Úrskurður nr. 375/2025

Hinn 6. júní 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 375/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24120002

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 2. desember 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 18. nóvember 2024, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár, sbr. b-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun um endurkomubann verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að endurkomubanni hans verði markaður skemmri tími.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi á Íslandi. Samkvæmt gögnum málsins hafi lögregla haft afskipti af kæranda við löggæslueftirlit á Keflavíkurflugvelli 16. nóvember 2024. Fram kemur að lögregla hafi viljað ganga úr skugga um að kærandi uppfyllti skilyrði til dvalar á Íslandi, sbr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Kærandi hafi verið margsaga um fyrri dvöl sína á Íslandi og hafi framburður hans ekki verið í samræmi við upplýsingar úr kerfum lögreglu, sem sýndu m.a. samfellda dvöl á Íslandi frá 15. apríl til 5. október 2024, sem hafi verið umfram lögbundið hámark. Kærandi hafi þó neitað því að hafa verið hér á landi í samræmi við upplýsingar sem lögregla bar undir hann. Kæranda var loks tilkynnt að honum yrði meinuð landganga og að beiðni um brottvísun yrði send til Útlendingastofnunar.

Hinn 18. nóvember 2024 var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, sbr. b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Í tilkynningunni kom fram það mat lögreglu að kærandi hefði brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laga um útlendinga með þeirri háttsemi að dvelja of lengi á Schengen-svæðinu. Fram kom að kæranda væri veittur þriggja daga frestur frá birtingu tilkynningarinnar til þess að leggja fram skriflega greinargerð vegna málsins. Sama dag, 18. nóvember 2024, tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun kæranda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga ásamt þriggja ára endurkomubanni, sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðuninni kom fram að kæranda hefði verið birt tilkynning 18. nóvember 2024 þar sem fram kæmi að Útlendingastofnun hefði til skoðunar að brottvísa honum og ákvarða endurkomubann vegna ólögmætrar dvalar hér á landi. Þá hafi honum verið veitt tækifæri á að leggja fram andmæli gagnvart lögreglu við birtingu tilkynningarinnar en kvaðst hann ekki ætla að leggja fram andmæli vegna málsins. Samkvæmt ákvörðuninni taldi Útlendingastofnun ljóst að kærandi hafi af ásetningi veitt lögreglu efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar um fyrri dvöl sína hér á landi og taldi Útlendingastofnun að skilyrði b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga fyrir brottvísun væru uppfyllt. Kæranda var ákvarðað þriggja ára endurkomubann á grundvelli 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga og komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að frestur hans til sjálfviljugrar brottfarar skyldi felldur niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga, enda var lagagrundvöllur ákvörðunarinnar b-liður 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga.

Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 19. nóvember 2024 en sama dag lagði lögreglustjórinn á Suðurnesjum fram gæsluvarðhaldskröfu fyrir Héraðsdómi Reykjaness. Með úrskurði dómstólsins nr. R-2887/2024, dags. 21. nóvember 2024, var kærandi hnepptur í gæsluvarðhald, þó eigi lengur en til 4. desember 2024. Samkvæmt gögnum málsins var kærandi fluttur úr landi 24. nóvember 2024. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála 2. desember 2024, en greinargerð og frekari fylgigögn voru lögð fram 16. desember 2024.

III. Málsástæður og rök kæranda

Kærandi telur að tiltekin atriði sem fram komi í hinni kærðu ákvörðun séu röng og krefjist leiðréttingar. Að sögn kæranda hafi hann verið búsettur í Grikklandi í næstum 16 ár en hann hafði meðferðis útrunnið grískt dvalarleyfisskírteini ásamt gögnum um umsókn um endurnýjun leyfisins. Hann hafi verið kominn hingað til lands til þess að heimsækja frænda og náinn vin, sem búsettur sé hér á landi ásamt fjölskyldu. Fram kemur að lögreglan á Suðurnesjum hafi haft afskipti af honum við komu til landsins vegna of langrar dvalar á Schengen-svæðinu en að sögn kæranda taldi hann sig hafa fullan rétt til dvalar á svæðinu verandi dvalarleyfishafi í Grikklandi. Kveðst kærandi hafa staðið í þeirri trú að vera EES-borgari, og á þeim grundvelli heimilt að dvelja hérlendis án leyfis og takmarkana.

Við afskipti á Keflavíkurflugvelli hafi kærandi lýst sér reiðubúinn að yfirgefa landið tafarlaust enda hafi verið um augljós mistök að ræða. Honum hafi á hinn bóginn verið vísað brott á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga ásamt þriggja ára endurkomubanni. Að sögn kæranda hafi honum ekki verið heimilt að hafa samband við lögmann og hafi ekki hitt slíkan fyrr en við fyrirtöku gæsluvarðhaldskröfu í Héraðsdómi Reykjaness. Þar sem brottvísunin hafi þegar verið framkvæmd óskar kærandi eingöngu niðurfellingar á endurkomubanni.

Kærandi telur að hin kærða ákvörðun brjóti gegn ákvæðum laga um útlendinga og stjórnsýslulögum. Vísar kærandi í fyrstu til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins sem mæli fyrir um að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til við töku stjórnvaldsákvörðunar. Þegar val standi um fleiri en eitt úrræði til þess að ná settu markmiði skuli velja það úrræði sem valdi sem minnstri röskun á hagsmunum kæranda. Telur kærandi að með vísan til framangreinds hafi verið óheimilt að meina honum um sjálfviljuga heimför. Ber hann jafnframt fyrir sig misskilning eða villu um að honum væri ekki frjáls för eða dvöl um önnur ríki með vísan til búsetu sinnar í Grikklandi. Þar að auki sé ákvörðun um endurkomubann verulega íþyngjandi en öll stórfjölskylda kæranda dvelst í Grikklandi að undanskildum frænda sem búi hér á landi. Kærandi ber að auki fyrir sig að brotið hafi verið gegn 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga með hliðsjón af dvalarheimild hans í Grikklandi. Áréttar kærandi að hann hafi verið á landamærunum og lýst því yfir að hann færi sjálfviljugur til baka ef honum yrði ekki heimiluð landganga.

Að auki vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 369/2018, dags. 18. september 2018, og ber fyrir sig að niðurfelling endurkomubanns sé í eðli sínu meðalhófsúrræði og að stjórnvöldum beri að taka aðstæður aðila til heildstæðrar athugunar. Kærandi telur að slíkt hagsmunamat, byggt á sanngirnissjónarmiðum, hafi ekki farið fram. Ákvörðunin sé ósanngjörn, verulega íþyngjandi, og því ekki í samræmi við meðalhófsregluna. Þar að auki telur kærandi að ekki hafi verið gætt að rannsóknarreglunni, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Hafi Útlendingastofnun t.a.m. ekki rannsakað dvalarheimild kæranda í Grikklandi, heldur tekið ákvörðun án þess að heimila honum sjálfviljuga heimför og frelsissvipt hann í rúma viku.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Kærandi er ríkisborgari Albaníu og hefur heimild til dvalar í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 8. gr. reglugerðar um útlendinga. Kærandi hefur borið fyrir sig dvalarheimild í Grikklandi en samkvæmt fyrirliggjandi gögnum rann þarlent dvalarleyfisskírteini hans út 9. október 2024 en í málatilbúnaði hans á kærustigi kveðst hann njóta heimildar til dvalar þar sem hann hafi sótt um endurnýjun leyfisins.

Á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur m.a. fram að í b-lið felist heimild til að vísa útlendingi brott ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna. Þar undir gætu fallið fleiri en eitt brot gegn lögunum sem hvert fyrir sig teldist ekki alvarlegt.

Í málinu reynir á hvort kærandi hafi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga. Af atvikum málsins er ljós að lögregla hafði afskipti af kæranda á Keflavíkurflugvelli við komu til landsins en til þess að vera heimiluð landganga hafi kærandi þurft að uppfylla skilyrði 106. gr. laga um útlendinga, ásamt 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri 866/2017. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum lutu afskipti lögreglu einkum að því hvort kærandi uppfyllti ákvæði a-, c-, og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Í skýrslu lögreglu koma m.a. fram yfirlýsingar kæranda um fyrri dvöl á Íslandi. Kvaðst kærandi hafa komið til landsins tveimur árum áður og dvalið í u.þ.b. tvo daga. Um tilgang dvalarinnar hafi hann eingöngu lýst því að hafa kynnt sér næturlíf Reykjavíkurborgar. Samkvæmt skýrslunni hafi framburður kæranda um þetta verið rangur en gögn málsins báru með sér að hann hefði dvalið á Íslandi frá 15. apríl til 5. október 2024, og komið til landsins að nýju rúmum mánuði, 16. nóvember 2024. Nánar aðspurður hafi kærandi breytt framburði sínum og kvaðst þá hafa verið á landinu í september árið 2023, og þá dvalið í þrjá til fjóra daga. Upplýsingar um dvöl kæranda frá 15. apríl 2024 hafi verið bornar undir kæranda en hann ítrekað neitað því að hafa verið á landinu á umræddu tímabili.

Meðal gagna málsins er skjal lögreglu sem tilgreinir upplýsingar um flugbókanir kæranda á tímabilinu 1. janúar 2022 til 17. nóvember 2024. Samkvæmt skjalinu átti kærandi bókað flug frá Íslandi til Mílanó, Ítalíu, 1. október 2023 en skjalið tilgreinir ekki hvenær hann kom til landsins fyrir það. Næsta flugbókun kæranda var frá landinu til Vínarborgar, Austurríki, dags. 5. apríl 2024. Kærandi kom að nýju til Íslands 15. apríl 2024 með flugi frá Mílanó og flaug síðan til Krítar, Grikklandi, 5. október 2024, með millilendingu í Helsinki, Finnlandi. Loks kom kærandi til landsins 16. nóvember 2024 frá Mílanó, þegar lögregla hafði afskipti af honum.

Kæranda bar að svara spurningum lögreglu og segja satt og rétt frá atvikum þegar til skoðunar var hvort honum yrði heimiluð landganga eða ekki. Af gögnum málsins má ráða að kærandi hafði ekki heimild til dvalar á landinu, sbr. a-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sökum dvalar umfram lögbundið hámark mánuðina og misserin á undan.

Framburður hans um tveggja daga dvöl tveimur árum áður, sem síðar var breytt í þriggja til fjögurra daga dvöl í september árið 2023 er í ósamræmi við þær upplýsingar sem lögregla bar undir hann. Verður ekki annað ráðið í framburð kæranda en að tilgangurinn hafi verið að villa um fyrir lögreglu svo honum yrði heimiluð landganga án þess að hafa heimild fyrir henni.

Að framangreindu virtu gaf kærandi, af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga, og eru skilyrði til brottvísunar samkvæmt b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára. Aðalkrafa kæranda lýtur að niðurfellingu endurkomubannsins en varakrafan að styttingu þess. Vísar kærandi m.a. til þess að hann hafi lengi verið búsettur í Grikklandi og að stærstur hluti fjölskyldu hans búi þar í landi. Samkvæmt gögnum málsins hefur því verið slegið föstu að kærandi hafi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga. Hafi tilgangur kæranda með framburði sínum verið að villa um fyrir lögreglu til þess að vera heimiluð landganga þrátt fyrir að uppfylla ekki skilyrði þess. Að teknu tilliti til atvika málsins og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar verður þriggja ára endurkomubann kæranda einnig staðfest. Samkvæmt gögnum málsins og málatilbúnaði kæranda hefur hann dvalarheimild í gildi í Grikklandi. Áréttar kærunefnd að með vísan til 20. gr. laga um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi nr. 51/2021, kunna upplýsingar um endurkomubannið að vera skráðar í kerfið. Íslensk stjórnvöld koma ekki að landamæravörslu eða dvalarheimildum á grundvelli landslaga annarra ríkja innan Schengen-samstarfsins og geta íslensk stjórnvöld því ekki slegið föstu hvaða áhrif ákvörðunin hefur á ferðafrelsi kæranda um svæðið, utan Íslands. Einstök ríki, t.a.m. Grikkland, geta sérstaklega heimilað komu og dvöl í viðkomandi ríki, líkt og kemur fram í hinni kærðu ákvörðun.

Í málatilbúnaði kæranda er fundið að því að 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga hafi verið brotin sökum dvalarheimildar hans í Grikklandi. Samkvæmt ákvæðinu skal útlendingi sem dvelst ólöglega í landinu og hefur gilt dvalarleyfi eða aðra heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu aðeins vísað úr landi fari hann ekki til yfirráðasvæðis þess ríkis án tafar eftir að skorað hefur verið á hann að gera það eða ef brottvísun er nauðsynleg með vísan til allsherjarreglu eða öryggis ríkisins. Kærunefnd áréttar að í tilviki kæranda sé ekki verið að brottvísa honum sökum ólölegrar dvalar heldur er lagagrundvöllur málsins b-liður 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og lýtur málið að efnislega röngum eða augljóslega villandi upplýsingar sem kærandi hafði gefið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Kemur 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga því ekki til skoðunar í málinu.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til lagagrundvallar málsins verður einnig staðfest sú niðurstaða Útlendingastofnunar að fella niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einkum litið til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum sem hafa gerst brotlegir við lög um útlendinga og sagt rangt og ósatt frá til þess að vera heimil landganga þrátt fyrir að uppfylla ekki lagaskilyrði.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hefst endurkomubann til landsins þann dag sem útlendingur er færður úr landi. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu verður hin kærða ákvörðun staðfest.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir