Mál nr. 126/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 126/2025

Föstudaginn 30. maí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 26. febrúar 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. desember 2024, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 13. ágúst 2024 og var umsóknin samþykkt 4. september 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. desember 2024, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hennar væri felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hún hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði. Mál kæranda var tekið fyrir að nýju hjá Vinnumálastofnun í kjölfar skýringa frá henni. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 18. desember 2024, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun hefði verið staðfest. Mál kæranda var tekið fyrir að nýju hjá Vinnumálastofnun í kjölfar nýrra gagna. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 7. janúar 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun hefði verið staðfest.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 26. febrúar 2025. Með bréfi, dags. 27. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 24. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. mars 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 2. apríl 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 3. apríl 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru er greint frá því að kærandi sé viðskiptafræðingur að mennt og hafi starfað um árabil hjá C og síðar D en hið fyrrnefnda félag tilheyri samstæðu hins síðarnefnda. Kærandi hafi sinnt þar umbóta- og ferlavinnu. Í heimsfaraldri kórónuveirunnar hafi þáverandi vinnuveitandi hennar nýtt úrræði Vinnumálastofnunar og netfang kæranda hjá þáverandi vinnuveitanda, X, hafi verið skráð í kerfum Vinnumálastofnunar. Kærandi hafi um svipað leyti verið færð til innan samstæðunnar í kjölfar skipulagsbreytinga í rekstri og þá tekið við starfi hjá D. Í kjölfarið hafi gamla netfang kæranda verið aflagt og hún hafi fengið nýtt netfang hjá D.

Um mánaðamótin maí júní hafi kæranda verið sagt upp störfum hjá þáverandi vinnuveitanda sínum, D, en uppsögnin hafi verið liður í víðtækum skipulagsbreytingum hjá fyrirtækinu. Kærandi hafi í kjölfarið sótt um atvinnuleysisbætur, sbr. lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, og beint umsókn sinni til Vinnumálastofnunar. Kærandi hafi talið öruggt að hún hefði gefið upp netfangið X í umsókn sinni til stofnunarinnar, enda hafi þá þegar verið búið að loka fyrir netfang kæranda hjá fyrrum vinnuveitanda hennar.

Kærandi hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur næstu mánuði. Á meðan hafi hún verið í virkri atvinnuleit, ítrekað sótt um störf og sent samviskusamlega inn tilkynningar til Vinnumálastofnunar til staðfestingar á því og hafi raunar gert síðan. Kærandi hafi ættarsögu um krabbamein og hafi því um miðjan nóvember 2024 farið í ristilspeglun þar sem sepi hafi verið fjarlægður. Þann 21. nóvember 2024 hafi kærandi fengið boðun í aðgerð sem fara skyldi fram þann 11. desember 2024. Kærandi hafi þó ekki verið óvinnufær og meðal annars sótt um tvö störf sama dag og hún hafi fengið boðun í fyrrnefnda aðgerð, en ljóst sé að um mikið áfall hafi verið að ræða fyrir kæranda og hafi eðlilega legið þungt á henni, líkt og framlögð vottorð beri um.

Þann 26. nóvember 2024, klukkan 11:27, eða fimm dögum eftir að kærandi hafi fengið boðun í fyrrnefnda aðgerð, hafi kærandi fengið send smáskilaboð þar sem segi:

„Þú átt skilaboð á Mínum síðum. Kv. Vinnumálastofnun.“

Umrædd skilaboð hafi farið framhjá kæranda og hún hafi því ekki skráð sig inn á „Mínar síður“. Hefði hún gert það hefðu beðið hennar skilaboð um að kæranda væri gert að mæta á fund hjá Vinnumálastofnun degi síðar, þann 27. nóvember 2024.

Þann 11. desember 2024 hafi kærandi farið í fyrrnefnda aðgerð. Þann 15. desember 2024 hafi hún svo skráð sig inn á „Mínar síður“ og séð skilaboð um að hún yrði beitt viðurlögum af hálfu Vinnumálastofnunar. Kærandi hafi í kjölfarið haft samband við stofnunina. Kæranda hafi þá verið tjáð að fyrir utan smáskilaboð hafi einnig verið sendur tölvupóstur með tilkynningu um að mæta þyrfti á fyrrnefndan fund. Þegar kærandi hafi tjáð stofnuninni að hún hafi ekki kannast við að hafa fengið tölvupóst hafi komið á daginn að tölvupósturinn hefði verið sendur á gamalt netfang hennar, X, en því netfangi hafi vitaskuld verið lokað fyrir löngu, enda mörg ár liðin frá því að kærandi hefði starfað fyrir fyrirtækið.

Kærandi telji sem fyrr segi hafið yfir allan vafa að hún hafi gefið upp netfangið X, enda hafi hún ekki haft ástæðu til annars. Í samskiptum við stofnunina hafi kæranda síðar verið tjáð að tölvukerfi stofnunarinnar gæti haft tilhneigingu til þess að skipta nýju netfangi sem gefið væri upp í umsóknarferli fyrir eldra sem þegar sé á skrá hjá stofnuninni án þess að umsækjanda væri sérstaklega tilkynnt um það. Þannig hafi netfangið X getað komið í stað netfangsins sem kærandi hafi gefið upp við umsókn, enda hafi það netfang verið á skrá stofnunarinnar frá því að kærandi hafi fengið greiðslur í gegnum hina svokölluðu hlutabótaleið á tímum heimsfaraldurs.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið birt á „Mínum síðum kæranda“ þann 13. desember 2024. Líkt og fyrr segi hafi kærandi haft samband við Vinnumálastofnun þann 15. desember 2024 og tjáð stofnuninni að henni hefði aldrei borist tölvupóstur og skráð netfang væri bersýnilega rangt. Þann 18. desember 2024 og svo aftur þann 7. janúar 2025 hafi Vinnumálastofnun birt kæranda ákvörðun í kjölfar endurumfjöllunar vegna andmæla kæranda. Í báðum tilfellum hafi stofnunin vísað athugasemdum kæranda á bug án frekari rökstuðnings en að fyrri ákvörðun væri „efnislega rétt“.

Kæranda hafi á síðari stigum verið sent afrit af gögnum Vinnumálastofnunar um umsóknir hennar. Þær virðist gefa til kynna að upphafleg umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur hafi innihaldið hið ranga netfang. Kærandi telji rétt að halda til haga að þetta telji hún rangt og að líklegra sé að hið eldra netfang hafi komið í stað þess nýja í kerfum Vinnumálastofnunar eftir að umsókn hafi verið send inn. Kærandi bendi á að afrit af umsóknum, bæði fyrir og eftir að hún hafi breytt netfangi sínu handvirkt á „Mínum síðum“ þann 16. desember 2024, séu ekki rauntímagögn, heldur beri þau með sér að hafa verið útbúin árið 2020 og upplýsingar svo límdar inn úr kerfum stofnunarinnar þegar afritin séu keyrð út, það er eftir að ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið birt kæranda.

Kærandi hafi í kjölfarið leitað til stéttarfélags síns, Kjarafélags viðskiptafræðinga og hagfræðinga, sem hafi falið undirrituðum lögmanni að standa að kæru þessari til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Kærandi byggi á því að ákvörðun Vinnumálastofnunar feli í sér brot á meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Niðurfelling réttar til atvinnuleysisbóta með vísan til 58. gr. laga nr. 54/2006 sé afar íþyngjandi og ljóst sé af úrskurðaframkvæmd að nefndin geri þær kröfur að fyrirliggjandi gögn bendi eindregið til þess að rétt sé að beita því úrræði, sbr. til að mynda rökstuðning nefndarinnar í máli nr. 635/2020. Í ljósi málsatvika sem rakin hafi verið telji kærandi ljóst að skilyrði til beitingar úrræðisins hafi ekki verið uppfyllt í hennar tilfelli, enda sé ekkert fram komið um að hún hafi vanrækt þær skyldur sem hvíli á henni á grundvelli laga nr. 54/2006.

Þannig sé ekkert fram komið í málinu um að kærandi hafi ekki verið í virkri atvinnuleit á þeim tíma sem réttur hennar til atvinnuleysisbóta hafi verið felldur niður, né í aðdraganda þess. Þá hljóti jafnframt að vera óumdeilt að kæranda hafi aldrei borist tölvupóstur sem hafi gert henni grein fyrir því að þörf væri á að mæta til fundar hjá Vinnumálastofnun þann 27. nóvember 2024. Kærandi hafi ekki séð smáskilaboðin sem hún hafi fengið fyrr en of seint en þó svo að kærandi hefði séð umrædd skilaboð sé vart hægt að halda því fram að orðalag skilaboðanna hafi gefið kæranda sérstakt tilefni til að ætla að erindið væri svo brýnt að þörf væri á tafarlausum viðbrögðum af hennar hálfu.

Í þessu ljósi byggi kærandi á því að beiting Vinnumálastofnunar á því úrræði sem hún hafi tilkynnt kæranda um þann 13. desember 2024 beri ekki með sér að neitt mat hafi átt sér stað á því hvort þörf hafi verið á svo viðurhlutamiklu og íþyngjandi úrræði í tilfelli kæranda. Ákvörðun Vinnumálastofnunar sé því háð þeim annmarka að vera í ósamræmi við meðalhófsreglu stjórnsýslulaga, sbr. 12. gr. laganna, og á skjön við úrskurðaframkvæmd úrskurðarnefndar velferðarmála.

Kærandi byggi einnig á því að með ákvörðun sinni hafi Vinnumálastofnun með ótvíræðum hætti brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga, sbr. 10. gr. laganna. Vinnumálastofnun hafi þegar mátt vera ljóst þegar legið hafi fyrir að netfangið X væri skráð í kerfum Vinnumálastofnunar að ótrúlegt væri að það netfang væri virkt, enda hafi kærandi á þeim tíma þegið atvinnuleysisbætur. Þá hljóti að teljast vægast sagt furðulegt að gamalt, aflagt vinnunetfang sé lagt til grundvallar í samskiptum við kæranda.

Af öllu að dæma hafi Vinnumálastofnun átt að berast tilkynning um að tölvupóstur hafi ekki skilað sér. Slíkt gerist sé tölvupóstur sendur á netfangið X líkt og megi sjá í framlögðum gögnum. Vinnumálastofnun hefði við þær aðstæður borið að hafa samband við kæranda og fá uppfærðar upplýsingar um tölvupóstfang, hafi þær ekki þegar legið fyrir hjá stofnuninni. Kærandi byggi á að það að slíkt hafi ekki verið gert renni einnig stoðum undir að stofnunin hafi virt leiðbeiningarskyldu sína, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, að vettugi.

Þá byggi kærandi á því að jafnvel enn ámælisverðara sé að við endurumfjöllun um ákvörðunina virðist Vinnumálastofnun engan reka hafa gert að því að athuga hvort hin ranga skráning netfangs yrði rakin til tölvukerfis stofnunarinnar eða kæranda sjálfrar, þrátt fyrir að starfsmaður hafi þá þegar upplýst kæranda um að tölvukerfi stofnunarinnar geti við ákveðnar aðstæður sett eldra netfang á skrá stofnunarinnar yfir nýtt netfang sem skráð væri með nýrri umsókn. Hyggist Vinnumálastofnun bera fyrir sig að kæranda verði sjálfri að öllu leyti kennt um hina röngu netfangsskráningu hafi stofnuninni í það minnsta borið að ganga fyllilega úr skugga um að sú hafi verið raunin. Ekkert bendi hins vegar til að það hafi verið gert. Kærandi bendi í þessu samhengi á að frá því að hún hafi haft samband við stofnunina þegar hún hafi séð ákvörðunina þann 15. desember 2024 hafi einungis þrír dagar liðið þangað til stofnunin hafi staðfest fyrri ákvörðun sína.

Þá megi nefna að þótt kæranda hafi verið tilkynnt á „Mínum síðum“ að fyrirhugað væri að taka ákvörðun í máli hennar byggi kærandi á því að stofnuninni hafi borið að koma því til leiðar með öðrum hætti að hún gæti komið andmælum á framfæri. Með því að grípa ekki til einfaldra ráðstafana, eins og að hringja í kæranda, hafi Vinnumálastofnun í reynd haft andmæli kæranda af henni í aðdraganda upphaflegrar ákvörðunar. Það verði að teljast einkennilegt að Vinnumálastofnun hafi aldrei reynt að hafa samband við kæranda símleiðis þegar staðið hafi til að beita jafn íþyngjandi úrræði og raun beri vitni.

Þótt ekki sé berum orðum kveðið á um málsmeðferð þegar svipta eigi einstakling atvinnuleysisbótum á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006 sé ljóst að af lögunum leiði engin hlutlæg regla um að fella skuli niður atvinnuleysisbætur ef sá sem þiggi þær mæti ekki til boðaðs fundar, þótt ljóst sé að við ákveðnar aðstæður sé Vinnumálastofnun heimilt að fella niður bætur við slíkar aðstæður. Af úrskurðaframkvæmd, þar með talið fyrrnefndum úrskurði nefndarinnar í máli nr. 635/2020, megi þó vera ljóst að á stofnuninni hvíli ófrávíkjanleg skylda til að framkvæma mat á þörf á því að beita úrræðinu.

Þótt kærandi hafi hvorki óskað eftir né fengið rökstuðning á grundvelli 21. gr. stjórnsýslulaga telji hún ljóst af öllum samskiptum sínum við Vinnumálastofnun að þar virðist í engu hafa átt sér stað mat á aðstæðum kæranda og því sérstaka tilviki sem hér sé til skoðunar. Matskenndri heimild Vinnumálastofnunar til að beita kæranda viðurlögum virðist þannig hafa verið beitt líkt og ekki væri um íþyngjandi ákvörðun að ræða og að ekki væri sérstök þörf á að leggja mat á mál kæranda sérstaklega.

Loks byggi kærandi á því að hvað sem öðru líði beri þau gögn sem kærandi hafi fengið afhent frá Vinnumálastofnun, svo sem einhvers konar eftirágert afrit af umsókn hennar um atvinnuleysisbætur, með sér að kærandi hafi afþakkað rafræn samskipti. Í úrskurði nefndarinnar nr. 635/2020 sé vísað til þess að tilkynning sé birt með fullnægjandi hætti með því að senda tilkynningu til aðila sem hefði samþykkt rafræn samskipti með því að senda viðkomandi tölvupóst, smáskilaboð og birta tilkynningu á „Mínum síðum“.

Í tilviki kæranda sé þessu öfugt farið. Í ljósi þess að gögn sem upprunnin séu hjá Vinnumálastofnun virðist gefa því undir fótinn að kærandi hafi afþakkað rafræn samskipti sé algjörlega óútskýrt með hvaða hætti rafræn samskipti stofnunarinnar við kæranda og skortur á viðbrögðum kæranda við þeim geti orðið grundvöllur þess að kærandi sé svipt rétti til atvinnuleysisbóta. Þótt Vinnumálastofnun hafi heimildir til að ákveða einhliða með hvaða hætti tilkynningar berist til þeirra sem njóti atvinnuleysisbóta, sbr. 7. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006, sé bæði ámælisvert og misvísandi að bjóða umsækjendum upp á þann möguleika að afþakka rafræn samskipti og bera svo rafræn samskipti fyrir sig við töku íþyngjandi ákvörðunar sem beinist að sama umsækjanda.

Þegar kæranda hafi verið tilkynnt að umsókn hennar um atvinnuleysisbætur hefði verið samþykkt hafi henni vissulega verið tilkynnt að framvegis yrði skilaboðum komið áleiðis til hennar á „Mínum síðum“, í tölvupósti eða smáskilaboðum. Skilaboð myndu einnig berast með bréfpósti hefði hún óskað eftir því. Kærandi bendi á að hún hafi ekki fengið skilaboð með bréfpósti þrátt fyrir að þær upplýsingar sem hún hafi síðar fengið bendi til þess að það hafi hún átt að fá. Kærandi telji rétt að halda til haga að þótt upptalning á öðrum samskiptamátum sé aðgreind með orðinu „eða“ megi varla túlka það svo að Vinnumálastofnun hafi frjálsar hendur við val á einum af þeim þremur samskiptaleiðum sem tilgreindar séu í tilkynningunni. Slíkt gæti leitt af sér að stofnuninni væri frjálst að beina öllum samskiptum einungis í gegnum „Mínar síður“ sem sé varla til þess fallið að fólk uppgötvi ný samskipti tímanlega.

Þá sé einnig bent á að jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að kærandi hafi óskað eftir rafrænum samskiptum og að birting með tölvupósti, smáskilaboðum og tilkynningu á „Mínum síðum“ teldust þannig fullnægjandi, þá byggi kærandi áfram á því að henni verði ekki kennt um að netfang hennar hafi ranglega verið skráð. Því sé ekki hægt að líta svo á að Vinnumálastofnun hafi staðið rétt að birtingu tilkynningar, enda hafi aldrei verið sendur tölvupóstur á það netfang sem kærandi hafi gefið upp við stofnunina.

Að öllu framangreindu virtu byggi kærandi á því að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. desember 2024, og endurumfjallanir um ákvörðunina, dags. 18. desember 2024 og 7. janúar 2025, séu háðar svo alvarlegum og margvíslegum annmörkum að ógilda beri ákvörðunina.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi ítreki að hún útiloki að hafa skráð gamalt, aflagt netfang þegar hún hafi sótt um atvinnuleysisbætur. Starfsmaður Vinnumálastofnunar hafi tjáð kæranda að kerfi stofnunarinnar gæti við ákveðnar aðstæður ritað yfir það netfang sem umsækjandi hefði skráð í umsókn. Í greinargerð stofnunarinnar séu þessar upplýsingar hvorki hraktar né tíundaðar, heldur boðin önnur, möguleg skýring.

Hvað sem því líði hafi Vinnumálastofnun mátt vera ljóst að tölvupóstar væru ekki að komast til skila, enda séu þeir endursendir með villuskilaboðum því netfangið hafi ekki verið virkt í um fimm ár. Greinargerð Vinnumálastofnunar beri með sér að stofnunin skrái hvenær smáskilaboð berist en sé þó að öllu leyti þögul um sambærilega skráningu á því hvort tölvupóstur hafi borist. Kærandi telji að stofnuninni beri að leiðbeina einstaklingum um að tölvupóstar séu ekki að komast til skila og benda þeim á að uppfæra netfangsskráningu í kerfum stofnunarinnar, sbr. 1. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga.

Í greinargerð sinni fjalli Vinnumálastofnun nánast að engu leyti um efni smáskilaboðanna sem kærandi hafi fengið send þann 26. nóvember 2024. Kærandi ítreki að smáskilaboðin, sem séu einu samskipti stofnunarinnar sem hafi óumdeilanlega borist til kæranda, hafi tæplega borið með sér að mjög áríðandi væri af hennar hálfu að bregðast tafarlaust við.

Kærandi telji rétt að vekja athygli á að í greinargerð Vinnumálastofnunar og rökstuðningi fyrir ákvörðun sé lagt til grundvallar að í læknisfræðilegum skilningi hafi fjarvistir kæranda ekki verið lögmætar, þar sem hin boðaða aðgerð hafi átt sér stað eftir fundinn sem um ræði. Kærandi telji þessar staðhæfingar fela í sér afbökun á því sem byggt sé á í kæru og því sem hún hafi bent Vinnumálastofnun á. Kærandi byggi ekki á að hún hafi verið óvinnufær í læknisfræðilegum skilningi og hafi af þeim sökum ekki mætt á hinn boðaða fund, heldur að boðun í aðgerð, sem hafi falið í sér töluvert læknisfræðilegt inngrip og tekið mikið á kæranda, geti útskýrt af hverju smáskilaboðin hafi farið framhjá henni.

Þá taki Vinnumálastofnun enga afstöðu til þess að kærandi hafi ekki óskað eftir rafrænum samskiptum í umsókn um atvinnuleysisbætur, líkt og umsóknir þær sem kærandi hafi lagt fram beri skýrlega merki.

Kærandi telji að hún hafi ekki hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði en jafnvel þótt litið yrði svo á hafi Vinnumálastofnun meðal annars þurft að gæta að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins við ákvörðun um viðurlög. Mikilsverðir almannahagsmunir búi að sjálfsögðu að baki því að opinbert kerfi eins og atvinnuleysistryggingar verði ekki fyrir misnotkun. Það veki hins vegar furðu kæranda að Vinnumálastofnun hafi hvorki í greinargerð sinni né rökstuðningi gert neina tilraun til að útskýra hvernig framangreindu lögmætu markmiði, það er að fyrirbyggja misnotkun á opinberum kerfum, yrði ekki náð með öðru og vægara móti, líkt og stofnuninni sé skylt að meta, sbr. 1. mgr. 12. gr. stjórnsýslulaga. Tæplega verði séð hvernig málsmeðferð Vinnumálastofnunar samrýmist framangreindu þegar ekkert bendi til þess að umrætt mat hafi átt sér stað. Kærandi telji þetta eitt og sér vera annmarka sem sé svo alvarlegur að varði ógildingu ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Kærandi geri ekki athugasemdir við að Vinnumálastofnun hafi rúmar heimildir til að boða einstaklinga sem fái greiddar atvinnuleysisbætur til funda. Kærandi byggi engu að síður á að þessar heimildir stofnunarinnar geti að engu leyti talist algjörlega hlutlægar í þeim skilningi að ekki þurfi að eiga sér stað mat á aðstæðum kæranda. Auk þess þurfi að gæta að málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga.

Í kæru sé staðhæft að kærandi hafi ekki fengið rökstuðning fyrir ákvörðun Vinnumálastofnunar og leiðréttist það hér með í ljósi gagna frá stofnuninni sem beri með sér að rökstuðningur hafi verið veittur kæranda þann 6. febrúar 2025.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 13. ágúst 2024. Með erindi, dags. 4. september 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 26. nóvember 2024 hafi kærandi verið boðuð á kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar að Grensásvegi 9 í Reykjavík, þann 27. nóvember 2024, klukkan 11:45. Athygli hafi verið vakin á að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun á greiðslum atvinnuleysistrygginga. Boðunin hafi verið birt á „Mínum síðum“ kæranda. Ásamt því hafi athygli verið vakin á nýjum samskiptum með tölvupósti á skráð netfang kæranda og með smáskilaboðum í skráð símanúmer hennar, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 26. nóvember 2024, klukkan 11:27. Kærandi hafi ekki mætt á fundinn.

Þann 4. desember 2024 hafi Vinnumálastofnun sent kæranda erindi þar sem hafi verið óskað eftir skriflegum skýringum á fjarveru á boðaðan kynningarfund. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að skila inn skýringum. Skýringar hafi ekki borist frá kæranda.

Með erindi, dags. 13. desember 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar í tvo mánuði sökum þess að hún hefði ekki mætt á boðaðan kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi haft samband við Vinnumálastofnun þann 16. og 17. desember 2024, bæði símleiðis og með skriflegum athugasemdum. Í símtalinu hafi komið í ljós að skráð netfang hjá stofnuninni væri ekki lengur í notkun. Netfanginu hafi verið breytt og ítrekað að hún bæri ábyrgð á að upplýsingar hjá stofnuninni væru rétt skráðar. Í skýringarbréfinu hafi komið fram að henni hafi ekki borist tölvupóstur og smákilaboð hafi einungis verið stöðluð skilaboð um að ný skilaboð væru á „Mínum síðum“. Hún hafi áttað sig á að rangt netfang hefði verið skráð.

Með erindi, dags. 18. desember 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að mál hennar hefði verið tekið til umfjöllunar að nýju. Það hefði verið mat stofnunarinnar að staðfesta fyrri ákvörðun þrátt fyrir nýjar skýringar kæranda.

Þann 19. desember 2024 hafi Vinnumálastofnun borist læknisvottorð og skýringarbréf. Þar hafi komið fram að kærandi hefði þann 21. nóvember 2024 verið boðuð í aðgerð sem skyldi fara fram 11. desember 2024.

Með erindi, dags. 7. janúar 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að mál hennar hefði verið tekið til umfjöllunar að nýju. Það hefði verið mat stofnunarinnar að staðfesta fyrri ákvörðun þrátt fyrir nýjar skýringar og gögn í máli kæranda.

Þann 21. janúar 2025 hafi Vinnumálastofnun borist beiðni sem hafi verið metin sem beiðni um rökstuðning samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Beiðninni hafi verið svarað með erindi, dags. 6. febrúar 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eitt af almennum skilyrðum fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virkri atvinnuleit, en samkvæmt [h. lið] 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Þá sé í 1. mgr. 14. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir kveðið á um að ráðgjafar Vinnumálastofnunar skuli hafa eftirlit með því að atvinnuleitendur fylgi eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum.

Á grundvelli 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar beri atvinnuleitendum að hafa reglulegt samband við Vinnumálastofnun eftir nánara fyrirkomulagi sem stofnunin ákveði. Í tilfelli kæranda hafi hún verið boðuð til fundar hjá stofnuninni, en samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laganna sé Vinnumálastofnun heimilt að boða atvinnuleitendur til stofnunarinnar með sannanlegum hætti, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum þeirra sem kunni að hafa áhrif á rétt þeirra til greiðslu atvinnuleysisbóta. Atvinnuleitendur skuli þá vera reiðubúnir að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara. Ákvæði 3. mgr. 13. gr. hafi komið inn í lög um atvinnuleysitryggingar með 4. gr. laga nr. 134/2009, en í athugasemdum með 4. gr. segi að gert sé ráð fyrir að stofnunin geti boðað atvinnuleitanda með allt að sólarhringsfyrirvara á þá skrifstofu sína sem næst sé lögheimili viðkomandi.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á boðaðan kynningarfund sem hafi farið fram á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 27. nóvember 2024. Þá liggi jafnframt fyrir að engin forföll hafi verið boðuð af hálfu kæranda. Áður hafi kærandi fengið sendar tilkynningar í tölvupósti, með smáskilaboðum í farsíma og á „Mínum síðum“, þar sem tímasetning á kynningarfundi hafi verið tilgreind. Ásamt því hafi kæranda verið greint frá því að öll forföll þyrfti að tilkynna til stofnunarinnar án ástæðulausrar tafar. Á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum vegna þessa. Í 1. mgr. 58. gr. segi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Í 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi skýrt fram að hafni einstaklingur þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli hann sæta tveggja mánaða biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé efni 58. gr. laganna nánar skýrt. Þar segi að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að litið sé svo á að þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins sé skylt að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum. Þá sé jafnframt tekið fram í greinargerðinni að bregðist hinn tryggði þeirri skyldu leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Af framangreindum lagaákvæðum sé ljóst að heimildir Vinnumálastofnunar til að boða til sín atvinnuleitendur, og sömuleiðis skyldur atvinnuleitanda til að verða við slíkri boðun, séu ríkar. Þá sé það fortakslaust skilyrði svo unnt sé að aðstoða atvinnuleitendur við að fá starf við hæfi og gefa þeim kost á þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsaðgerðum að atvinnuleitendur sinni þeim boðunum sem þeim séu send. Í skilmálum sem umsækjendur samþykki þegar þeir sæki um atvinnuleysisbætur komi fram að viðkomandi sé upplýstur um að honum sé skylt að mæta í viðtöl, á fundi, námskeið og önnur úrræði sem Vinnumálastofnun boði til.

Kærandi hafi veitt skýringar á fjarveru sinni á umræddan kynningarfund en þær lúti að því að boðun Vinnumálastofnunar hafi farið fram hjá henni, meðal annars sökum þess að skráð netfang hjá stofnuninni á þeim tíma hafi ekki verið í notkun. Auk þess hafi smáskilaboð í síma ekki verið þess eðlis að hún teldi mikilvægt að skoða þau. Þá hafi kærandi jafnframt bent á að nokkru áður en fundur hafi farið fram hafi hún verið boðuð í aðgerð sem hafi átt að fara fram um tveimur vikum eftir að henni hafi borið að mæta á fund hjá Vinnumálastofnun.

Í kæru beri kærandi við efnislega sömu skýringum og hún hafi áður veitt Vinnumálastofnun. Að auki komi fram að kærandi telji hafið yfir allan vafa að hún hafi skráð rétt netfang en það hljóti á einhverjum tímapunkti að hafa breyst án hennar aðkomu í netfang sem hafi verið á skrá þegar hún hafi síðast verið á skrá hjá Vinnumálastofnun.

Í ljósi skýringa kæranda um að netfang hennar hafi tekið breytingum eftir að hún hafi skráð rétt netfang hjá stofnuninni bendi Vinnumálastofnun á að við upphaf umsóknar séu ákveðnar upplýsingar forskráðar fyrir umsækjanda, þar á meðal netfang umsækjanda hafi það verið á skrá frá fyrri umsókn. Það sé þó á ábyrgð umsækjanda að uppfæra slíkar upplýsingar. Vinnumálastofnun visti og geymi afrit af umsókn kæranda á þeim tímapunkti sem umsókn hafi verið staðfest og send Vinnumálastofnun. Samkvæmt því afriti hafi netfangið X verið skráð netfang á umsókn kæranda. Samkvæmt breytingasögu umsóknar kæranda hafi netfangi hennar verið breytt þann 16. desember 2024, klukkan 12:11 í gegnum „Mínar síður“. Í ljósi skýringa kæranda um læknisaðgerð sem hún hafi farið í nokkru eftir að fundur hafi verið haldinn verði ekki séð hvernig læknisaðgerð hafi komið í veg fyrir að kærandi gæti mætt á tilskildum tíma. Þar að auki bendi Vinnumálastofnun á að boðun á umræddan fund hafi einnig verið sent í farsíma kæranda og á „Mínar síður“ kæranda hjá stofnuninni. Kærandi hafi kosið að kynna sér ekki efni tilkynningarinnar.

Að mati Vinnumálastofnunar geti framangreindar skýringar kæranda ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Boðun á fund hafi verið send kæranda með meira en 24 klukkustunda fyrirvara og tekið fram að um skyldumætingu væri að ræða. Þá hafi einnig verið tekið fram með skýrum hætti í boðun að fjarvera gæti leitt til tímabundinnar eða varanlegrar greiðslustöðvunar á greiðslum atvinnuleysisbóta. Því verði ekki fallist á þær skýringar sem kærandi hafi tilgreint fyrir fjarveru sinni á umræddum fundi.

Í ljósi framangreinds og þeirrar ríku skyldu sem hvíli á atvinnuleitendum til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 13. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir, 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og 3. mgr. 13. gr. sömu laga. Þar sem kærandi hafi ekki mætt á boðaðan kynningarfund sem hafi verið haldinn af hálfu Vinnumálastofnunar beri henni að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í tvo mánuði.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 134/2009, um breytingu á lögum nr. 54/2006, segir meðal annars um viðurlög við að virða ekki boðun Vinnumálastofnunar:

„Í ljósi þess að mikilvægt er að Vinnumálastofnun geti haldið reglulegu sambandi við þá sem fá greiddar atvinnuleysisbætur, ekki síst til að geta fylgst með gangi atvinnuleitar og hvort stofnunin þurfi að koma að frekari stuðningi við viðkomandi, er lagt til að það kunni að varða viðurlögum á grundvelli laganna í þeim tilvikum er atvinnuleitendur virða ekki boðun stofnunarinnar skv. 1. gr. frumvarps þessa. Á þetta ekki síst við þegar fá störf eru í boði og auknar líkur eru á að atvinnuleitin dragist á langinn. Jafnframt er lagt til að sama gildi þegar atvinnuleitendur eru boðaðir til stofnunarinnar í því skyni að kanna hvort sá hinn sami uppfylli enn skilyrði laganna, sbr. 4. og 6. gr. frumvarps þessa. Er því gert ráð fyrir að sömu viðurlög komi til og eiga við þegar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað.“

Í 7. mgr. 9. gr. kemur fram að sá sem telst tryggður á grundvelli laganna skuli eftir að umsókn hans hafi verið samþykkt og á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum hafa reglulegt samband við Vinnumálastofnun eftir nánara fyrirkomulagi sem stofnunin ákveði. Þegar Vinnumálastofnun upplýsi umsækjanda um að stofnunin hafi samþykkt umsókn um atvinnuleysisbætur skuli hún jafnframt upplýsa hlutaðeigandi um með hvaða hætti stofnunin muni koma upplýsingum eða öðrum boðum til hans meðan á atvinnuleit hans standi. Komi Vinnumálastofnun upplýsingum eða boðum til umsækjanda með þeim hætti sem stofnunin hafi tiltekið við hlutaðeigandi teljast upplýsingarnar eða boðin hafa borist með sannanlegum hætti.

Þá segir í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 að Vinnumálastofnun sé heimilt að boða þann tryggða til stofnunarinnar með sannanlegum hætti á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum hans sem kunni að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum. Hinn tryggði skuli þá vera reiðubúinn að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 26. nóvember 2024 boðuð á kynningarfund á vegum Vinnumálastofnunar sem var haldinn þann 27. nóvember 2024. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að forföll bæri að tilkynna á netfang Vinnumálastofnunar. Boðunin var send kæranda á „Mínar síður“ Vinnumálastofnunar og tilkynning um ný skilaboð var send á skráð netfang kæranda ásamt smáskilaboðum í skráð símanúmer hennar.

Fyrir liggur að kærandi mætti ekki á boðaðan fund og tilkynnti ekki forföll. Af hálfu kæranda hefur komið fram að rangt og óvirkt netfang hefði verið skráð hjá Vinnumálastofnun og hún hafi því ekki séð tölvupóstinn. Þá hafi smáskilaboð sem hafi verið send kæranda og vísað til þess að hún ætti skilaboð á „Mínum síðum“ farið fram hjá henni og efni þeirra ekki borið með sér að þörf væri á tafarlausum viðbrögðum af hennar hálfu.

Líkt og að framan greinir skal Vinnumálastofnun koma upplýsingum eða boðum til atvinnuleitanda með sannanlegum hætti en í því felst að upplýsingum eða boðum er komið til viðkomandi með þeim hætti sem stofnunin hefur upplýst um í samþykktarbréfi, sbr. 7. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006. Umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur var samþykkt 4. september 2024 og í því bréfi var tilgreint að Vinnumálastofnun myndi koma skilaboðum til kæranda á „Mínum síðum“, tölvupósti eða með smáskilaboðum. Skilaboð myndu einnig berast með bréfpósti hefði hún óskað eftir því.

Af fyrirliggjandi umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur er ljóst að hún kaus að vera ekki í rafrænum samskiptum við Vinnumálastofnun. Með réttu hefði kærandi því átt að fá boð á framangreindan kynningarfund með bréfpósti en samkvæmt Vinnumálastofnun var boðunin einungis send rafrænt. Því liggur fyrir að kærandi var ekki verið boðuð á fund hjá stofnuninni með sannanlegum hætti eins og áskilið er í 7. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006. Að mati úrskurðarnefndarinnar var því ekki heimilt að beita viðurlögum á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006 vegna fjarveru á fundi þann 27. nóvember 2024.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 er því felld úr gildi.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. desember 2024, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er felld úr gildi.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir