Úrskurður nr. 457/2025

Hinn 4. júní 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 457/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25010052

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 16. janúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 14. janúar 2025, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Þá krefst kærandi þess að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið sætir meðferð á kærustigi, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Samkvæmt stimpli í vegabréfi kæranda kom hann inn á Schengen-svæðið 25. nóvember 2024, í gegnum alþjóðaflugvöllinn í Amsterdam, Hollandi. Ekki liggur fyrir hvenær hann kom til landsins en fram kemur í gögnum málsins að lögregla hafi haft afskipti af honum 18. desember 2024, vegna gruns um akstur undir áhrifum fíkniefna, ásamt sölu og dreifingu fíkniefna. Hinn 10. janúar 2025 var kæranda birt tilkynning Útlendingastofnunar um hugsanlega frávísun frá landinu á grundvelli c- og h-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kæranda var veitt færi á að leggja fram munnleg andmæli við birtingu tilkynningarinnar í samræmi við 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga sem hann og gerði.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 14. janúar 2025, var kæranda frávísað á grundvelli c- og h-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðuninni komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi hefði ekki fært rök fyrir tilgangi dvalar sinnar á landinu, og leit einkum til þess að hann hefði ekki tryggt húsnæði né hafi hann lagt fram gögn sem staðfesti eða varpi ljósi á ferðaáætlun. Þar að auki hafi honum verið frávísað 1. október 2024 og ekki greitt kostnað hins opinbera við fyrri færslu úr landi, sbr. 1. mgr. 107. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 15. janúar 2025 og kærð til kærunefndar 16. janúar 2025. Kærandi lagði fram greinargerð og frekari fylgigögn 29. janúar 2025.

Samkvæmt upplýsingum Útlendingastofnunar yfirgaf kærandi landið 1. febrúar 2025. Samhliða stjórnsýslukæru óskaði kærandi eftir frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þess að kærandi hefur þegar yfirgefið landið er ekki ástæða til þess að taka afstöðu til beiðni um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda rekur hann málsatvik og málsmeðferð hjá lögreglu og Útlendingastofnun ásamt efni hinnar kærðu ákvörðunar og lagaskilyrði sem ákvörðunin grundvallast á.

Kærandi vísar til þess að ákvörðun Útlendingastofnunar hafi verið byggð á framburði hans hjá lögreglu 18. desember 2024. Kærandi byggir á því að við töku ákvörðunar um frávísun hafi Útlendingastofnun ekki kannað hvort hann hefði gögn sem sýni fram á tilgang ferðalags hans til Íslands. Þá hafnar kærandi þeirri staðhæfingu Útlendingastofnunar að honum hafi verið birt tilkynning um hugsanlega frávísun og þar með gefinn kostur á að koma andmælum á framfæri. Telur kærandi ljóst að Útlendingastofnun hafi eingöngu byggt ákvörðun sína á framburði kæranda hjá lögreglu, án þess að málið hafi verið rannsakað frekar. Að sögn kæranda sé ekki unnt að taka mark á framangreindri skýrslutöku þar sem hún hafi verið tekin án þess að viðstaddur væri túlkur. Kærandi tali takmarkaða ensku og hafi lögreglu borið að kalla til túlk í samræmi við ákvæði laga um meðferð sakamála. Með vísan til framangreinds telur kærandi að Útlendingastofnun hafi brotið gegn rannsóknarreglu, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, og andmælarétti hans, sbr. 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Telur kærandi að fullt tilefni hafi verið til að óska eftir gögnum úr hendi kæranda, t.a.m. gögnum sem fjallað er um í 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Þar að auki telur kærandi að Útlendingastofnun hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni með því að leiðbeina honum ekki hvaða gögn eða skýringar hafi skort, á tungumáli sem hann skilur.

Í greinargerð kemur fram að kærandi hafi ekki haft vitneskju um skuld við íslenska ríkið, sem ákvörðun Útlendingastofnunar byggi einnig á, fyrr en honum var tilkynnt um það við skýrslutöku hjá lögreglu. Þá hafi kærandi hvorki séð meinta skuldaviðurkenningu né undirritað hana. Kæranda hafi ekki verið kunnugt um að skuldin gæti leitt til frávísunar. Hafi hann ekki á neinum tímapunkti fengið leiðbeiningar um hvernig hann gæti gert upp skuld sína og vísar til 7. gr. stjórnsýslulaga hvað þann þátt málsins varðar. Fram kemur að lögmaður kæranda hafi haft milligöngu um greiðslu skuldarinnar 19. janúar 2025 og vísar til meðfylgjandi kvittunar þar að lútandi. Telur kærandi að með framangreindu hafi Útlendingastofnun brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins við töku ákvörðunarinnar. Þar að auki hafi lögregla beitt kæranda óþarflega íþyngjandi og hörðum aðgerðum sem samrýmist ekki meðalhófssjónarmiðum. Að framangreindu virtu telur kærandi að Útlendingastofnun hafi brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar. Að auki telur hann að skilyrði fyrir beitingu h-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga séu ekki uppfyllt.

Kærandi greinir frá því að hann hafi ekki haft aðgengi að endurriti úr skýrslutöku hjá lögreglu 18. desember 2024, þrátt fyrir að ákvörðun Útlendingastofnunar hafi í meginatriðum byggt á henni. Telur hann að ákvörðunin hafi því ekki verið nægjanlega skýr til þess að hann geti metið réttarstöðu sína. Að framangreindu virtu telur kærandi að Útlendingastofnun hafi brotið gegn formreglum, þ.m.t. öryggisreglum, og efnisreglum stjórnsýsluréttar við töku hinnar kærðu ákvörðunar. Að mati kæranda séu annmarkarnir svo alvarlegir að þeir skuli leiði til ógildingar.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda er hann handhafi vegabréfs með lífkennum, sbr. viðauka 9 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022, og má dvelja hér á landi í 90 daga á hverju 180 daga tímabili.

Ákvörðun Útlendingastofnunar um frávísun kæranda, dags. 14. janúar 2025, byggir á c- og h-liðum 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin tekur einnig mið af 5. mgr. 106. gr. og 2. málsl. 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga.

Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 5. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi frá landi eftir reglum 1. mgr. þótt sjö sólarhringa fresturinn sé liðinn. Þó verður meðferð máls að hefjast innan níu mánaða frá komu hans til landsins. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt a-j-lið 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.

Tilkynning um hugsanlega frávísun og hin kærða ákvörðun vísa að töluverðu leyti til afskipta lögreglu af kæranda 18. desember 2024, sem hafi m.a. vakið grun lögreglu um akstur kæranda undir áhrifum fíkniefna, ásamt sölu og dreifingu fíkniefna, svo sem upplýsingar úr farsíma kæranda bentu til. Samkvæmt skýrslu lögreglu hafi kærandi hvorki gefið skýrar upplýsingar um dvalarstað sinn né hafi hann átt bókaðan farmiða frá landinu. Fjármunir sem kærandi hafði undir höndum hafi þá numið um [...] krónum. Þá hafi kærandi ekki viljað tjá sig um tilgang dvalar á Íslandi.

Samkvæmt andmælum kæranda, sem lögregla ritaði niður og voru reifuð í hinni kærðu ákvörðun, kemur fram að hann hafi neitað neyslu kókaíns tveimur dögum fyrir afskipti lögreglu, og neitaði því einnig að hafa verið í samskiptum við vændiskonur eða að sendast með fíkniefni. Kærandi bar fyrir sig tungumálaörðugleika varðandi minnisleysi á nafni hótels hvar hann gisti. Að sögn kæranda hafi hann ætlað að dvelja á Íslandi í þrjá daga en að hann hafi ekki getað sýnt fram á flugmiða úr landi að nýju þar sem lögregla hafi tekið af honum farsímann. Þá kvaðst kærandi hafa verið með kærustu sinni en ekki gefið nánari deili á henni. Á kærustigi bar kærandi fyrir sig að honum hefði alls ekki verið birt tilkynning um hugsanlega frávísun, og þar með ekki gefinn kostur á að koma andmælum sínum á framfæri. Þá telur kærandi að ekki sé unnt að taka mark á skýrslutöku hjá lögreglu þar sem ekki hafi verið viðstaddur túlkur, honum til aðstoðar. Að sögn kæranda tali hann afar takmarkaða ensku.

Farið hefur verið yfir gögn málsins, þ.m.t. fyrirliggjandi lögregluskýrslur og andmæli sem kærandi lagði fram við birtingu tilkynningar um hugsanlega brottvísun. Bera gögn málsins ekki annað með sér en að málsmeðferð Útlendingastofnunar og lögreglu er leiddi til ákvörðunar, dags. 14. janúar 2025, hafi verið í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins, sbr. einkum 1. mgr. 11. gr. og 12. gr. laga um útlendinga, sbr. og 10., 13., og 14. gr. stjórnsýslulaga. Áréttað er að kæranda var leiðbeint um málsmeðferðarréttindi sín í samræmi við 1. mgr. 11. gr. laga um útlendinga. Ákvæðið áskilur að aðilum sé leiðbeint á tungumáli sem ætla megi með sanngirni að þeir geti skilið en ákvæðið tilgreinir ekki sérstaklega um aðkomu túlks, sbr. til hliðsjónar b-lið 2. mgr. 11. gr. laga um útlendinga. Er málsástæðu kæranda hvað þetta atriði varðar hafnað. Að virtum framburði kæranda hjá lögreglu, andmælum hans, og upplýsingum sem lögregla skráði í lögregluskýrslu um innihald farsíma kæranda og fíkniefnapróf er ljóst að framburður hans í málinu er misvísandi og ótrúverðugur í meginatriðum. Hafi kærandi t.a.m. ekki greint frá því með skýrum hætti hvar hann dveldi og væri frásögn hans af kærustu, sem hann kynni þó ekki deili á, ótrúverðug. Þá hafi kærandi ekki haft farmiða til heimaríkis að nýju á reiðum höndum. Bera gögn málsins ekki annað með sér en að hann hafi verið staddur á landinu til þess að fremja refsiverða háttsemi, þ.e. sölu og dreifingu fíkniefna, og ekki viljað veita stjórnvöldum skýrar upplýsingar og gögn um dvöl sína, sbr. til hliðsjónar 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Hafi kærandi því ekki leitt líkur að tilgangi dvalar og eru skilyrði c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga uppfyllt. Verður ákvörðun Útlendingastofnunar því staðfest varðandi þann hluta málsins.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda einnig frávísað á grundvelli h-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landinu hafi hann ekki greitt kostnað hins opinbera við fyrri færslu hans úr landi, sbr. 1. mgr. 107. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt síðastnefndu ákvæði skal útlendingur sem færður er úr landi samkvæmt lögum þessum greiða kostnað af brottför sinni. Útlendingurinn skal einnig greiða kostnað af gæslu þegar hennar er þörf vegna þess að hann fer ekki úr landi af sjálfsdáðum. Krafan er aðfararhæf og hún getur auk þess verið grundvöllur frávísunar við síðari komu til landsins, sbr. h-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Málatilbúnaður kæranda byggist einkum á því að hann hafi ekki haft vitneskju um skuld við íslenska ríkið fyrr en honum var tilkynnt um það í skýrslutöku. Þá hafi hann ekki séð skuldaviðurkenninguna né undirritað hana. Að auki hafi honum ekki verið leiðbeint um að skuldin gæti leitt til frávísunar né fengið leiðbeiningar um hvernig hann gæti gert hana upp. Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 12. maí 2025, var óskað eftir frekari gögnum og upplýsingum vegna málsins. Gögn og skýringar lögreglu bárust með tölvubréfum, dags. 14. og 26. maí 2025.

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda frávísað með ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 1. október 2023, en ákvörðunin var ekki kærð til kærunefndar. Kærandi óskaði eftir því að lögregla hefði milligöngu um farmiðakaup fyrir hann en samkvæmt verklagi lögreglu, sem var í gildi á þeim tíma, annaðist stoðdeild Ríkislögreglustjóra, nú heimferða- og fylgdadeild, farmiðakaupin. Ekki verður ráðið að kæranda hafi sérstaklega verið leiðbeint um áhrif skuldarinnar fyrr en í skýrslutöku 10. janúar 2025, samhliða birtingu tilkynningar um hugsanlega frávísun. Skuldaskjal Ríkislögreglustjóra hafi í senn greint frá því hvaða áhrif skuld gæti haft, ásamt upplýsingum um hvernig kærandi gæti greitt skuldina. Þegar ákvörðun í málinu var tekin 14. janúar 2025 var skuldin enn ógreidd en samkvæmt gögnum málsins greiddi kærandi hana ekki fyrr en 19. janúar 2025. Með vísan til framangreinds fékk kærandi nauðsynlegar leiðbeiningar um hvert honum bæri að beina greiðslu skuldarinnar auk þess sem honum var veitt ráðrúm til þess að greiða hana áður en Útlendingastofnun tók hina kærðu ákvörðun. Hvað þann hluta varðar var meðferð málsins í samræmi við 7. gr. stjórnsýslulaga og vandaða stjórnsýsluhætti. Af 106. gr. laga um útlendinga leiðir að atvik málsins séu metin eins og þau lágu fyrir við töku ákvörðunar um frávísun og verður þeim ekki breytt með afturvirkum hætti. Að framangreindu virtu er staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar um frávísun á grundvelli h-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga enda voru skilyrði ákvæðisins uppfyllt þegar Útlendingastofnun tók hina kærðu ákvörðun.

Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun um frávísun kæranda á grundvelli c- og h-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, staðfest.

Athugasemdir kæranda við meðferð lögreglu

Kærandi gerði athugasemdir við aðgerðir lögreglu og lýsti þeim sem óþarflega íþyngjandi og hörðum. Kæranda er bent á að hann geti borið umkvartanir um vinnubrögð lögreglu undir nefnd um eftirlit með lögreglu eða héraðssaksóknara, sbr. VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996, telji hann ástæðu til.

Úrskurðarorð

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir