Mál nr. 131/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 131/2025

Föstudaginn 16. maí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 26. febrúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. febrúar 2025, um að synja umsókn hennar um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 6. janúar 2025. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 17. febrúar 2025, var umsókn kæranda synjað á grundvelli 2. mgr. 17. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hún hefði sjálf ákveðið að minnka starfshlutfall sitt.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 26. febrúar 2025. Með bréfi, dags. 27. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 24. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. mars 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 23. apríl 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 28. apríl 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að ástæða synjunar á umsókn hennar um atvinnuleysisbætur sé sú að hún hafi valið að minnka starfshlutfall sitt úr 100% í 11,5% þegar hún hafi hafið störf að nýju að loknu fæðingarorlofi. Vinnuveitandi hennar hafi getað tekið á móti henni í janúar í formi minnkaðs starfshlutfalls.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar greinir kærandi frá því að hún hafi aðeins unnið tvær vaktir í apríl, eða átta klukkustundir. Hún hafi þurft að fara tveimur tímum fyrr vegna veikinda barns síns. Vinnuáætlun kæranda sé aldrei föst. Einn mánuðinn vinni hún nokkrar vaktir, aðra mánuði aðeins tvær vaktir og suma mánuði vinni hún ekkert. Tekjur kæranda fyrir aprílmánuð verði 15.000 krónur sem sé ekki nóg til að framfæra barn en eiginmaður hennar sé í tveimur vinnum. Kærandi spyrji hvernig þau muni lifa af þar til barn þeirra byrji á leikskóla í september 2025. Þegar barnið byrji á leikskóla muni kærandi að sjálfsögðu fara aftur að vinna. Það hafi reynst þeim mjög erfitt að borga reikninga undanfarna mánuði.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 6. janúar 2025. Með erindi, dags. 17. febrúar 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar um atvinnuleysisbætur hefði verið synjað.

Samkvæmt vottorði vinnuveitanda kæranda, B, sem hafi borist Vinnumálastofnun samhliða umsókn kæranda hafi hún starfað í fullu starfi frá 5. janúar 2023 til 14. mars 2024 eða allt þar til hún hafi hafið töku á fæðingarorlofi. Hún hafi hafið störf aftur hjá B en þá einungis í 11,5% starfshlutfalli.

Í umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur hafi hún tilgreint að ástæður starfsloka hennar væru þær að hún hefði ekki barnapössun fyrir ungt barn sitt og gæti einungis unnið í 11,5% starfshlutfalli. Með erindi, dags. 4. febrúar 2025, hafi Vinnumálastofnun innt kæranda eftir frekari skýringum á starfslokum hennar hjá B. Engar frekari skýringar hafi borist frá kæranda.

Þann 17. febrúar 2025 hafi Vinnumálastofnun sent fyrirspurn á netfang atvinnurekanda kæranda, B, um hvort kæranda hefði boðist að snúa aftur í fullt starf eftir töku fæðingarorlofs eða hvort hún hefði óskað eftir minnkuðu starfshlutfalli. Svar hafi borist frá atvinnurekanda kæranda þar sem fram hafi komið að kæranda hafi staðið til boða að koma aftur til starfa í 100% starf en hún hafi einungis viljað taka að sér 11,5% starf.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Í 17. gr sé fjallað um rétt til atvinnuleysistrygginga samhliða minnkuðu starfshlutfalli. Í 1. mgr. segi orðrétt:

„Launamaður, sbr. a-lið 3. gr., sem missir starf sitt að hluta telst hlutfallslega tryggður samkvæmt lögum þessum og nemur tryggingarhlutfallið mismun réttar hans hefði hann misst starf sitt að öllu leyti, sbr. 15. gr., og þess starfshlutfalls sem hann gegnir áfram, frá þeim tíma er hann missti starf sitt að hluta nema annað leiði af lögum þessum. Hið sama gildir þegar launamaður missir starf sitt en ræður sig til starfa í minna starfshlutfall hjá öðrum vinnuveitanda.“

Í 2. mgr. sé svo kveðið á um að ákvæðinu megi ekki beita ákveði launarmaður sjálfur að draga úr starfshlutfalli sínu:

„Ákvæði þetta á ekki við þegar launamaður ákveður sjálfur að draga úr starfshlutfalli sínu. Að öðru leyti gilda ákvæði laga þessara um atvinnuleysistryggingu launamannsins, þar á meðal skilyrðið um að vera í virkri atvinnuleit skv. 14. gr.“

Í athugasemdum með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar segi um ákvæði þetta:

„Ákvæði þetta er efnislega samhljóða 6. gr. a gildandi laga um atvinnuleysistryggingar. Lagt er þó til að skýrt verði tekið fram að ákvæðið eigi ekki við þegar launamaður ákveður sjálfur að draga úr starfshlutfalli sínu. Í ljósi mikilvægi þess að sem flestir séu virkir á vinnumarkaði er fallið frá 24 mánaða tímamarki gildandi laga en þess í stað lögð áhersla á að miðað verði við að hinn tryggði uppfylli skilyrði frumvarpsins. Þar á meðal þarf hinn tryggði að uppfylla það skilyrði að vera í virkri atvinnuleit en í því felst meðal annars að hann sé reiðubúinn að taka störfum sem bjóðast og fela í sér hærra starfshlutfall en starf það sem hann gegnir eða hlutastörf á móti starfi hans.“

Þar að auki komi fram í 5. mgr. 15. gr. laganna að tryggingarhlutfall launamanns geti aldrei orðið hærra en sem nemi því starfshlutfalli sem hann sé reiðubúinn að ráða sig til. Atvinnuleitandi sem minnki starfhlutfall sitt því hann telji sig ófæran til að sinna umfangsmeira starfi eigi því ekki rétt á atvinnuleysisbótum á móti minnkuðu starfshlutfalli.

Í upplýsingum frá atvinnurekanda kæranda, B, komi fram að kærandi sé í 11,5% hlutastarfi hjá B og hafi starfað sem starfsmaður í matvælaframleiðslu frá 5. febrúar 2023 til 28. febrúar 2024. Kærandi hafi starfað í fullu starfi frá 5. janúar 2023 til 14. mars 2024 en þá hafi hún farið í fæðingarorlof. Þegar hún hafi komið aftur til starfa þann 9. janúar 2025 hafi hún hafið störf í 11,5% hlutastarfi.

Vinnumálastofnun hafi farið þess á leit við atvinnurekanda kæranda, B, að gera grein fyrir með hvaða hætti minnkun á starfshlutfalli hafi borið að hjá kæranda. Svar hafi borist 17. febrúar 2025 en þar segi orðrétt:

„Til að svara spurningunni þinni þá hafði hún samband við mig þegar fæðingarorlofið hennar var að ljúka og óskaði eftir að breyta samningnum sínum og fá að koma inn á hlutastarfs vaktina sem er 11,5% starf. Sú ósk kom ekki frá okkur því það beið hennar fullt starf hjá okkur að loknu fæðingarorlofi. Endilega hafðu samband ef það eru frekari spurningar.“

Það sé mat stofnunarinnar að ekki verði litið fram hjá þeirri staðreynd að kærandi hafi sjálf minnkað starfshlutfall. Samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 17. gr. laga um atvinnuleysistryggingar eigi þeir sem sjálfir dragi úr starfshlutfalli sínu ekki rétt til hlutabóta samkvæmt lögunum, enda geti tryggingarhlutfall atvinnuleitanda aldrei orðið hærra en sem nemi því starfshlutfalli sem hann sé reiðubúinn að ráða sig til.

Í ljósi þessa telji Vinnumálastofnun að rétt hafi verið að synja umsókn kæranda um greiðslur atvinnuleysisbóta á grundvelli 2. mgr. 17. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi eigi ekki rétt til atvinnuleysisbóta samkvæmt 17 gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 2. mgr. 17. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 17. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um atvinnuleysistryggingar samhliða minnkuðu starfshlutfalli. Þar segir í 1. mgr.:

„Launamaður, sbr. a-lið 3. gr., sem missir starf sitt að hluta telst hlutfallslega tryggður samkvæmt lögum þessum og nemur tryggingarhlutfallið mismun réttar hans hefði hann misst starf sitt að öllu leyti, sbr. 15. gr., og þess starfshlutfalls sem hann gegnir áfram, frá þeim tíma er hann missti starf sitt að hluta nema annað leiði af lögum þessum. Hið sama gildir þegar launamaður missir starf sitt en ræður sig til starfa í minna starfshlutfall hjá öðrum vinnuveitanda.“

Í 2. mgr. 17. gr. segir að ákvæðið eigi ekki við þegar launamaður ákveður sjálfur að draga úr starfshlutfalli sínu. Þá segir einnig að ákvæði laganna um atvinnuleysistryggingu launamannsins gildi að öðru leyti, þar á meðal skilyrðið um að vera í virkri atvinnuleit samkvæmt 14. gr.

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála liggur ljóst fyrir að kærandi hafði kost á því að snúa til baka í starf sitt hjá B að loknu fæðingarorlofi og þá í 100% starfshlutfall. Vegna skorts á úrræðum í dagvistunarmálum gat kærandi hins vegar ekki sinnt starfsskyldum sínum samkvæmt ráðningarsamningi, þ.e. 100% starfshlutfalli. Vinnuveitandi kæranda kom því til móts við hana og samþykkti að hún myndi starfa í 11,5% starfshlutfalli. Það var því kærandi sjálf sem ákvað að draga úr starfshlutfalli sínu. Með vísan til þess var Vinnumálastofnun því rétt að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 2. mgr. 17. gr. laga nr. 54/2006 og er hin kærða ákvörðun því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. febrúar 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir