Mál nr. 159/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 159/2025

Föstudaginn 30. maí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 11. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 3. mars 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. 

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk greiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu 4. október 2024 til 31. janúar 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 3. mars 2025, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar á grundvelli 1. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hún væri í fullu starfi. Kæranda var jafnframt tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir framangreint tímabil, að fjárhæð 964.458 kr. sem yrðu innheimtar samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 11. mars 2025. Með bréfi, dags. 13. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 3. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. apríl 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 8. apríl 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. apríl 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Rökstuðningur fylgdi ekki kæru en af henni má ráða að kærandi óski eftir því að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði felld úr gildi.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar greinir kærandi frá því að hafa farið á heilsugæsluna þar sem henni hafi verið ráðlagt að leita til Vinnumálastofnunar því hún gæti unnið auðveldari vinnu. Kærandi hafi gert það og útskýrt aðstæður sínar. Hún hafi spurt hvort hún gæti unnið í tvær klukkustundir eða hvort það myndi valda vandræðum. Starfsmaður hafi svarað því neitandi. Kærandi hefði alveg getað hætt störfum þar sem það hafi bitnað á heilsunni en hún hafi að minnsta kosti viljað vinna hlutastarf þar til hún fengi auðveldari vinnu.

Þegar kærandi hafi verið boðuð í viðtal hafi hún aftur spurt hvort það myndi valda vandræðum ef hún ynni í tvær klukkustundir og henni hafi aftur verið svarað neitandi. Kærandi hafi einnig spurt um töfluna þar sem hún ætti að merkja hvar hún hefði sótt um starf. Þá hafi kærandi spurt hvort laust væri í leikskóla eða skóla og henni hafi verið tjáð að betra væri að sækja skriflega um starf um sumarið og ef starf væri laust yrði hún látin vita.

Kærandi sé alltaf í atvinnuleit og uppfylli öll skilyrði Vinnumálastofnunar. Kærandi spyrji hvort það sé virkilega sér að kenna að hún sé veik. Hún hafi nú lifað á 170.000 kr. í tvo mánuði og viti ekki hvernig hún eigi að gefa börnum sínum að borða eða borga reikninga.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 4. október 2024. Á umsókn sinni hafi kærandi tilgreint að hún hefði hætt í starfi sínu af heilsufarsástæðum. Þá hafi komið fram á umsókn kæranda að hún væri enn að sinna 50% starfi hjá B. Með erindi, dags. 29. október 2024, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir læknisvottorði sem hafi staðfest vinnufærni og þann 4. nóvember 2024 hafi borist læknisvottorð þar sem komið hafi fram að kærandi glími við stoðkerfisvanda. Læknir hafi talið að hún gæti í mesta lagi unnið í núverandi hlutastarfi við fiskvinnslu í tvo klukkutíma á dag. Læknir hafi talið að hún gæti tekið að sér 40 til 60% starf í léttari vinnu.

Með erindi, dags. 7. nóvember 2024, hafi Vinnumálastofnun frestað afgreiðslu á umsókn kæranda sökum þess að fyrirséð væri að atvinnuleysisbætur myndu skerðast að fullu þegar tillit yrði tekið til þess að kærandi væri í 50% hlutastarfi og 50% vinnufær. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að koma að athugasemdum. Engar athugasemdir hafi borist frá kæranda. Með erindi, dags. 18. nóvember 2024, hafi umsókn kæranda um greiðslur atvinnuleysisbóta verið synjað.

Þann 19. nóvember 2024 hafi borist læknisvottorð frá kæranda þar sem komið hafi fram að hún væri að fullu vinnufær til léttari starfa. Með erindi, dags. 25. nóvember 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar um greiðslu atvinnuleysisbóta, dags. 4. október 2024, hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Með erindi, dags. 25. febrúar 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir afriti af ráðningarsamningi kæranda við B. Ástæðan fyrir erindi Vinnumálastofnunar megi rekja til þess að stofnuninni hafi borist ábending þess efnis að kærandi væri í 100% ráðningarsambandi við B en að hún hafi farið í veikindaleyfi og hafi einungis verið að sinna starfi í 25% starfshlutfalli þar til hún myndi ná heilsu aftur. Þann 25. febrúar 2025 hafi ráðningarsamningur borist frá kæranda þar sem fram hafi komið að kærandi væri í 100% starfshlutfalli hjá B.

Með ákvörðun, dags. 3. mars 2025, hafi greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda verið stöðvaðar á grundvelli 1. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, þar sem hún væri í fullu starfi hjá B. Þá hafi kæranda einnig verið tilkynnt að þar sem hún hefði ekki verið í virkri atvinnuleit á sama tíma og hún hefði þegið greiðslur atvinnuleysistrygginga hefði hún fengið ofgreiddar atvinnuleysistryggingar á tímabilinu 4. október 2024 til 31. janúar 2025, samtals 964.458 kr. sem yrðu innheimtar samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Álag hafi ekki verið lagt á skuld kæranda.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að hann sé í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 1. mgr. 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkar atvinnuleitar. Umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara, óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf sé að ræða og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Samkvæmt fyrirliggjandi ráðningarsamningi kæranda við B sé kærandi ekki atvinnulaus í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Þá hafi kærandi fært fram gögn sem beri með sér að hún geti einungis starfað í 25% starfshlutfalli sökum óvinnufærni að hluta.

Óumdeilt sé að kærandi sé í starfi hjá B. Kærandi hafi tilgreint að hún sé í 25% starfshlutfalli samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta. Fyrir liggi ráðningarsamningur þar sem fram komi að kærandi sé í 100% starfshlutfalli hjá B. Þá bendi fyrirliggjandi læknisvottorð til þess að kærandi sé ekki að fullu vinnufær. Að mati Vinnumálastofnunar geti kærandi ekki talist vera atvinnulaus, hvorki að hluta né í heild. Í því samhengi vísi stofnunin til þess að kærandi sé sannarlega í 100% starfi en hafi einungis skráð sig í 25% hlutastarf samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta. Mælt sé fyrir um skilyrði þess að fá greiddar atvinnuleysisbætur á móti minnkuðu starfshlutfalli í 17. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

„Launamaður, sbr. a-lið 3. gr., sem missir starf sitt að hluta telst hlutfallslega tryggður samkvæmt lögum þessum og nemur tryggingarhlutfallið mismun réttar hans hefði hann misst starf sitt að öllu leyti, sbr. 15. gr., og þess starfshlutfalls sem hann gegnir áfram, frá þeim tíma er hann missti starf sitt að hluta nema annað leiði af lögum þessum. Hið sama gildir þegar launamaður missir starf sitt en ræður sig til starfa í minna starfshlutfall hjá öðrum vinnuveitanda.“

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi ekki misst starf sitt að hluta. Kæranda standi til boða 100% starf hjá atvinnurekanda sínum, B, en geti samkvæmt læknisvottorði ekki sinnt nema 25% starfshlutfalli í umræddu starfi. Kærandi sé því ekki atvinnulaus í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og hafi ekki verið síðan 4. október 2024. Kærandi uppfylli ekki skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysisbóta þar sem hún teljist ekki vera í virkri atvinnuleit í skilningi 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í því samhengi vísist sérstaklega til b., d., f., og h. lið 1. mgr. 14. gr. laganna.

Af framangreindu leiði að kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Samkvæmt skýru orðalagi 2. mgr. 39. gr. beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir það tímabil sem atvinnuleitandi uppfylli ekki skilyrði laganna. Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða ofgreiðslunnar hafi með öðrum orðum ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Vinnumálastofnun telji ekki tilefni til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur í tilviki kæranda með álagi.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi hafi ekki uppfyllt skilyrði fyrir greiðslu atvinnuleysistrygginga á tímabilinu 4. október 2024 til 31. janúar 2025, sbr. 1. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kæranda beri því að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur, án álags, samtals 964.458 kr., sbr. 2. mgr. 39. gr. laganna.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 3. mars 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er fjallað um gildissvið laganna. Þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Samkvæmt a. lið 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er það skilyrði þess að launamaður teljist tryggður samkvæmt lögunum að hann sé í virkri atvinnuleit. Í 1. mgr. 14. gr. laganna er nánar kveðið á um hvað teljist til virkar atvinnuleitar. Sá sem telst vera í virkri atvinnuleit þarf meðal annars að hafa vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara, vera reiðubúinn að taka starfi óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf er að ræða eða vaktavinnu og hafa vilja og getu til að taka þátt í vinnumarkaðsaðgerðum sem standa honum til boða.

Samkvæmt gögnum málsins hefur kærandi verið með ótímabundinn ráðningarsamning um 100% starf hjá B frá 1. september 2021. Á tímabilinu júní til september 2024 fékk kærandi greidda sjúkradagpeningar frá sjúkrasjóði Einingu-Iðju. Í kjölfarið, eða þann 4. október 2024, sótti hún um atvinnuleysisbætur og kvaðst í umsókn sinni hafa hætt störfum af heilsufarsástæðum. Kærandi tiltók þó að hún væri í 25% starfi hjá B.

Í 17. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um atvinnuleysistryggingar samhliða minnkuðu starfshlutfalli. Þar segir í 1. mgr. að launamaður sem missi starf sitt að hluta teljist hlutfallslega tryggður samkvæmt lögunum og nemi tryggingarhlutfallið mismun réttar hans hefði hann misst starf sitt að öllu leyti, sbr. 15. gr., og þess starfshlutfalls sem hann gegnir áfram, frá þeim tíma er hann missti starf sitt að hluta nema annað leiði af lögunum. Hið sama gildi þegar launamaður missir starf sitt en ræður sig til starfa í minna starfshlutfall hjá öðrum vinnuveitanda.

Samkvæmt 2. mgr. 17. gr. á ákvæðið ekki við þegar launamaður ákveður sjálfur að draga úr starfshlutfalli sínu. Þá segir einnig að ákvæði laganna um atvinnuleysistryggingu launamannsins gildi að öðru leyti, þar á meðal skilyrðið um að vera í virkri atvinnuleit samkvæmt 14. gr.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að kærandi hafi misst starf sitt hjá B að hluta, þvert á móti verður ráðið að kærandi hafi sjálf ákveðið að draga úr starfshlutfalli sínu. Með vísan til þess var Vinnumálastofnun rétt að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 54/2006, en með réttu hefði stofnunin strax átt að synja umsókn hennar á þeim grundvelli.

Mál þetta lýtur einnig að þeirri ákvörðun Vinnumálastofnunar að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 4. október 2024 til 31. janúar 2025. Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar er sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunna að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er þannig fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur.

Þar sem kærandi uppfyllti ekki skilyrði til greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. framangreint ákvæði 17. gr. laga nr. 54/2006, ber henni í samræmi við framangreint ákvæði 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 að endurgreiða þær atvinnuleysisbætur sem hún fékk á tímabilinu 4. október 2024 til 31. janúar 2025. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 3. mars 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til A, og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir