Mál nr. 57/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 57/2025

Föstudaginn 16. maí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. janúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. desember 2024, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 15. janúar 2024 og var umsóknin samþykkt 22. febrúar 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. desember 2024, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hefðu verið stöðvaðar á grundvelli 60. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hann hefði þegið greiðslur atvinnuleysistrygginga án þess að eiga rétt til þeirra. Þá kom fram að greiðslur atvinnuleysisbóta á tímabilinu 14. janúar 2024 til 30. nóvember 2024, samtals 1.714.054 kr., skyldu endurgreiddar að viðbættu 15% álagi í samræmi við 2. mgr. 39. gr. laganna.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. janúar 2025. Með bréfi, dags. 12. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 11. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 13. mars 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru greinir kærandi frá því að hann sé fórnarlamb ósannaðra ásakana um að hafa ekki búið á Íslandi síðan 2018. Hann hafi lagt fram launaseðla fyrir það ár og sýnt fram á að það sé ekki rétt. Hann hafi einnig verið ásakaður um um að hafa leyft öðrum aðila að vinna undir sínu nafni og að hafa lánað öðrum aðila skilríki sín. Kærandi kveður ekki við sig að sakast varðandi greiðslur atvinnuleysisbóta til sín. Hann hafi verið í vinnu í sex ár, einni eða tveimur og greitt skatta á hverju ári án vandræða þar sem hann hafi unnið mikið. Hann sé nú án vinnu og húsnæðis þar sem greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hafi verið stöðvaðar.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun þann 15. janúar 2024. Með erindi, dags. 22. febrúar 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Vinnumálastofnun hafi þann 2. desember 2024 borist tilkynning frá lögreglu um að kærandi hefði ekki verið á Íslandi frá árinu 2018 og að samlandi kæranda hefði fundist með greiðslukort hans. Þá hafi jafnframt verið vakin athygli á að kærandi hefði samkvæmt upplýsingum lögreglu þegið bætur og starfað hjá hinum ýmsu fyrirtækjum samtímis. Lögreglan hafi talið líklegast að tveir til þrír aðilar væru að notfæra sér kennitölu kæranda. Málið sé enn til rannsóknar hjá lögreglu vegna skjalafals og aðstoð við ólöglega dvöl.

Þann 2. desember 2024 hafi Vinnumálastofnun óskað eftir upplýsingum frá kæranda þar sem óljóst hafi verið hvort hann uppfyllti skilyrði 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og að hann hefði ekki verið staddur á Íslandi frá árinu 2018 og heimilað öðrum aðila að nýta persónuupplýsingar sínar. Óskað hafi verið eftir skýringum og kæranda veittur frestur til að koma að gögnum eða andmælum. Skýringar hafi ekki borist.

Þann 10. desember 2024 hafi kæranda verið sent erindi þar sem tilkynnt hafi verið ákvörðun stofnunarinnar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda samkvæmt 60. gr. laganna. Þá hafi jafnframt verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta á tímabilinu 14. janúar 2024 til 30. nóvember 2024 skyldu endurgreiddar að viðbættu 15% álagi í samræmi við 2. mgr. 39. gr. laganna. Ofgreiddar atvinnuleysisbætur hafi verið 1.714.054 kr. Heildarskuld kæranda að meðtöldu álagi hafi verið 1.971.161 kr.

Þann 12. desember 2024 hafi stofnuninni borist tölvupóstur frá skráðu netfangi kæranda þar sem fram hafi komið að ákvörðun stofnunarinnar hlyti að byggjast á misskilningi. Fram hafi komið að ekki væri rétt að kærandi hefði ekki verið á landinu frá 2018. Hann hafi greitt skatta af launum sínum fram til 2023. Hann hafi verið á Íslandi frá 2017 að undanskilinni ferð til Spánar 2019. Hann hafi síðan snúið aftur til vinnu árið 2023. Hann viti því ekki hvern kerfi stofnunarinnar hafi greint. Þá hafi stofnunni jafnframt borist skjáskot af tveimur launagreiðslum frá B frá janúar og desember 2018.

Þann 18. desember 2024 hafi stofnuninni borist tölvupóstur úr skráðu netfangi kæranda þar sem bent hafi verið á að stofnunin ætti í kerfum sínum að geta séð að frá því að kærandi hafi komið til landsins og fram að árinu 2023 hafi líf hans einkennst af mikilli vinnu við útburð á dagblöðum og vinnu á veitingastöðum. Af þeirri vinnu hafi hann greitt háa skatta og því þyki honum óeðlilegt að hann eigi að endurgreiða þær bætur sem hann hafi fengið. Þá hafi stofnuninni borist annað erindi þar sem fram hafi komið að hann hefði þegar sent hluta af launaseðlum sínum frá 2018 sem sönnun þess að hann hafi verið á landinu. Í þriðja erindi kæranda þann dag hafi komið fram að hann hafi meðal annars unnið hjá allt að þremur fyrirtækjum á sama tíma. Vinnumálastofnun ætti því að geta séð af gögnum um launagreiðslur til hans að hann hafi verið á landinu á þeim tíma.

Erindum kæranda hafi verið svarað með tölvupóstum. Mál kæranda hafi ekki verið tekið til umfjöllunar eftir að ákvörðun stofnunarinnar hafi verið birt kæranda þann 12. desember 2024. Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 27. janúar 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna og sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Kærð sé ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. desember 2024, þess efnis að kærandi skuli sæta viðurlögum á grundvelli 60. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hafi vísvitandi leynt stofnunina upplýsingum. Jafnframt sé kærð sú ákvörðun stofnunarinnar að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur til kæranda, að fjárhæð 1.971.161 kr., að meðtöldu 15% álagi.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir eru og misst hafi fyrra starf sitt, tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Með lögunum sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Því sé gert ráð fyrir að hinir tryggðu séu í virkri atvinnuleit þann tíma. Atvinnuleysistryggingar veiti hinum tryggðu fjárhagslegt úrræði í tímabundnu atvinnuleysi sínu. Í 13. gr. laganna séu talin upp almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Í c. lið ákvæðisins segi meðal annars að það sé skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysistrygginga að atvinnuleitandi sé búsettur og staddur hér á landi til að teljast tryggður samkvæmt lögunum.

Í 3. mgr. 9. gr. sé mælt fyrir um upplýsingaskyldu umsækjanda til Vinnumálastofnunar. Þar segi:

Sá sem telst tryggður á grundvelli laga þessara skal upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.

Í 2. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé enn frekar mælt fyrir um þessa upplýsingaskyldu umsækjanda. Þar segi að atvinnuleitanda beri án ástæðulauss dráttar að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunni að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum.

Í 60. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar segi:

Sá sem lætur vísvitandi hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða veitir vísvitandi rangar upplýsingar sem leiða til þess að hann telst ranglega tryggður að fullu eða að hluta samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann hefur starfað a.m.k. tólf mánuði á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir aftur um atvinnuleysisbætur.

Í athugasemdum með 23. gr. frumvarpsins er hafi orðið að lögum nr. 134/2009 segi að meðal annars komi til greina að beita viðurlögum á grundvelli ákvæðisins þegar atvinnuleitandi gefi stofnuninni „vísvitandi rangar upplýsingar” sem leiði til þess að atvinnuleitandi teljist ranglega tryggður að fullu eða að hluta.

Atvinnuleitendum sé gert að staðfesta atvinnuleit sína í hverjum mánuði. Kærandi hafi frá upphafi umsóknar staðfest atvinnuleit sína í gegnum „Mínar síður“ sem krefjist innskráningar með rafrænum skilríkjum. Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála komi fram að staðfestingarmáti sé skráð sem rafræn skilríki í síma. Ástæða sé til að ætla að sá einstaklingur sem hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta, staðfest atvinnuleit mánaðarlega og lagt fram kæru til úrskurðarnefndarinnar, sé að nýta skilríki [kæranda] og þar með talið ávinnslu hans til trygginga innan atvinnuleysistryggingakerfisins. Ekki sé ástæða til að gera ráð fyrir því að viðkomandi hafi komist yfir þau skilríki án leyfis og vitundar réttmæts handhafa.

Við komu á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar sé atvinnuleitendum gert að staðfesta auðkenni sitt með því að sýna gild skilríki. Þann 23. september 2024 sé skráð að kærandi hafi komið á þjónustuskrifstofu og fengið staðfestingu fyrir félagsþjónustu sveitarfélags og þann 22. mars 2017 sé skráð að kærandi hafi komið á þjónustuskrifstofu. Fram komi að hann sé frá Spáni en sé búinn að vera á landinu í 10 daga og óski eftir fundi með ráðgjafa.

Í skýringum kæranda með kæru til úrskurðarnefndarinnar komi fram að hann hafi með launaseðlum sýnt fram á dvöl sína á Íslandi. Hann hafi síðustu sex ár unnið í meira en einu starfi.

Í skýringum frá aðila sem hafi borist þann 13. desember 2024 komi fram að kærandi hafi verið á Íslandi frá árinu 2017. Hann hafi verið á Spáni 2019 en hafið störf að nýju árið 2023 og ekki farið úr landi eftir þann tíma. Þá hafi jafnframt borist skjáskot af launagreiðslu að fjárhæð 5.336 kr. frá B þann 3. desember 2018 og að fjárhæð 215.626 kr. þann 2. janúar 2018. Þann 18. desember hafi jafnframt borist skýringar frá kæranda um að hann teldi að um misskilning væri að ræða. Auk skýringa þann 22. janúar 2025 um að ofgreiðslur gætu varla hafa átt sér stað þar sem stofnunin hefði allar upplýsingar um launagreiðslur til hans. Hann hafi unnið hjá tveimur og jafnvel þremur atvinnurekendum samtímis eins og gögn frá Skattinum beri með sér.

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála beri kærandi fyrir sig að það hljóti að vera misskilningur sem valdi ásökunum stofnunar um að hann hafi ekki verið á landinu frá árinu 2018 og að réttmætur eigandi skilríkjanna sé að nýta þau.

Í ljósi afgerandi tilkynningar lögreglu um að handhafi skilríkja þeirra sem hafi fundist í bifreið samlanda hans hafi ekki dvalið á Íslandi frá árinu 2018 og ályktunar þeirra um að minnst einn annar aðili hafi misnotað þau hér á landi telji Vinnumálastofnun ekki vafa á að sá sem hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta, staðfest mánaðarlega atvinnuleit og lagt fram kæru til úrskurðarnefndarinnar með rafrænum skilríkjum sé ekki réttmætur handhafi þeirra skilríkja. Því sé ljóst að greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda hafi verið greiddar sökum rangra upplýsinga til stofnunarinnar sem hafi verið vísvitandi veittar svo að hann teldist ranglega tryggður á meðan hann uppfyllti ekki skilyrði fyrir greiðslum. Það hafi því verið mat Vinnumálastofnunar að kærandi skyldi sæta viðurlögum samkvæmt 60. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kærandi geti því ekki [átt] rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en hann hafi starfað á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 12 mánuði, að því gefnu að sannreynt verði að réttmætur handhafi skilríkjanna sé sá sem sæki um. Þá beri kæranda einnig að endurgreiða stofnuninni ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir það tímabil sem hann hafi ranglega fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Í 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 segi:

Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Samkvæmt framangreindu ákvæði sé Vinnumálastofnun skylt að leiðrétta fjárhæð atvinnuleysisbóta og innheimta þær atvinnuleysisbætur sem ofgreiddar hafi verið. Í athugasemdum með 39. gr. í frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum þeim tilvikum þegar atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 14. janúar 2024 til 30. nóvember 2024 að upphæð 1.714.054 kr., með 15% álagi sem hafi hækkað fjárhæðina í 1.971.161 kr.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæti viðurlögum samkvæmt 60. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og að honum beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir þann tíma sem hann hafi fengið ranglega greiddar atvinnuleysisbætur.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 60. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um gildissvið laganna en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Í 2. gr. laganna kemur fram að markmið þeirra sé að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir séu að leita sér að nýju starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt.

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna, en þar segir að launamaður, sbr. a. lið 3. gr., sem uppfylli eftirtalin skilyrði teljist tryggður samkvæmt lögunum, nema annað leiði af einstökum ákvæðum þeirra:

1. er í virkri atvinnuleit, sbr. 14. gr.,
2. er orðinn 18 ára að aldri en yngri en 70 ára,
3. er búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. þó VIII. kafla,
4. hefur heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana,
5. hefur verið launamaður á ávinnslutímabili skv. 15. gr. í starfi sem ekki er hluti af sérstökum vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. þó V. kafla,
6. leggur fram vottorð fyrrverandi vinnuveitanda þegar það á við, sbr. 16. gr., og vottorð frá skóla þegar það á við, sbr. 3. mgr. 15. gr.,
7. hefur verið í atvinnuleit samfellt í þrjá virka daga frá því að umsókn um atvinnuleysisbætur barst Vinnumálastofnun.

Í 1. mgr. 14. gr. laganna kemur fram að sá teljist vera í virkri atvinnuleit sem uppfylli eftirtalin skilyrði:

1. er fær til flestra almennra starfa,
2. hefur heilsu til að taka starfi eða taka þátt í virkum vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. þó 5. mgr.,
3. hefur frumkvæði að starfsleit og er reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt er fyrir samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, og uppfyllir skilyrði annarra laga,
4. hefur vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara,
5. er reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi,
6. er reiðubúinn að taka starfi óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf er að ræða eða vaktavinnu,
7. á ekki rétt á launum eða öðrum greiðslum í tengslum við störf á vinnumarkaði þann tíma sem hann telst vera í virkri atvinnuleit nema ákvæði 17. eða 22. gr. eigi við,
8. hefur vilja og getu til að taka þátt í vinnumarkaðsaðgerðum sem standa honum til boða, og
9. er reiðubúinn að gefa Vinnumálastofnun nauðsynlegar upplýsingar til að auka líkur hans á að fá starf við hæfi og gefa honum kost á þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum.

Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án ástæðulausrar tafar.

Í ákvæði 60. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög ef einstaklingur aflar sér atvinnuleysisbóta með sviksamlegum hætti. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem lætur vísvitandi hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða veitir vísvitandi rangar upplýsingar sem leiða til þess að hann telst ranglega tryggður að fullu eða að hluta samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann hefur starfað a.m.k. tólf mánuði á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir aftur um atvinnuleysisbætur. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Samkvæmt framangreindu er það skilyrði fyrir beitingu viðurlaga á grundvelli 60. gr. laga nr. 54/2006 að atvinnuleitandi hafi aflað sér atvinnuleysisbóta með sviksamlegum hætti. Ákvæðið áskilur þannig tiltekna huglæga afstöðu viðkomandi svo unnt sé að fella niður rétt til atvinnuleysisbóta.

Í málinu liggur fyrir afgerandi staðhæfing lögreglu um að kærandi hafi ekki verið staddur á Íslandi frá árinu 2018, en í tölvupósti Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 2. desember 2024, segir svo:

„Við rannsókn máls nú í gær kom í ljós að óprúttin[n] aðili hefur verið að starfa og notfæra sér kennitölu A, síðastliðin ár. Grunur vaknaði eftir leit í bifreið samlanda hans, en þar fannst greiðslukort frá Arion banka ánafnað A.

A hefur ekki verið með viðveru á Íslandi síðan árið 2018 en samkvæmt kerfum okkar hefur hann verið að þiggja atvinnuleysisbætur frá íslenska ríkinu síðastliðið ár, ásamt því að starfa hjá hinum ýmsu fyrirtækjum samtímis. Mér sýnist á öllu að fyrstu greiðslur hafi borist kennitölu A þann 01.02.2024 og eru enn að berast daginn í dag.

Ég get þá fullvissað þig um að A er ekki á Íslandi og er alls ekki í virkri atvinnuleit hér á landi eins og stendur heldur séu líklegast tveir til þrír aðilar undir fölsku flaggi að notfæra sér kennitölu hans.“

Þá hefur komið fram í afstöðu Vinnumálastofnunar að rannsókn málsins hjá lögreglu standi enn yfir.

Eins og fyrr segir er það skilyrði fyrir beitingu viðurlaga á grundvelli 60. gr. laga nr. 54/2006 að atvinnuleitandi hafi aflað sér atvinnuleysisbóta með sviksamlegum hætti. Ákvæðið áskilur því tiltekna huglæga afstöðu viðkomandi. Af hálfu Vinnumálastofnunar hefur komið fram að stofnunin telji ljóst af upplýsingum lögreglu að kærandi hafi vísvitandi veitt rangar upplýsingar til stofnunarinnar svo að hann teldist ranglega tryggður á meðan hann hafi ekki uppfyllt skilyrði fyrir greiðslum. Í ljósi fyrirliggjandi gagna og stöðu málsins hjá lögreglu telur úrskurðarnefnd velferðarmála hins vegar að ekki sé unnt, að svo stöddu, að sýna fram á huglæga afstöðu kæranda til meintra bótasvika, enda rannsókn lögreglu ekki lokið. Verður hin kærða ákvörðun því ekki staðfest á grundvelli 60. gr. laga nr. 54/2006.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er líkt og að framan greinir fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum er að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. Einnig er skilyrði samkvæmt 1. mgr. 13. gr. að vera í virkri atvinnuleit, sbr. 14. gr., en í því felst meðal annars að hafa vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara, sbr. d. lið ákvæðisins.

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála liggur ljóst fyrir að kærandi hefur ekki verið staddur á Íslandi í mörg ár. Vinnumálastofnun var því rétt að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans, sbr. c. lið 13. gr. laga nr. 54/2006.

Með hinni kærðu ákvörðun Vinnumálastofnunar voru einnig innheimtar ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna tímabilsins 14. janúar til 30. nóvember 2024. Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að endurkröfuheimild Vinnumálastofnunar er meðal annars bundin við það að einstaklingur hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Þar sem kærandi var erlendis á tímabilinu 14. janúar til 30. nóvember 2024 uppfyllti hann ekki skilyrði c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 um að vera staddur hér á landi. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Aftur á móti skal fella niður 15% álag færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Í ljósi atvika málsins og fyrirliggjandi gagna er það mat úrskurðarnefndarinnar að ekki sé tilefni til að fella niður álagið sem lagt var á endurgreiðslukröfuna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda og að innheimta ofgreiddar bætur, staðfest. 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. desember 2024, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til A, og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur með 15% álagi, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir