Mál nr. 133/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 133/2025

Föstudaginn 16. maí

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. febrúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2025, um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta. 

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk greiddar atvinnuleysisbætur á árinu 2023. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2025, var kæranda tilkynnt að henni bæri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna fjármagstekna hennar á árinu 2023, með 15% álagi, samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. febrúar 2025. Með bréfi, dags. 3. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 24. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. mars 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún hafi fengið kröfu um endurgreiðslu á ofgreiddum atvinnuleysisbótum árið 2023 vegna fjármagnstekna sem maðurinn hennar hafi fengið það árið. Hún mótmæli því að greiða 15% álag ofan á þá endurgreiðslu þar sem hún hafi ekki aflað teknanna sjálf og ekki vitað að hún væri að fá of mikið greitt frá Vinnumálastofnun á þessu tímabili. Nóg sé að fá um 1.000.000 kr. bakreikning sem hún sé afar ósátt við eftir að hafa sjálf verið á vinnumarkaði í 30 ár og aldrei þurft að fá bætur fyrr en á þessu tímabili.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta til Vinnumálastofnunar með umsókn, dags. 8. desember 2022. Með erindi 6. janúar 2023 hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar væri samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Kærandi hafi þegið greiðslur atvinnuleysistrygginga til 31. desember 2023.

Í kjölfar reglulegs eftirlits innan Vinnumálastofnunar hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið greiddar fjármagnstekjur, samtals að fjárhæð 8.092.727 kr., vegna ársins 2023. Með erindi 14. janúar 2025 hafi þess verið óskað að kærandi afhenti stofnuninni skattframtal vegna tekjuskattsársins 2023 ásamt fylgigögnum. Kærandi hafi ekki brugðist við erindi stofnunarinnar, þrátt fyrir að hafa fengið send erindi með tölvupósti og með smáskilaboðum sem tilkynntu henni að það biðu hennar samskipti á Mínum síðum. Bókað sé að skilaboð í síma kæranda (X) hafi verið móttekin 14. janúar 2025, klukkan 12:07. Engin viðbrögð hafi borist frá kæranda og með erindi 10. febrúar 2025 hafi kæranda verið greint frá því að þar sem hún hefði verið með fjármagnstekjur árið 2023 bæri henni að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur, að fjárhæð 824.244 kr., auk 15% álags samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kærandi hafi verið upplýst um að heildarskuld hennar við stofnunina næmi 947.882 kr.

Í kæru greini kærandi frá því að umræddar fjármagnstekjur hafi verið aflað af hálfu maka hennar. Þá mótmæli kærandi að skuld hennar vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta beri 15% álag. Þyki henni ósanngjarnt að þurfa að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 27. febrúar 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Kærð sé sú ákvörðun Vinnumálastofnunar að kærandi skuli endurgreiða stofnuninni ofgreiddar atvinnuleysisbætur, að fjárhæð 824.244 kr., auk 15% álags samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, eða samtals 947.882 kr. Skuld kæranda eigi rætur sínar að rekja til fjármagnstekna sem kærandi hafi haft á árinu 2023.

Í 1. mgr. 36. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um frádrátt vegna tekna. Ákvæði 1. mgr. 36. gr. hljóði svo:

Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.

Af framangreindu ákvæði sé ljóst að fjármagnstekjur séu á meðal þeirra tekna sem komi til frádráttar atvinnuleysisbótum. Fyrir liggi að kærandi hafi aflað fjármagnstekna á sama tíma og hún hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun. Tekjur kæranda komi því til frádráttar atvinnuleysisbótum hennar í samræmi við 1. mgr. 36. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Samkvæmt 3. gr. þágildandi reglugerðar nr. 1480/2022, settri með stoð í 4. mgr. 36. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, hafi frítekjumark verið 81.547 kr. á mánuði vegna ársins 2023. Þar sem kærandi hafi verið í hjúskap á þeim tíma sem um ræði hafi fjármagnstekjum hennar verið deilt til helminga og mánaðarlegar greiðslur sem í hennar hlut hafi fallið við afgreiðslu málsins numið 337.197 kr. Kærandi hafi þegið greiðslur alla mánuði ársins 2023.

Kærandi hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnunar um fjármagnstekjur á árinu. Því hafi kærandi myndað skuld við Vinnumálastofnun.

Í 2. mgr. 39. gr. sé kveðið á um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæðið sé svohljóðandi:

Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í framangreindu ákvæði sé mælt fyrir um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Í athugasemdum með 39. gr. í frumvarpi því sem hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða ofgreiðslunnar hafi með öðrum orðum ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé þannig fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur.

Með vísan til framangreinds þyki ljóst að mati Vinnumálastofnunar að þær fjármagnstekjur sem kærandi hafi aflað á árinu 2023, á sama tíma og hún hafi þegið greiðslur atvinnuleysisbóta, skuli koma til skerðingar í samræmi við ákvæði 36. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kærandi hafi hvorki við afgreiðslu á máli hennar né samhliða kæru sent inn afrit af skattaframtali sem sýni fram á að umræddar fjármagnstekjur séu henni alls óviðkomandi, þ.e. að maki hennar hafi einvörðungu aflað teknanna. Þann 10. febrúar 2025 hafi kærandi haft samband við Vinnumálastofnun til að spyrjast fyrir um skuld. Það hafi verið ætlun hennar að koma að skriflegum skýringum til stofnunarinnar, m.a. til að fá fellt niður álag. Hafi hún sagt að eiginmaður hennar hafi selt hlutabréf á tímabilinu. Engar frekari skýringar hafi borist frá kæranda og engin staðfesting hafi borist á því að fjármagnstekjur stafi eingöngu frá fjármálagjörningum eiginmanns hennar. Í ljósi fyrirliggjandi upplýsinga frá Skattinum telji Vinnumálastofnun ekki efni standa til að taka mál kæranda fyrir að nýju nema kærandi færi fram staðfestingu á því að umræddar fjármagnstekjur séu henni óviðkomandi. Það hafi kærandi ekki gert, hvorki við afgreiðslu á máli hennar hjá Vinnumálstofnun né við meðferð máls hjá úrskurðarnefndinni.

Skuld kæranda vegna fjármagnstekna árið 2023 og sú skuld sem hin kærða ákvörðun varði, nemi 824.244 kr., auk 15% álags samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kærandi hafi verið upplýst um að heildarskuld hennar við stofnunina næmi 947.882 kr. í bréfi, dags. 10. febrúar 2025. Kærandi hafi að mati Vinnumálastofnunar ekki fært rök fyrir því að fella skuli niður 15% álag á skuld hennar. Eftirstöðvar skuldar kæranda séu í dag 947.882 kr. að meðtöldu álagi.

 

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2025, um að innheimta hjá kæranda ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið janúar til desember 2023 vegna fjármagnstekna þess árs, með 15% álagi.

Í 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um frádrátt frá atvinnuleysisbótum vegna tekna hins tryggða. Þar segir í 1. mgr.:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar er sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunna að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er þannig fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur.

Óumdeilt er í málinu að kærandi var með fjármagnstekjur á árinu 2023. Kærandi hefur haldið því fram við meðferð málsins bæði hjá Vinnumálastofnun og úrskurðarnefnd velferðarmála að umræddur fjármagnstekjuskattur stafi af fjármagnstekjum eiginmanns hennar og að kærandi hafi ekki aflað þessara tekna sjálf.

Fyrir liggur að Vinnumálastofnun óskaði þann 14. janúar 2025 eftir því að kærandi legði fram afrit af skattframtali fyrir tekjuárið 2023 ásamt fylgiskjölum. Í erindinu kom fram að væri atvinnuleitandi samskattaður með maka skiptist fjármagnstekjur almennt jafnt á milli hjóna eða sambýlisfólks, nema um séreign maka eða atvinnuleitanda sé að ræða. Ef um séreign maka sé að ræða þurfi gögn því til stuðnings að fylgja með innsendum gögnum. Þá kom fram að væri um söluhagnað eða arðgreiðslu að ræða þyrfti að berast söluyfirlit/greiðslukvittun þar sem fram kæmu dagsetningar á arð- eða sölugreiðslu. 

Í úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála frá 17. nóvember 2022 í máli nr. 412/2022 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að ákvæði 1. mgr. 36. gr. laga nr. 54/2006 yrði ekki túlkað svo rúmt að fjármagnstekjur af eignum maka hins tryggða féllu undir ákvæðið þó að sérstakar reglur gildi um samsköttun hjóna vegna slíkra tekna samkvæmt lögum um tekjuskatt. Í úrskurði frá 9. ágúst 2018 í máli nr. 2/2018 var komist að sömu niðurstöðu í sambærilegu máli.

Kærandi hefur hvorki fyrir Vinnumálastofnun né úrskurðarnefnd velferðarmála lagt fram gögn sem sýna fram á að umræddar fjármagnstekjur stafi aðeins frá maka hennar, þrátt fyrir beiðni Vinnumálastofnunar þar um. Þá hefur kærandi ekki nýtt sér rétt sinn til endurumfjöllunar samkvæmt 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eins og henni var leiðbeint um í erindi Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2025.

Þar sem kærandi hefur ekki þrátt fyrir áskoranir þar um frá Vinnumálastofnun lagt fram skattframtal fyrir árið 2023 verður ekki hjá því komist að staðfesta niðurstöðu Vinnumálastofnunar. Í ljósi niðurstöðu úrskurðarnefndar í málum nr. 412/2022 og 2/2018 telur úrskurðarnefndin þó ástæðu til að benda kæranda á rétt hennar til að fá málið endurupptekið samkvæmt 24. gr. stjórnsýslulaga telji hún að úrskurðurinn byggi á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum.

Heimilt er samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 að fella niður 15% álag færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar um endurgreiðslu ofgreiddra atvinnuleysisbóta. Þar sem kærandi tilkynnti Vinnumálastofnun ekki um fjármagnstekjur sínar á árinu 2023 og með hliðsjón af málavöxtum í heild sinni er það mat úrskurðarnefndarinnar að ekki sé tilefni til að fella niður álagið sem lagt var á endurgreiðslukröfuna. Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. febrúar 2025, í máli A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir