Úrskurður nr. 448/2025

Hinn 4. júní 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 448/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25010106

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 27. janúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Bandaríkjanna (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 20. janúar 2025, um að hafna umsókn hennar um dvalarleyfi vegna skorts á starfsfólki, sbr. 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Af kæru má ráða að kærandi krefjist þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að henni verði veitt umbeðið dvalarleyfi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur aldrei haft dvalarleyfi á Íslandi. Samkvæmt gögnum málsins kom hún til landsins 15. ágúst 2024, og 22. nóvember 2024 lagði hún fram umsókn um dvalarleyfi vegna skorts á starfsfólki, sbr. 62. gr. laga um útlendinga. Á grundvelli áritunarfrelsis var kæranda heimilt að dvelja á landinu til 12. nóvember 2024 en með tölvubréfi, dags. 27. nóvember 2024, tilkynnti Útlendingastofnun kæranda að dvöl hennar á landinu væri ólögmæt auk þess sem að umsókn hennar hefði verið lögð fram í ólögmætri dvöl. Kærandi yfirgaf landið og Schengen-svæðið 10. desember 2024. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 20. janúar 2025, var umsókn kæranda hafnað á grundvelli 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Fram kom í ákvörðuninni að dvöl kæranda hefði verið ólögmæt þegar umsókn hennar var lögð fram, sbr. 1. og 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Komst stofnunin enn fremur að þeirri niðurstöðu að undanþáguákvæði 51. gr. ættu ekki við. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 20. janúar 2025, og 27. janúar 2025 var hún kærð til kærunefndar útlendingamála. Kærandi lagði fram frekari röksemdir vegna málsins með tölvubréfi, dags. 29. janúar 2025.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í röksemdum sínum reifar kærandi tímalínu málsins í tengslum við atvinnuþátttöku hennar og umsókn um dvalar- og atvinnuleyfi. Að sögn kæranda hafi hún lagt fram umsókn um atvinnuleyfi 13. nóvember 2024 hjá sýslumanninum á [...]. Hinn 19. nóvember 2024 hafi Útlendingastofnun móttekið umsóknargögn kæranda en umsókn um dvalarleyfi hafi ekki fylgt með. Sama dag hafi kærandi póstlagt dvalarleyfisumsókn sína sem hafi verið móttekin hjá Útlendingastofnun 22. nóvember 2024. Með tölvubréfi stofnunarinnar, dags. 27. nóvember 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að dvöl hennar væri ólögmæt og að umsókn hennar væri komin til lögfræðisviðs stofnunarinnar. Á hinn bóginn hafi kærandi ekki verið upplýst um að umsókn hennar kynni að verða hafnað af framangreindum ástæðum. Með tölvubréfi, dags. 2. desember 2024, lagði kærandi fram beiðni um að henni yrði heimiluð dvöl á Íslandi á meðan umsóknin væri til meðferðar. Fram kom í tölvubréfinu að umsóknarferlið hafi tekið hana lengri tíma en hún hafði búist við. Þar að auki hefði dagvöruverslun í byggðalagi kæranda gengið illa að ráða til sín starfsfólk sem kæmi niður á þjónustu við íbúa svæðisins. Sama dag hafi Útlendingastofnun svarað tölvubréfi kæranda þar sem fram kæmi að stofnuninni bæri að starfa í samræmi við lög um útlendinga og væri þar af leiðandi óheimilt að veita kæranda undanþágu vegna málsins. Fram kæmi skýrlega að henni bæri að yfirgefa landið. Hinn 10. desember 2024 hafi kærandi síðan yfirgefið landið og Schengen-svæðið, og upplýst Útlendingastofnun um stöðu málsins. Með tölvubréfi, dags. 12. desember 2024, hafi kærandi spurst fyrir um stöðu umsóknar hennar hjá Útlendingastofnun í ljósi þess að hún hafi yfirgefið landið. Útlendingastofnun hafi þó ekki brugðist við erindi kæranda og hafi hún því sent ítrekun 4. janúar 2025. Hinn 13. janúar 2025 hafi stofnunin sent kæranda tölvubréf þar sem fram hafi komið að umsókn hennar væri til meðferðar og var hún beðin að sýna stofnuninni þolinmæði sökum metfjölda mála í vinnslu. Að auki hafi komið fram að kæranda væri óheimilt að hefja störf fyrr en umsókn hennar um dvalar- og atvinnuleyfi yrði samþykkt.

Um aðstæður sínar vísar kærandi til þess að hún hafi komið til Íslands til þess að aðstoða kærasta sinn að flytjast til Stöðvarfjarðar. Kærandi hafi ætlað sér að dvelja á Íslandi í um einn mánuð en á meðan á dvölinni á Íslandi hafi staðið hafi hún misst vinnur sínar í heimaríki og sjái fram á húsnæðisleysi þar í landi. Kærasti kæranda hafi lokið meistaranámi í íslenskri og norrænni sögu frá Háskóla Íslands og hafi hug á því að stunda doktorsnám hér á landi. Þá hafi kærandi kynnst samfélaginu sínu vel á [...] og hafi þar stöðuga atvinnu og heimili. Aðstæður og möguleikar hennar í Bandaríkjunum séu síðri og vonist kærandi eftir því að unnt sé að veita henni undanþágu til þess að hún geti lifað og starfað á Íslandi þar sem hún upplifi [...] sem sitt heimili.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 1. mgr. 51. gr. laga um útlendinga kemur fram sú meginregla að útlendingur sem sækir um dvalarleyfi í fyrsta skipti skuli sækja um leyfið áður en hann kemur til landsins og er honum óheimilt að koma til landsins fyrr en umsóknin hefur verið samþykkt. Frá því skilyrði er heimilt að víkja ef umsækjandi um dvalarleyfi er undanþeginn áritunarskyldu eða hann er staddur hér á landi og aðstæður hans falla undir a-c-lið 1. mgr. 51. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga gilda undantekningar 1. mgr. á meðan umsækjandi hefur heimild til dvalar á grundvelli gildrar vegabréfsáritunar eða á grundvelli dvalar án áritunar. Samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga er einnig heimilt að víkja frá 1. mgr. í tilvikum þar sem ríkar sanngirnisástæður mæli með því. Sæki útlendingur um dvalarleyfi hér á landi án þess að vera undanþeginn því að sækja um áður en hann kemur til landsins skv. 1. og 2. mgr. skal hafna umsókninni á þeim grundvelli. Það sama á við ef umsækjandi kemur til landsins áður en umsókn er samþykkt, sbr. 4. mgr. 51. gr. laganna.

Samkvæmt gögnum málsins er kærandi ríkisborgari Bandaríkjanna og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu, sbr. viðauka 8 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022. Umsókn kæranda varðar skort á starfsfólki, sbr. 62. gr. laga um útlendinga, og fellur því utan a-, b-, og c-liða 1. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Þrátt fyrir það er kæranda heimil dvöl í allt að 90 daga á Íslandi og Schengen-svæðinu á grundvelli áritunarfrelsis. Um það vísast til upphafsorða 2. málsl. 1. mgr. og 1. málsl., sbr. og 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Af gögnum málsins er þó ljóst að kærandi kom til landsins 15. ágúst 2024 og lauk dvalarheimild hennar vegna áritunarfrelsis því 12. nóvember 2024. Enn fremur er ljóst að kærandi lagði fram umsókn sína um dvalar- og atvinnuleyfi í ólögmætri dvöl, en atvinnuleyfisumsókn kæranda var móttekin hjá Útlendingastofnun 18. nóvember 2024, og dvalarleyfisumsóknin fjórum dögum síðar, 22. nóvember 2024. Tímamörkin sem kveðið er á um í 1. og 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga miða við þær dagsetningar þegar dvöl útlendings hefst annars vegar og hvenær umsókn um dvalarleyfi er lögð fram hins vegar. Samkvæmt framangreindu er ljóst að umsókn kæranda var ekki í samræmi við áskilnað 1. og 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Ber því að hafna umsókn hennar um dvalarleyfi á grundvelli 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga nema að ríkar sanngirnisástæður mæli með því að vikið verði frá 1. mgr., sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga.

Ákvæði 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga er matskennt en hugtakið „ríkar sanngirnisástæður“ er ekki útfært nánar í lögunum eða í reglugerð um útlendinga, líkt og ráðherra hefur heimild til. Einu leiðbeiningarnar sem stjórnvöld hafa við beitingu ákvæðisins eru þau sjónarmið sem fram kom í greinargerð í frumvarpi því sem varð að lögum um útlendinga, en þar segir m.a. um 3. mgr. að ætlunin sé að ákvæðinu sé beitt þegar tryggja þarf samvistir fjölskyldna eða þegar miklir hagsmunir eru í húfi. Í hinni kærðu ákvörðun komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að ekkert í gögnum málsins gæfi til kynna að aðstæður kæranda væru þess eðlis að undanþáguákvæði 51. gr. laga um útlendinga ættu við. Málatilbúnaður kæranda vísar einkum til þess að hún hafi ekki fengið skýrar leiðbeiningar á því að umsókn sem lögð væri fram í ólögmætri dvöl kynni að vera synjað af þeim sökum. Þá vísar hún einnig til aðstæðna sinna, og búsetu á Stöðvarfirði ásamt kærasta sínum og góðrar aðlögunar að samfélaginu.

Fyrir liggur að umsókn kæranda grundvallast á atvinnuþátttöku og telst starf hennar og hagsmunir vinnuveitanda til almennra hagsmuna, enda er það almenn forsenda fyrir útgáfu dvalarleyfisins. Að virtum gögnum málsins og málatilbúnaði kæranda er enn fremur ljóst að ekki séu slíkir hagsmunir í húfi, þ. á m. fjölskylduhagsmunir, að það teljist til ríkra sanngirnisástæðna. Með vísan til framangreinds eru ríkar sanngirnisástæður ekki fyrir hendi í máli kæranda, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Verður ákvörðun Útlendingastofnunar um að hafna dvalarleyfisumsókn kæranda á grundvelli 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga því staðfest.

Ítrekaðar eru leiðbeiningar Útlendingastofnunar um að kæranda sé unnt að sækja um dvalarleyfi að nýju erlendis frá. Með þessum leiðbeiningum hefur þó ekki verið tekin afstaða til þess hvort kærandi uppfylli önnur skilyrði laga um útlendinga til útgáfu dvalarleyfis.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir