Mál nr. 172/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 172/2025

Fimmtudaginn 22. maí 2025

A

gegn

Garðabæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 16. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Garðabæjar, dags. 20. janúar 2025, um að afturkalla samþykkt umsóknar hans á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 3. apríl 2023, sótti kærandi um félagslegt leiguhúsnæði hjá Garðabæ. Umsókn kæranda var samþykkt á biðlista 23. júní 2023. Á afgreiðslufundi húsnæðismála Garðabæjar 30. ágúst 2024 fór fram endurmat á umsókn kæranda. Tekin var ákvörðun um að afturkalla samþykkt umsóknar kæranda á biðlista með vísan til þess að hann væri yfir tekjumörkum e. liðar 1. mgr. 5. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði. Á fundi velferðarráðs Garðabæjar 18. desember 2024 var tekin ákvörðun um að vísa máli kæranda aftur til afgreiðslu velferðarsviðs til skoðunar á því hvort undanþáguákvæði 6. gr. framangreindra reglna ætti við og til framkvæmdar á stigamati. Á afgreiðslufundi húsnæðismála Garðabæjar 9. janúar 2025 var á ný tekin ákvörðun um að afturkalla samþykkt umsóknar kæranda á biðlista þar sem skilyrði e. og f. liða 1. mgr. reglnanna væru ekki uppfyllt. Þar kom einnig fram að kærandi uppfyllti ekki undanþáguákvæði 6. gr. reglnanna. Kærandi áfrýjaði þeirri ákvörðun til velferðarráðs Garðabæjar sem staðfesti ákvörðunina á fundi þann 17. janúar 2025. Kæranda var tilkynnt um þá ákvörðun með bréfi, dags. 20. janúar 2025.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 16. mars 2025. Með bréfi, dags. 19. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Garðabæjar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Garðabæjar barst 15. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. apríl 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 30. apríl 2025 og voru þær kynntar Garðabæ með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. maí 2025. Athugasemdir bárust frá Garðabæ 19. maí 2025 og voru þær kynntar kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 20. maí 2025. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að kærandi sé greindur með erfiðan andlegan geðsjúkdóm, geðklofa og sé með samþykkta 100% örorku. Kærandi reyni hins vegar eins og hann mögulega geti að halda sér virkum á vinnumarkaði og hafi síðastliðin þrjú ár starfað í 80% framleiðslustarfi hjá B. Geðfötlun kæranda hindri hann þó í að geta unnið meira vegna mikillar þreytu. Læknar kæranda ráðleggi honum að minnka helst við sig vinnu þó það sé honum á móti skapi og hafi hann reynt að láta lífið ganga með þessum hætti.

Því miður hindri veikindi kæranda hann í því að geta unnið sér inn hærri tekjur með viðbótarstarfi eða annarri hærra launaðri vinnu sem gæti kveikt á veikindum hans á ný. Í viðleitni kæranda til að reyna að koma þaki yfir höfuð sitt hafi hann ákveðið fyrir tveimur árum, þá X ára, að óska eftir að verða settur á biðlista fyrir félagslegt húsnæði í heimabæ sínum til 15 ára, Garðabæ. Þann 23. júní 2023 hafi kæranda verið tilkynnt stafrænt um að umsókn hans hefði verið samþykkt og að hann væri kominn á biðlista fyrir félagslegt húsnæði. Næsta árið hafi foreldrar kæranda (sem sjái um öll hans mál) verið nokkrum sinnum í tölvupóstssambandi við félagsráðgjafa og settan málastjóra hans máls. Þau hafi meðal annars sent upplýsingar varðandi staðgreiðslu kæranda ásamt öllum öðrum gögnum sem óskað hafi verið eftir varðandi afgreiðslu á umsókn hans. Margoft hafi þau óskað eftir stöðu á umsókn kæranda en lítið hafi verið um svör.

Þann 30. ágúst 2024 hafi kæranda borist tölvupóstur frá þjónustugátt Garðabæjar um að skjal biði hans á þjónustugátt Garðabæjar. Kærandi hafi því miður ekki tök á að sjá um sín mál sjálfur vegna geðfötlunarinnar og hafi ekki tekið eftir póstinum og því ekki látið foreldra sína vita af honum. Þar hafi verið um að ræða tilkynningu um að umsókn hans hefði verið tekin af biðlista vegna of hárra tekna ársins 2023. Foreldrar kæranda hafi þann 20. nóvember 2024 aftur óskað eftir upplýsingum um stöðu hans á biðlistanum og þá fengið upplýsingar um að hann hefði verið tekinn út af biðlista vegna of hárra launa á árinu 2023. Bærinn beri fyrir sig að þótt öll samskipti vegna umsóknar hans hafi verið við foreldra hans í tölvupósti fram að þessu hafi ekki verið formlega gengið frá því að þau hefðu umboð fyrir hans mál og þau því ekki upplýst um ákvörðunina um að fjarlægja umsóknina af biðlistanum. Foreldrar kæranda hafi þá strax farið í það að ganga formlega frá því að staðfesta umboð við Garðabæ vegna málefna kæranda hjá bænum. Einnig hafi þau lagt fram ósk um áfrýjun til velferðarráðs Garðabæjar þar sem þessi stjórnvaldsákvörðun hafi verið mjög íþyngjandi fyrir kæranda og ekki hafi verið horft til meðalhófs við ákvörðunina að fjarlægja umsókn hans af biðlistanum.

Tekið er fram að tekjur kæranda fyrir árið 2023 hafi verið 0,006% yfir hámarki tekna fyrir árið, eða tæplega 41 þúsund kr. Samt sem áður hafi ráðið ákveðið að beita þeirri íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun að fjarlægja umsókn hans af biðlistanum þar sem um leið hafi stigafjöldinn á umsókn hans verið lækkaður. Á þessum sama tíma, eða þann 27. nóvember 2024, hafi foreldrar kæranda einnig gengið í það fyrir hans hönd að áfrýja þessari ákvörðun velferðarráðs Garðabæjar um að fjarlægja umsóknina af biðlistanum. Þeim hafi borist bréf um að velferðarráð ætlaði að skoða hvort undanþáguákvæði 6. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði ætti við í tilfelli kæranda og til framkvæmdar á stigamati. Í byrjun árs 2025 hafi félagsráðgjafinn aftur óskað eftir upplýsingum um staðgreiðslu ársins 2024 og foreldrar kæranda hafi sent þær upplýsingar. Umsókn kæranda hafi þá verið aftur tekin fyrir á fundi velferðarráðs Garðabæjar þann 17. janúar 2025 þar sem fram hafi komið að ekki væri heimild til að veita undanþágu á umsókn hans vegna kröfu um lágmarksstigafjölda. Velferðarráð hafi því enn verið að beita hámarki árstekna 2023 og lækkun á stigafjölda til að vísa frá umsókn kæranda, bæði út frá ákvæði 5. og 6. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði. Þessu til viðbótar hafi starfsfólk velferðarsviðs Garðabær að engu leyti uppfyllt lögbundna leiðbeiningarskyldu sína gagnvart kæranda sem þjónustuþega. Aldrei frá árinu 2023 þegar umsókn kæranda hafi verið send inn hafi verið haft samband við hann frá velferðarsviði og honum leiðbeint eða t.d. útskýrt hver árleg tekjumörk við afgreiðslu félagslegs húsnæðis í bænum séu. Hvergi á vefsíðu Garðabæjar sé að finna upplýsingar um hver sú upphæð sé. Einhverjar upplýsingar um hámarkstekjur sé að finna í miðju 13 bls. Word-skjals um reglur Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði frá 3. september 2020. Hvergi sé að finna uppreiknaða upphæð dagsins í dag. Þjónustuþegar hafi því engin tök á að haga tekjum sínum út frá hámarki tekna því þær liggi ekki fyrir. Þetta hafi einnig átt við varðandi umsókn kæranda fyrir árið 2024 þar sem upplýsingarnar um hámark tekna hafi borist foreldrum hans í nóvember 2024 og því hafi hann ekki haft tök á að minnka við sig vinnu með svo stuttum fyrirvara til að halda sé inni á biðlistanum.

Eins og tekið hafi verið saman hér að framan hafi Garðabær reynt allt sem í þeirra lagalega valdi geti falist til að koma umsókn kæranda af biðlista fyrir félagslegt húsnæði. Sveitarfélagið hafi ekki sinnt lögbundinni leiðbeiningarskyldu sinni gagnvart kæranda og skýrar upplýsingar fyrir umsækjendur sé hvergi að finna á vefsíðu bæjarins. Kærandi óski því eftir að úrskurðarnefnd velferðarmála yfirfari afgreiðslu umsóknar hans frá velferðarnefnd Garðabæjar og sæki rétt kæranda í þessu ferli. Einnig að ákvörðun velferðarsviðs verði snúið við og staða umsóknar kæranda verði staðsett á réttum stað biðlistans.

Í svari kæranda við greinargerð Garðabæjar kemur fram að hann geri ekki athugasemd við yfirferð velferðarsviðs Garðabæjar þegar komi að umsóknarferli hans fyrir félagslegri leiguíbúð, enda endurspegli hún yfirferð hans á ferlinu í upphaflegri kæru. Þar staðfesti velferðarsvið Garðabæjar að umsókn kæranda fyrir félagslegri leiguíbúð hafi verið fjarlægð af biðlista út frá þeim forsendum að tekjur hans fyrir árið 2023 hafi verið tæplega 0.006% yfir leyfilegum tekjumörkum ársins. Í samantekt um 12. gr. stjórnsýslulaga um meðalhóf komi eftirfarandi fram:

„Inntak meðalhófsreglunnar er í megindráttum þríþætt. Í fyrsta lagi verður efni stjórnvaldsákvörðunar að vera til þess fallið að ná því markmiði sem að er stefnt. Þegar val stendur um fleiri úrræði en eitt til þess að þjóna settu markmiði, skal í öðru lagi velja það úrræði sem minnstri röskun veldur á hagsmunum borgarans. Í þriðja lagi skulu stjórnvöld gæta hófs við beitingu úrræðisins sem valið hefur verið.“

Það liggi í augum uppi að ákvörðun velferðarráðs Garðabæjar um að fjarlægja umsókn kæranda af biðlista fyrir félagslega leiguíbúð hafi mikil áhrif á hagsmuni kæranda og hans velferð til framtíðar. Í afgreiðslu velferðarráðs hafi meðalhófs í máli hans með engu móti verið gætt.

Þrátt fyrir að athugasemdir á framangreindri málsmeðferð til velferðarráðs af kæranda og foreldrum hans hafi verið gerðar hafi velferðarráð ákveðið að standa við fyrri ákvörðun. Hins vegar komi nú fram í greinargerð Garðabæjar að leiðbeining og upplýsingagjöf til kæranda á umsóknartímanum hafi verið engin.

Til viðbótar staðfesti velferðarsvið Garðabæjar það í greinargerð sinni að nánast ómögulegt sé að nálgast upplýsingar um árleg tekjuviðmið þegar komi að reglum bæjarins vegna félagslegra leiguíbúða. Garðabær taki fram í greinargerð sinni vegna málsins að „Kærandi fékk engar frekari leiðbeiningar varðandi tekju- og eignamörk“ og að „skortur hafi verið á skýrleika og leiðbeiningu varðandi útreikning á tekju- og eignamörkum“ en standi samt við þá ákvörðun að umsókn uppfylli skilyrði ekki lágmarksstigafjölda vegna tekna sem séu tæplega 0.006% yfir lágmörkum sem kærandi hafi ekki verið upplýstur um.

Það sé hreinlega kaldhæðnislegt fyrir ungan öryrkja með erfiðan sjúkdóm sem sé að reyna að tryggja sína búsetu innan síns sveitarfélags að sjá það tala um að „félagslegar íbúðir séu takmörkuð gæði“, sérstaklega í ljósi þess að margoft hafi verið staðfest að sveitarfélagið Garðabær standi sig verst þegar komi að íbúðum helguðum félagslega kerfinu. Í samantekt Heimildarinnar frá 1. júlí 2022 komi fram að á meðan að í Reykjavík séu félagslegar íbúðir 5.7% af heildarfjölda íbúða í sveitarfélaginu, yfir þrjú prósent í Kópavogi, Hafnarfirði og Mosfellsbæ séu þær 0.7% í Garðabæ. Það sé því augljóst að kærandi hefði verið búinn að fá mun meiri þjónustu frá öðrum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu en í Garðabæ. Hins vegar sé Garðabær það sveitarfélag sem hann hafi alist upp í og borgi sitt útsvar til og ætti að fá þá þjónustu sem hann eigi tilkall til.

Í orðum lögfræðings í greinargerðinni þar sem hann segi að „Umsækjendur skulu ekki hafa það að markmiði að rýra eigin hag og hámarka baga sinn til að falla betur að reglum“ komi fram svívirðileg og staðlaus fullyrðing með öllu um kæranda. Að lögfræðingur sé að lýsa og leggja mat á veikindi kærada sé með ólíkindum þegar fyrir liggi umsögn læknis til sveitarfélagsins um alvarleika veikinda kæranda. Ekki sé hægt að túlka þetta öðruvísi en svo að þetta sé viðhorf sveitarfélagsins til andlega veiks einstaklings sem sé í fullum rétti að sækja um félagslegt húsnæði hjá bænum. Foreldrar kæranda, fyrir hans hönd, fari fram á að sveitarfélagið taki þessi orð til baka, geri þau ómerk og sendi afsökunarbeiðni til umsækjanda, enda séu þau staðlaus með öllu og endurspegli takmarkaðan áhuga og skilning á eðli og alvarleika veikindanna sem um ræði.

Kærandi telji að greinargerð velferðarsviðs Garðabæjar staðfesti allt sem fram hafi komið í kæru hans til úrskurðarnefndar velferðarmála og að krafa hans um að sveitarfélagið Garðabær hafi brugðist leiðbeiningarskyldu sinni ásamt því að hafa meðalhófsreglu ekki til hliðsjónar við mjög íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun verði staðfest af nefndinni. Kærandi óski eftir að umsókn hans um félagslegt húsnæði verði aftur staðsett á biðlistann samkvæmt upphaflegum umsóknartíma nú þegar.

 

 

III. Sjónarmið Garðabæjar

Í greinargerð Garðabæjar kemur fram að umsókn kæranda um almennt félagslegt leiguhúsnæði hafi borist velferðarsviði Garðabæjar 3. apríl 2023 og verið samþykkt á biðlista eftir almennu félagslegu húsnæði 23. júní 2023. Bréf þess efnis hafi verið sent umsækjanda með rafrænum hætti sem hafi lesið það sama dag. Foreldrar kæranda hafi í nokkur skipti sent fyrirspurn á ráðgjafa húsnæðismála vegna umsóknar sonar þeirra og fengið svar í tölvupósti 22. janúar 2024 sem hafi innihaldið almennar upplýsingar um afgreiðslu umsókna, fjölda félagslegra íbúða í Garðabæ og leiguverð. Í ágúst sama ár hafi verið sendur tölvupóstur á kæranda með beiðni um gögn vegna endurnýjunar umsóknar. Umbeðin gögn hafi borist með tölvupósti frá foreldrum kæranda. Sú framkvæmd sé ekki óalgeng þrátt fyrir að um sjálfráða umsækjendur sé að ræða. Við vinnslu umsóknarinnar hafi þá komið í ljós að umsækjandi uppfyllti ekki lengur skilyrði um tekjumörk samkvæmt e. lið 1. mgr. 5. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði, nr. 941/2020. Tekjur kæranda fyrir árið 2023 hafi verið 7.216.684 kr. en þágildandi tekjumörk hafi verið 7.176.000 kr. Á afgreiðslufundi húsnæðismála 30. ágúst 2024 hafi ákvörðun um samþykkt umsóknar kæranda á biðlista verið afturkölluð og honum sent bréf með rafrænum hætti þess efnis.

Foreldrum kæranda hafi ekki verið gert viðvart um þær ákvarðanir sem hafi verið teknar á afgreiðslufundum húsnæðismála í máli kæranda, enda hafi ekki legið fyrir umboð né upplýsingar um að kærandi, sem sé sjálfráða, vildi að samskipti færu í gegnum foreldra sína. Foreldrar hafi aftur sent fyrirspurn á ráðgjafa húsnæðismála í nóvember 2024 og fengið þau svör að kæranda sjálfum biði bréf með niðurstöðu afgreiðslufundar á þjónustugátt Garðabæjar en hann hefði þegar fengið tölvupóst þess efnis um leið og skjalið hafi verið birt í þjónustugáttinni. Því næst hafi kærandi sent inn umboð til foreldra sinna og hafi óskað eftir að velferðarráð Garðabæjar myndi fjalla um umsókn hans.

Velferðarráð Garðabæjar hafi fyrst fjallað um umsóknina á fundi sínum 18. desember 2024 og hafi vísað umsókninni aftur til afgreiðslu velferðarsviðs til skoðunar á hvort undanþáguákvæði 6. gr. umræddra reglna um undanþágu frá tekjumörkum ætti við í tilfelli kæranda og til framkvæmdar á stigamati. Upplýsingar um tekjur kæranda á árinu 2024 hafi borist velferðarsviði sem hafi framkvæmt nýtt stigamat og hafi uppfært upplýsingar um tekjur kæranda miðað við uppfærð tekjumörk á árinu 2025.

Tekjur kæranda árið 2024 hafi verið 7.855.114 kr. en uppfærð tekjumörk séu 7.485.000 kr. Afgreiðslufundur húsnæðismála hafi komiðst að þeirri niðurstöðu 9. janúar 2025 að umrætt undanþáguákvæði ætti ekki við þar sem ekki yrði séð að umsækjandi hefði orðið fyrir meiri háttar röskun á stöðu sinni og högum þrátt fyrir að tekjur síðastliðna sex mánaða væru minna en 20% yfir tekjumörkum eða að kærandi bæri óvenju þunga framfærslubyrði eða verulega íþyngjandi kostnað svo sem vegna heilsufars. Þar að auki hafi umsóknin ekki lengur uppfyllt skilyrði f. liðar 1. mgr. 5. gr. reglnanna um lágmarksstigafjölda. Ákvörðun um samþykki umsóknar á biðlista eftir almennu félagslegu húsnæði hafi því verið afturkölluð af þeim sökum með heimild í 13. gr., sbr. 4. mgr. 21. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði og umsókn tekin af biðlista. Foreldrar kæranda, sem hafi þá verið orðnir umboðsaðilar, hafi aftur farið fram á að velferðarráð tæki ákvörðunina til umfjöllunar.

Á fundi 17. janúar 2025 hafi velferðarráð staðfest ákvörðun afgreiðslufundar húsnæðismála þar sem hvorki velferðarráð né velferðarsvið hefði heimild samkvæmt reglum Garðabæjar um félagslegt húsnæði til að veita undanþágu frá lágmarksstigafjölda samkvæmt 5. gr. reglnanna.

Í reglum Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði komi fram að skilyrði fyrir því að umsókn um almennt félagslegt leiguhúsnæði sé samþykkt á biðlista sé meðal annars að tekjur og eignir umsækjanda fari ekki yfir tekju- og eignamörk sem tilgreind séu í reglugerð nr. 1042/2013. Reglugerðin hafi vísað til 1. mgr. 37. gr. laga nr. 44/1998 um húsnæðismál en hafi verið felld úr gildi með reglugerð nr. 805/2020. Þar sé þó ekki að finna fyrrnefnd tekju- og eignamörk. Um þau sé fjallað í annarri reglugerð sem hafi tekið gildi 1. janúar 2021, nr. 1342/2020. Í framkvæmd hafi eignamörk samkvæmt reglum Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði því verið uppfærð samkvæmt fjárhæðum þeim sem fram komi í reglugerð nr. 1342/2020 og séu uppfærðar í lok hvers árs.

Uppfærð tekju- og eignamörk hafi ekki verið birt á heimasíðu Garðabæjar og unnið sé að því að bæta úr því. Mörkin sé hins vegar að finna í stigamati því sem ráðgjafi húsnæðismála fylli út við vinnslu umsókna og endurnýjunar og sent sé umsækjendum þegar ákvörðun hafi verið tekin á afgreiðslufundi húsnæðismála um veru umsóknar á biðlista eftir félagslegu húsnæði. Kærandi hafi fengið slíkt stigamat sent með bréfi sem hafi fylgt samþykkt umsóknar hans á biðlista 23. júní 2023.

Kærandi hafi ekki fengið neinar frekari leiðbeiningar varðandi tekju- og eignamörk en fram komi í reglum Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði frá 3. september 2020 og því stigamati sem hafi fylgt í bréfi til hans 23. júní 2023 og hafi ekki óskað eftir því. Kærandi haldi því fram að ef hann hefði verið nægilega upplýstur um hámark tekju- og eignamarka hefði hann getað brugðist við og minnkað við sig í vinnu til þess að halda sér undir tekjuhámarki. Sveitarfélagið gangist við því að skortur hafi verið á skýrleika og leiðbeiningu varðandi útreikning á tekju- og eignamörkum en árétti jafnramt að það hafi ekki haft áhrif á niðurstöðu málsins þar sem umsókn uppfylli ekki skilyrði um lágmarksstigafjölda samkvæmt f. lið 1. mgr. 5. gr. reglnanna.

Reglur um félagsleg úrræði miði almennt að því að umsækjendur í bágari stöðu fái þeirra notið á undan þeim sem séu betur staddir. Þessi úrræði, þar á meðal félagslegar leiguíbúðir, séu takmörkuð gæði. Umsækjendur skuli ekki hafa það að markmiði að rýra eigin hag og hámarka baga sinn til að falla betur að þeim reglum sem gildi um slík úrræði. Markmið Garðabæjar við afgreiðslu umsókna um félagslegt leiguhúsnæði sé ávallt að fá sem réttasta mynd af aðstæðum umsækjenda og tryggja að biðlistinn endurspegli þær í samræmi við gildandi reglur. Sú niðurstaða að afturkalla samþykki umsóknar á biðlista sé óhjákvæmileg í ljósi mats á stöðu kæranda í samræmi við þær reglur sem séu í gildi.

Í athugasemdum Garðabæjar er tekið undir með kæranda að gæta skuli meðalhófs í ákvörðunum stjórnvalda. Ekki verði séð að sveitarfélaginu hafi verið aðrar leiðir færar en að taka umsókn af biðlista þar sem umsókn kæranda hafi ekki lengur uppfyllt skilyrði reglna Garðabæjar nr. 941/2020 um félagslegt leiguhúsnæði, hvorki varðandi lágmarksstigafjölda né tekjumörk síðustu ára. Þegar um hámark sé að ræða samkvæmt samþykktum reglum skipti ekki máli hversu mikið eða lítið umsækjandi sé yfir þeim mörkum, nema til að athuga hvort undanþága samkvæmt 1. lið 1. mgr. 6. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði eigi við í því máli. Sveitarfélagið sýni því skilning að um harkalega ákvörðun kunni að virðast þegar tekjur umsækjanda séu svo nálægt tekjumörkum eins og sé í máli þessu.

Upplýsingar um uppfærð tekjur- og eignamörk hafi nú verið birt á heimasíðu Garðabæjar ásamt ítarlegri leiðbeiningum en ekki verði séð að niðurstaða afgreiðslu hefði orðið önnur þrátt fyrir að upplýsingar um uppfærð tekjumörk hefðu verið aðgengilegri kæranda. Þá verði ekki tekið undir sjónarmið kæranda um að honum hafi verið nánast ómögulegt að nálgast umræddar upplýsingar né að leiðbeiningar og upplýsingagjöf til kæranda á umsóknartíma hafi ekki verið til staðar. Kærandi hafi fengið ítarlegt bréf 23. júní 2023 með upplýsingum um afgreiðslu umsóknarinnar, árlegt endurmat og ferli úthlutunar ásamt upplýsingum um hvernig hægt sé að hafa samband við verkefnastjóra félagslegs húsnæðis til að fá félagslega ráðgjöf á biðtíma. Með bréfinu hafi einnig fylgt afrit af útfylltu stigamati umsóknar og í því sé vísað til reglna Garðabæjar sem finna megi á heimasíðu sveitarfélagsins. Velferðarsvið hafi leitast við að leiðbeina kæranda og foreldrum hans um þau atriði sem þau hafi leitað til starfsfólks með.

Að lokum sé það harmað að kærandi upplifi að í fyrri greinargerð felist staðhæfing um kæranda eða mat á veikindum, enda hafi í engu verið lagt mat á þau. Ein af megináherslum velferðarsviðs Garðabæjar sé að koma fram við fólk af virðingu og sýna skilning á aðstæðum þess og velferðarsvið taki tillit til allra ábendinga um það sem betur megi fara.

Þá er tekið fram að kæranda sé ávallt heimilt að sækja um á ný um félagslegt leiguhúsnæði hjá sveitarfélaginu.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Garðabæjar um að afturkalla samþykkt umsóknar kæranda á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 46. gr. laganna skulu félagsmálanefndir sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 1. gr. reglnanna kemur fram að félagslegar leiguíbúðir séu ætlaðar fjölskyldum og einstaklingum sem þurfi sérstaka aðstoð til að sjá sér fyrir húsnæði sökum sökum lágra tekna, þungrar framfærslubyrðar og/eða annarra félagslegra erfiðleika og fjárhags- og félagslegar aðstæður þeirra skuli metnar út frá þeim viðmiðum sem kveðið sé á um í reglunum.

Í 5. gr. reglnanna er að finna skilyrði fyrir því að umsókn um almennt félagslegt leiguhúsnæði verði samþykkt á biðlista og þarf umsækjandi að uppfylla öll skilyrði sem fram koma í a. til h. liðum 1. mgr. ákvæðisins.

Samkvæmt e. lið 1. mgr. 5. gr. skulu tekjur og eignir umsækjanda ekki fara yfir tekju- og eignamörk sem tilgreind eru í reglugerð nr. 1042/2013 um lánveitingar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar til sveitarfélaga, félaga eða félagasamtaka sem ætlaðar eru til byggingar eða kaupa á leiguhúsnæði, með síðari breytingum. Með tekjum sé átt við allar tekjur samkvæmt II. kafla laga um tekjuskatt nr. 90/2003 samkvæmt skattframtali síðasta árs, staðfestu af ríkisskattstjóra, að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt 1., 3., 4. og 5. tölul. a. liðar 1. mgr. og 2. mgr. 30. gr. og frádráttar samkvæmt 31. gr. sömu laga. Með eignum sé átt við heildareign að frádregnum heildarskuldum, með vísan til 72.-75. gr. laga um tekjuskatt samkvæmt skattframtali síðasta árs, staðfestu af ríkisskattstjóra.

Fyrir liggja upplýsingar um tekjur kæranda á árinu 2023 sem lagðar voru til grundvallar hinni kærðu ákvörðun. Samkvæmt þeim upplýsingum námu tekjur kæranda samtals 7.216.684 kr. en tekjumörk þess árs námu 7.176.000 kr. Er því ljóst að kærandi var yfir tilgreindum tekjumörkum og skilyrði e. liðar 5. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði því ekki uppfyllt.

Í 6. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um undanþágur frá skilyrðum. Þar segir í 1. mgr. að heimilt sé að veita undanþágu frá skilyrðum 5. gr. reglnanna um tekjuviðmið við eftirfarandi aðstæður:

„a. Hafi umsækjandi orðið fyrir meiri háttar röskun á stöðu sinni og högum og tekjur sl. sex mánaða eru minna en 20% yfir tekjuviðmiði skv. e-lið 1. mgr. 5. gr. reglna þessara og umsækjandi á í miklum félagslegum erfiðleikum sem hafa leitt til skerðingar á tekjum.

b. Vegna óvenju þungrar framfærslubyrði eða verulega íþyngjandi kostnaðar s.s. vegna heilsufars.“

Garðabær hefur vísað til þess að umrætt undanþáguákvæði ætti ekki við í máli kæranda þar sem ekki yrði séð að hann hefði orðið fyrir meiri háttar röskun á stöðu sinni og högum þrátt fyrir að tekjur síðastliðna sex mánaða væru minna en 20% yfir tekjumörkum eða að kærandi bæri óvenju þunga framfærslubyrði eða verulega íþyngjandi kostnað svo sem vegna heilsufars. Ákvörðun um samþykki umsóknar á biðlista eftir almennu félagslegu húsnæði hafi því verið afturkölluð af þeim sökum með heimild í 13. gr., sbr. 4. mgr. 21. gr. reglna Garðabæjar um félagslegt leiguhúsnæði og umsókn tekin af biðlista.

Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur yfirfarið gögn málsins og telur ekki ástæðu til að gera athugasemd við framangreint mat Garðabæjar. Ekki verður annað ráðið en að sveitarfélagið hafi lagt fullnægjandi mat á aðstæður kæranda og er niðurstaða þess mats í samræmi við reglur sveitarfélagsins.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Garðabæjar, dags. 20. janúar 2025, um að afturkalla samþykkt umsóknar A, á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir