Úrskurður nr. 455/2025

Hinn 4. júní 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 455/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25010069

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 21. janúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 7. janúar 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í tvö ár, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara krefst hann þess að ákvörðun um endurkomubann verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, EES-samningurinn, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Samkvæmt gögnum málsins hafði lögregla afskipti af kæranda 30. nóvember 2024 en hann hafði verið eftirlýstur frá árinu 2022 þar sem hann hafði ekki sinnt tilkynningarskyldu. Kærandi var því handtekinn og færður í skýrslutöku hjá lögreglu. Sama dag, 30. nóvember 2024, var honum birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, vegna ólögmætrar dvalar á landinu, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Fram kom í tilkynningunni að kærandi hefði hvorki sýnt fram á lögmæti dvalar sinnar hér á landi, né innan Schengen-svæðisins, þrátt fyrir áskorun lögreglu. Því væri gengið út frá því að dvöl hans væri ólögmæt. Kæranda var veitt færi á að leggja fram munnleg andmæli og gögn sem sýnt gætu fram á lögmæti dvalar hans. Samkvæmt gögnum málsins lagði kærandi fram flugbókanir sem sýndu fram á för frá heimaríki til Íslands 1. og 2. nóvember 2024, með millilendingum í Vínarborg og Kaupmannahöfn.

Hinn 7. janúar 2025 tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun og endurkomubann til tveggja ára, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Fram kom í ákvörðuninni að kæranda væri veittur 15 daga frestur til þess að yfirgefa Schengen-svæðið en færi hann innan frestsins yrði endurkomubann hans fellt niður. Kærandi kærði ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála 21. janúar 2025. Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 7. febrúar 2025, var kæranda skipaður talsmaður en greinargerð og frekari fylgigögn höfðu verið lögð fram 4. febrúar 2025.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi lagt fram farseðla sem greini með glöggum hætti frá komu hans inn á Schengen-svæðið. Að sögn kæranda hafi hann komið til landsins í þeim tilgangi að heimsækja vinkonu sína, en meðal fylgigagna málsins er boðsbréf hennar, undirritað 1. nóvember 2024, þar sem fram kemur að kærandi muni dvelja hjá gestgjafa frá 2. til 11. nóvember 2024. Kærandi mótmælir þeirri nálgun Útlendingastofnunar að ekki sé unnt að staðfesta dvöl hans á síðustu 180 daga tímabili. Málatilbúnaður hans byggi á því að meðferð málsins sé haldin verulegum annmörkum, þar sem ekki hafi verið gætt með fullnægjandi hætti að leiðbeiningarskyldu og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Þar að auki telji kærandi að efnisleg skilyrði brottvísunar séu ekki fyrir hendi og að hann hafi sýnt fram á lögmæti dvalar sinnar með fullnægjandi hætti.

Um aðalkröfu sína vísar kærandi til leiðbeiningarskyldu stjórnvalda. Telur hann að Útlendingastofnun hafi borið að upplýsa hann um að framlögð gögn í formi flugmiða væru ófullnægjandi til þess að honum væri unnt að koma frekari upplýsingum og gögnum á framfæri. Kærandi telur einnig að brotið hafi verið gegn andmælarétti hans, þar sem honum hafi ekki verið gefinn kostur á að koma fullnægjandi upplýsingum og gögnum á framfæri fyrir töku ákvörðunar. Telur kærandi að framangreint feli í sér annmarka á málsmeðferð, sbr. 7. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Þar að auki byggir kærandi á því að efnisskilyrði fyrir brottvísun hafi ekki verið uppfyllt í ljósi fyrirliggjandi gagna. Kærandi vísar til 13. gr. reglugerðar um för yfir landamæri og telur að stimplar í vegabréfi sýni með óyggjandi hætti fram á komu hans inn á Schengen-svæðið 1. nóvember 2024. Hafi dvöl hans því verið lögmæt þegar afskipti voru höfð af honum. Kærandi telur að ótækt sé að túlka 13. gr. reglugerðar um för yfir landamæri á þann hátt að hann hafi verið innan Schengen-svæðisins fyrir útgáfu vegabréfsins. Slík túlkun sé bersýnilega ósanngjörn gagnvart honum, einkum í ljósi þess að honum hafi verið heimiluð innganga á Schengen-svæðið á grundvelli vegabréfsins og réttmæta væntinga hans um lögmæti dvalar sinnar. Að sögn kæranda hafi hann lagt fram gögn sem sýni með trúverðugum hætti að hann hafi virt skilyrði um lengd dvalar og því ótækt að brottvísa honum á þeim grundvelli sem Útlendingastofnun byggi ákvörðun sína á.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Þá segir í 1. mgr. 50. gr. laganna að útlendingur sem hyggist dvelja hér á landi lengur en honum sé heimilt samkvæmt 49. gr. þurfi að hafa dvalarleyfi.

Í 8. gr. reglugerðar um útlendinga, með síðari breytingum, er nánar fjallað um dvöl án dvalarleyfis. Þar segir í 1. mgr. að útlendingur sem þurfi vegabréfsáritun til landgöngu megi ekki dveljast hér á landi lengur en áritunin segir til um nema sérstakt leyfi komi til. Öðrum útlendingum sé óheimilt án sérstaks leyfis að dveljast hér lengur en 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu teljist jafngilda dvöl hér á landi. Samanlögð dvöl á Schengen-svæðinu megi ekki fara yfir 90 daga á 180 daga tímabili. Þá segir í 2. mgr. 8. gr. að dvalartími útlendings sem sé undanþeginn áritunarskyldu reiknist frá þeim degi er hann kom inn á Schengen-svæðið. Ef útlendingur hefur dvalarleyfi í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu reiknast dvalartíminn frá þeim degi er hann fór yfir innri landamæri Schengen-svæðisins. Samkvæmt 13. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017 skal miða við dagsetningu er fram kemur á komustimpli í ferðaskilríkjum við mat á lengd dvalar útlendings, sem hvorki er EES- eða EFTA-borgari, á Schengen-svæðinu. Nú hafa ferðaskilríki hans ekki að geyma komustimpil og skal þá miðað við að handhafi þeirra hafi ekki gætt skilyrða um lengd dvalar og er heimilt að vísa honum brott í samræmi við ákvæði laga um útlendinga og reglugerðar um útlendinga. Ákvæði 1. mgr. gildir þó ekki ef útlendingur leggur fram gögn sem með trúverðugum hætti sýna fram á að hann hafi virt skilyrði um lengd dvalar.

Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu.

Meðal gagna málsins er ljósrit af vegabréfi kæranda nr. [...], útgefið 22. ágúst 2024, með gildistíma til 21. ágúst 2034. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og er undanþeginn áritunarskyldu. Er honum því almennt heimilt að dvelja hér á landi, og á Schengen-svæðinu öllu, í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 8. gr. reglugerðar um útlendinga. Samkvæmt stimplum í vegabréfinu kom kærandi inn á Schengen-svæðið 24. október 2024 og yfirgaf það 29. október 2024. Kærandi kom inn á svæðið að nýju 1. nóvember 2024 og í framhaldinu til Íslands, en lögregla hafði afskipti af honum 30. nóvember 2024. Reiknast hið 180 daga tímabil sem líta ber til því frá 3. júní 2024, þ.e. 180 dögum áður, sbr. 1. mgr. 6. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar). Fram kemur í hinni kærðu ákvörðun að vegna skamms tíma frá útgáfu bréfsins sé ekki unnt að staðfesta dvalartíma kæranda á Schengen-svæðinu. Hafi gögn málsins því ekki sýnt fram á það með óyggjandi hætti að kærandi sé á landinu í lögmætri dvöl.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum var kærandi í ólögmætri dvöl hér á landi árið 2022 en þá hafi hann framvísað vegabréfi nr. [...], útgefið 28. september 2021 með gildistíma til 27. september 2031. Í skýrslutöku hjá lögreglu 30. nóvember 2024 greindi kærandi frá því að hann hafi ekki verið á Schengen-svæðinu á sumarmánuðum 2024 og tjáði lögreglu að fyrra vegabréfi hans hafi verið stolið. Ljóst er að kærandi ber ábyrgð á lögmæti eigin dvalar en þrátt fyrir það ber Útlendingastofnun að rannsaka mál með fullnægjandi hætti og færa sönnur á það að heimilt sé að beita íþyngjandi úrræðum á borð við brottvísun. Að atvikum málsins virtum, og með hliðsjón af 1. mgr. 13. gr. reglugerðar um för yfir landamæri, skal að meginreglu miða við þá dagsetningu sem fram kemur í komustimpli í ferðaskilríkjum varðandi lengd dvalar á Schengen-svæðinu. Að virtum stimplum í vegabréfi kæranda er ljóst að hann hafi ekki dvalið lengur en 90 daga á Schengen-svæðinu frá útgáfu vegabréfs síns. Í skýrslutöku hjá lögreglu bar kærandi fyrir sig að hafa dvalið í heimaríki á sumarmánuðum 2024 og hefur rannsókn Útlendingastofnunar ekki sýnt fram á nokkuð haldbært sem dragi úr trúverðugleika framburðar hans. Hafi stofnunni t.a.m. verið í lófa lagið að óska eftir gögnum á borð við greiðslukortayfirlit sem næði til tímabilsins fyrir útgáfu vegabréfs kæranda nr. [...], sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt framangreindu hefur ekki verið leitt líkum að því að dvöl kæranda hafi verið ólögmæt þegar afskipti voru höfð af honum 30. nóvember 2024. Var Útlendingastofnun því ekki heimilt að brottvísa kæranda á grundvelli 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og er óhjákvæmilegt að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir