Mál nr. 208/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 208/2025

Fimmtudaginn 5. júní 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 31. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 27. mars 2025, um að synja umsókn hans um hlutdeildarlán.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um hlutdeildarlán hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun með umsókn, dags. 6. mars 2025. Umsókn kæranda var synjað með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 27. mars 2025, með vísan til þess að hann væri yfir skilgreindum tekjumörkum.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 31. mars 2025. Með bréfi, dags. 2. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst 16. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. apríl 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála óskar kærandi eftir endurskoðun á umsókn hans um hlutdeildarlán. Kærandi telji að það ætti að taka fleiri atriði til greina til að hægt sé að veita réttláta niðurstöðu sem taki mið af raunverulegum aðstæðum þess einstaklings sem eigi í hlut. Það skipti máli að skoða aðstæður, baráttu og þarfir einstaklings til að taka ákvarðanir sem séu ekki aðeins tæknilega réttar heldur einnig siðferðilega réttar til að styðja bæði einstaklinga og samfélagið í heild.

Kærandi tekur fram að hann hafi búið á Íslandi í nærri fimm ár og þar sé hans heimili. Kærandi hafi áður sótt um hlutdeildarlán hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun til að kaupa íbúð en hafi fengið synjun á þeirri forsendu að samanlagðar tekjur hans fyrir síðustu 12 mánuði hafi farið yfir viðmið fyrir hlutdeildarlán. Kærandi hafi fyrst sótt um hlutdeildarlán árið 2023 og hafi sótt nokkrum sinnum um árið 2024 en fengið synjun annað hvort vegna þess að tekjur hans hafi verið of lágar eða greiðslugeta hafi farið yfir 40% viðmið um ráðstöfunartekjur. Vegna ákveðni kæranda og viðleitni til að uppfylla skilyrðin hafi hann þurft að skipta um starfshlutverk á vinnustað sínum og unnið yfirvinnu síðustu mánuði til að uppfylla skilyrðin. Að fá synjun nú vegna þess að kærandi hafi farið örlítið yfir tekjuviðmið sé mjög sárt. Kærandi hafi velt því fyrir sér hvort hlutdeildarlánum sé í raun ætlað að hjálpa fólki á einhvern hátt.

Kærandi hafi lagt sig fram til að bæta lánshæfismat sitt og sýna fram á betri fjárhagsstöðu til að geta fengið lán. Þessi ákvörðun hafi haft áhrif kæranda bæði andlega og tilfinningalega og því hafi hann ákveðið að leggja fram kæru.

Kærandi óski þess að mál hans verði tekið til endurskoðunar og honum verði gefinn kostur á að leggja fram frekari gögn ef þess gerist þörf.

III.  Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að kærandi hafi lagt inn umsókn um hlutdeildarlán samkvæmt lögum nr. 44/1998 um húsnæðismál hinn 6. mars 2025, vegna fyrirhugaðra kaupa á fasteign að B, ásamt samþykktu kauptilboði. Með bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 27. mars 2025, hafi umsókn kæranda um veitingu hlutdeildarláns verið synjað með vísan til þess að umsóknin uppfyllti ekki skilyrði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál eða reglugerðar nr. 1084/2020 um hlutdeildarlán þar sem umsækjandi væri yfir skilgreindum tekjumörkum.

Í bréfi kæranda, dags. 31. mars 2025, til úrskurðarnefndar velferðarmála komi fram að kærandi óski eftir því að ákvörðunin verði endurskoðuð þar sem kærandi telji að taka hefði átt tillit til fleiri þátta við matið á umsókninni.

Eins og rakið sé í hinni kærðu ákvörðun komi fram í 1. mgr. 10. gr. reglugerðar um hlutdeildarlán að hlutdeildarlán umsækjenda með tekjur undir 9.465.000 kr. á ári miðað við einstakling, miðað við síðastliðna 12 mánuði, geti numið allt að 20% kaupverðs. Í fyrirliggjandi gögnum komi fram að samanlagðar tekjur kæranda miðað við síðastliðna 12 mánuði séu samtals 10.700.001 kr., eða að meðaltali um 891.667 kr. á mánuði. Þá komi fram að fjölskyldustærð miðist við einstakling samkvæmt skattframtali og í kauptilboði sé kærandi einn að kaupa íbúðina. Tekjuviðmið hlutdeildarlána miðist við að umsækjendur séu með lægri tekjur en 9.465.000 kr. á ári fyrir einstakling, sbr. 10. gr. reglugerðar um hlutdeildarlán, með síðari breytingum. Umsókn kæranda hafi því verið synjað á þeim grundvelli að kærandi væri yfir tekjumörkum sem fram komi í reglugerð um hlutdeildarlán.

Í bréfi kæranda til úrskurðarnefndar velferðarmála, dags. 31. mars 2025, komi fram að kærandi óski eftir að ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 27. mars 2025 verði endurskoðuð. Í bréfinu segi að kærandi hafi áður verið synjað um hlutdeildarlán hjá stofnuninni á þeim grundvelli að greiðslubyrði lána væri hærri en 40% af ráðstöfunartekjum, sbr. 5. tölul. 29. gr. b. og 5. tölul. 11. gr. reglugerðar nr. 1084/2020 um hlutdeildarlán. Kærandi hafi því skipt um starf til að auka tekjumöguleika sína og bæta fjárhagsstöðu en hafi nú verið hafnað því hann sé kominn yfir tekjumörk sem hafi haft mikil áhrif á kæranda andlega og tilfinningalega.

Til þess að geta fengið hlutdeildarlán þurfi umsækjandi að uppfylla ákveðin skilyrði. Úrræðið sé eingöngu fyrir tekjulága fyrstu kaupendur sem standist greiðslumat en eigi ekki eða geti ekki safnað fyrir útborgun samkvæmt því sem fram komi í greinargerð með frumvarpi sem hafi orðið að lögum nr. 113/2020, um breytingu á lögum um húsnæðismál nr. 44/1998 (hlutdeildarlán). Fyrir liggi að umsókn kæranda hafi verið synjað á þeim grundvelli að kærandi væri yfir tekjumörkum og því uppfyllti hann ekki skilyrði reglugerðar um hlutdeildarlán. Að framangreindu virtu séu skilyrði laga og reglugerðar um hlutdeildarlán því ekki uppfyllt svo unnt sé að samþykkja lánveitingu vegna hlutdeildarláns.

Að öðru leyti vísi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun til þess rökstuðnings sem fram komi í hinni kærðu ákvörðun, dags. 27. mars 2025. Stofnunin krefjist þess að hin kærða ákvörðun í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 27. mars 2025, um að synja umsókn kæranda um hlutdeildarlán.

Í VI. kafla A. laga nr. 44/1998 um húsnæðismál er fjallað um hlutdeildarlán. Samkvæmt 1. mgr. 29. gr. a. er Húsnæðis- og mannvirkjastofnun heimilt að veita hlutdeildarlán til þeirra sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð og til þeirra sem ekki hafa átt íbúðarhúsnæði síðastliðin fimm ár, enda hafi viðkomandi tekjur undir 7.560.000 kr., nú 9.465.000 kr., sbr. 10. gr. reglugerðar nr. 1084/2020 um hlutdeildarlán, á ári miðað við einstakling  síðastliðna 12 mánuði. Ráðherra getur kveðið á um undanþágur frá tekjumörkum í reglugerð vegna sérstakra aðstæðna umsækjanda vegna óvenjuhárrar framfærslubyrði sem hefur valdið því að hann hefur ekki getað safnað nægu eigin fé til kaupa á íbúðarhúsnæði. Í 2. mgr. ákvæðisins kemur fram að hlutdeildarlán geti numið allt að 20% af kaupverði íbúðarhúsnæðis. Þó er heimilt að veita allt að 30% hlutdeildarlán til einstaklinga með lægri tekjur en 5.018.000 kr. á ári, nú 6.283.000 kr. Þá segir í 3. mgr. ákvæðisins að með tekjum samkvæmt 1. og 2. mgr. sé átt við allar tekjur samkvæmt II. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt 1. og 3.–5. tölul. A-liðar 1. mgr. og 2. mgr. 30. gr. og frádráttar samkvæmt 31. gr. sömu laga.

Fyrir liggur að tekjur kæranda síðastliðna 12 mánuði frá umsóknardegi eru yfir framangreindum tekjumörkum, eða 10.700.001 kr.

Í 29. gr. d. laga nr. 44/1998 kemur fram að ráðherra sé heimilt að kveða nánar á um hlutdeildarlán í reglugerð, þar á meðal um:

1. Hvaða skilyrði íbúðarhúsnæði skal uppfylla, þ.m.t. hámarkskaupverð, stærðarviðmið og samstarf við byggingaraðila skv. 29. gr. a.
2. Heimildir til að veita undanþágu frá 2. og 6. tölul. 1. mgr. 29. gr. b.
3. Nánari skilyrði fyrir veitingu hlutdeildarlána, þar á meðal um frekari skilyrði þess að geta fengið hlutdeildarlán, uppfærð tekjumörk og um eignastöðu kaupanda skv. 29. gr. b.
4. Endurgreiðslu hlutdeildarlána skv. 29. gr. c.
5. Mat á endurgreiðslufjárhæð skv. 29. gr. c.
6. Heimildir til tímabundinnar útleigu íbúðarhúsnæðis skv. 5. mgr. 29. gr. c.
7. Gjaldfellingarheimild skv. 5. og 6. mgr. 29. gr. c.

Reglugerð nr. 1084/2020 um hlutdeildarlán hefur verið sett á grundvelli laganna.

Í 16. gr. reglugerðar nr. 1084/2020 er kveðið á um undanþágur frá almennum skilyrðum hlutdeildarlána. Þar segir í 1. mgr.:

„Þrátt fyrir skilyrði 1. mgr. 10. gr. um að umsækjandi sé undir ákveðnum tekjumörkum er heimilt að veita umsækjanda hlutdeildarlán vegna óvenjuhárrar framfærslubyrði vegna sérstakra aðstæðna hans, svo sem vegna veikinda eða fötlunar umsækjanda eða fjölskyldumeðlima hans sem hafa haft mikinn kostnað í för með sér, sem hefur valdið því að hann hefur ekki getað safnað nægu eigin fé til kaupa á íbúðarhúsnæði.“

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er ekkert í gögnum málsins sem bendir til að framangreint undanþáguákvæði eigi við í máli kæranda en samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum ber að túlka undantekningarreglur þröngt. Að því virtu og með vísan til framangreinds er það niðurstaða nefndarinnar að staðfesta beri ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að synja umsókn kæranda um hlutdeildarlán.

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 27. mars 2025, um að synja umsókn A, um hlutdeildarlán, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir