann á grundvelli mannúðarástæðna. Tilskipunin geri þó ekki nánari grein fyrir því hvaða tilvik falli undir mannúðarástæður en ljóst sé að ríkjunum sé veitt svigrúm til túlkunar og mats á þeim aðstæðum sem fyrir hendi séu hverju sinni. Í 3. mgr. 11. gr. tilskipunar 2008/115/EB segir m.a. að aðildarríki skuli taka til skoðunar hvort draga skuli til baka endurkomubann ef einstaklingur hefur yfirgefið Schengen-svæðið í fullu samræmi við ákvörðun þar að lútandi. Þá segir að aðildarríki geti á grundvelli mannúðarsjónarmiða tekið ákvarðanir um að veita ekki endurkomubann, draga endurkomubann til baka og heimila einstaklingi sem hefur verið vísað brott að heimsækja landið án þess að endurkomubann falli úr gildi. Í ákvæðinu segir jafnframt að aðildarríki geti dregið til baka endurkomubann í einstökum málum eða flokkum mála á öðrum grundvelli.

Eins og áður greinir felur 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga í sér heimild til að fella úr gildi endurkomubann. Í samræmi við orðalag ákvæðisins getur brottfall eingöngu komið til greina hafi aðstæður breyst frá því að ákvörðun um brottvísun var tekin.

Með úrskurði kærunefndar nr. 447/2023, dags. 24. ágúst 2023, var kæranda brottvísað og ákveðið endurkomubann til landsins í tvö ár á grundvelli 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga en úrskurðurinn var birtur fyrir kæranda samdægurs. Kæranda var jafnframt veittur 15 daga frestur til þess að yfirgefa landið en innan þess frests myndi endurkomubann hans falla niður, sbr. 2. mgr. 104. gr., sbr. og 1. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt framangreindu bar kæranda að yfirgefa landið eigi síðar en 8. september 2024. Samkvæmt upplýsingum Útlendingastofnunar var mál kæranda sett í framkvæmd hjá heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra, áður stoðdeild, 11. september 2023. Kærandi yfirgaf landið ekki fyrr en 11. nóvember 2023, og er því í endurkomubanni til 11. nóvember 2025. Ekkert í gögnum málsins né málaskrá Útlendingastofnunar styður þann málatilbúnað kæranda að frestur hans til sjálfviljugrar heimfarar hafi verið framlengdur umfram það sem tilgreint er í úrskurði kærunefndar. Mælti úrskurðarorð kærunefndar fyrir um endanlega niðurstöðu um verndarmál hans ásamt brottvísun og endurkomubanni og er niðurstaðan bindandi gagnvart kæranda, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt framangreindu er kærandi í tveggja ára endurkomubanni frá 11. nóvember 2023 til 11. nóvember 2025.

Líkt og fram kemur í 2. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, eins og ákvæðinu var breytt með lögum um landamæri, má fella úr gildi endurkomubann hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin en þó ekki fyrr en að tveimur árum liðnum frá því endurkomubann tók gildi. Samkvæmt framangreindu eru ekki liðin tvö ár frá því að endurkomubann kæranda tók gildi og er því ekki heimilt að fella það niður á grundvelli síðastnefnds lagaákvæðis.

Heimild til heimsóknar þrátt fyrir endurkomubann

Kærandi gerir einnig kröfu um að ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja beiðni hans um heimsóknarleyfi yrði felld úr gildi. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram það mat Útlendingastofnunar að endurkomubann kæranda, þrátt fyrir tengsl við börn hans hér á landi, væri ekki talin ósanngjörn ráðstöfun. Þá hafi úrskurður kærunefndar nr. 447/2023 tilgreint að börn kæranda gætu heimsótt hann í dvalarríki. Væru aðstæður málsins ekki slíkar að þær réttlæti beitingu 3. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, sem kveður á um að slíkt leyfi skuli að jafnaði ekki veitt fyrr en að tveimur árum liðnum.

Í 3. málsl. 3. mgr. 101. gr. kemur fram að þegar sérstaklega stendur á, að jafnaði þó ekki fyrr en að tveimur árum liðnum, má samkvæmt umsókn heimila þeim sem vísað hefur verið brott að heimsækja landið án þess þó að endurkomubann falli úr gildi. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun um hvort útlendingi skuli heimiluð endurkoma skuli m.a. tekið mið af persónulegum högum viðkomandi og fjölskyldu hans.

Með úrskurði kærunefndar nr. 447/2023 var kæranda gert að sæta lágmarksendurkomubanni með hliðsjón af 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í úrskurðinum kom m.a. fram að kærandi gæti ferðast til landsins og heimsótt börn sín í 90 daga á hverju 180 daga tímabili, svo fremi sem hann yfirgæfi Ísland innan veitts frests. Þá gætu börn hans jafnframt heimsótt hann til Ítalíu. Með úrskurðinum var kæranda veittur 15 daga frestur til þess að komast hjá endurkomubanninu, en kaus að hlíta ekki fyrirmælum stjórnvalda hvað þann hluta málsins varðar. Í úrskurðinum var m.a. tekin afstaða til fjölskyldutengsla kæranda við landið, þ.e. tengsla við fyrrverandi maka og börn. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu að brottvísun og endurkomubann væru ekki ósanngjörn ráðstöfun gagnvart kæranda eða aðstandendum hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á sömu tengslum í máli þessu en vísar einnig til þess að hann sé atvinnulaus á Ítalíu og hafi ekki húsnæði til að hýsa börnin ef þau koma í heimsókn. Þá eigi fyrrverandi maki kæranda erfitt með að leggja fyrir fjármuni fyrir slíkri heimsókn, að sögn kæranda.

Samkvæmt lagaákvæðinu skal að jafnaði ekki heimila heimsókn fyrr en að liðnum tveimur árum en tímafresturinn er ekki jafn afdráttarlaus og um niðufellingu endurkomubanns, sbr. 2. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Lagaákvæðið áskilur jafnframt að leyfi til umsóknar skuli eingöngu samþykkt þegar sérstaklega stendur á. Verður ákvæðið ekki túlkað öðruvísi en að fyrir hendi þurfi að vera knýjandi aðstæður sem krefjist nærveru kæranda. Að teknu tilliti til fyrri úrskurðar kærunefndar um endurkomubann kæranda og málatilbúnað hans er það niðurstaða kærunefndar að ekki séu fyrir hendi slíkar aðstæður í málinu.

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir