Mál nr. 115/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 115/2025

Fimmtudaginn 19. júní 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun – Fæðingarorlofssjóði

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 21. febrúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 27. janúar 2025, um að krefja kæranda um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir júní 2024.

I. Málavextir og málsmeðferð

Kærandi þáði greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði á tímabilinu 1. til 30. júní 2024. Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 27. janúar 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði en heimilt væri fyrir tímabilið 1. til 30. júní 2024. Honum bæri því að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði 60.315 kr., að meðtöldu 15% álagi.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 21. febrúar 2025. Með bréfi, dags. 25. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fæðingarorlofssjóðs ásamt gögnum málsins. Greinargerð sjóðsins barst 31. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. apríl 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 28. apríl 2025 og voru þær kynntar Fæðingarorlofssjóði með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. apríl 2025. Viðbótargreinargerð barst frá Fæðingarorlofssjóði 12. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 20. maí 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 10. júní 2025 og voru þær kynntar Fæðingarorlofssjóði með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 11. júní 2025.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa fengið bréf frá Fæðingarorlofssjóði þann 29. október 2024 vegna hugsanlegrar ofgreiðslu sem hann hafi svarað samdægurs með rökstuðningi og launaseðli. Engin svör hafi borist fyrr en 8. nóvember 2024 þegar kærandi hafi fengið svarbréf með greiðsluáskorun. Kærandi telji að rangt hafi verið reiknað og tölur passi ekki við rauntölur. Bréfið sé í raun svo rangt að það nái engri átt. Kærandi hafi þá óskað eftir fundi með lögfræðideild Fæðingarorlofssjóðs þar sem sjóðurinn virðist ekki líta til andsvara í tölvupósti eða svara óskum um rökstuðning. Engin svör hafi borist en kærandi hafi fengið póst þann 12. desember 2024 með „uppfærðri greiðsluáskorun“ þar sem hluti af því sem kærandi hafi bent á að væri rangt reiknað hafi verið leiðréttur en annað ekki.

Þann 18. desember 2024 hafi kærandi fengið bréf frá Fæðingarorlofssjóði um að málið væri komið til innheimtustofnunar til innheimtu þrátt fyrir að greiðslufrestur væri ekki liðinn. Kærandi hafi bent á að frestur væri ekki liðinn og því væri mjög óeðlilegt að málið væri komið til innheimtu, en í bréfinu frá 12. desember 2024 hafi komið fram að fjögurra vikna frestur væri veittur frá dagsetningu bréfsins. Kærandi hafi þá fengið svar þess efnis að fjórar vikur væru liðnar frá fyrra bréfi og að sú dagsetning gilti. Honum hafi verið bent á að hafa samband við innheimtustofnun. Þá hafi kærandi bent á að bréfið frá því fjórum vikum áður væri rangt og það hefði tekið sjóðinn fjórar vikur að leiðrétta það. Þann 18. desember 2024 hafi kærandi sent fjögurra blaðsíðna bréf með rökstuðningi og hafnað því að dagsetning fyrra bréfs væri sú dagsetning sem gilti. Hann hafi aftur fengið það svar að fyrri dagsetning gilti, það er dagsetning ranga bréfsins. Kærandi hafi svarað bréfinu um leið og bent á framangreint en engin svör hafi borist. Í lok desember 2024 hafi hann svo fengið greitt fæðingarorlof þar sem hann hefði verið í orlofi í þeim mánuði. Sú ofgreiðsla sem kærandi hefði mótmælt en engin svör fengið hafi jafnframt verið dregin af honum. Kærandi hafi þá haft samband við sjóðinn og rætt við starfsmann sem hafi tjáð honum að þetta yrði leiðrétt. Síðar sama dag hafi kærandi fengið greitt það sem hafi vantað upp á.

Þann 17. janúar 2025 hafi kærandi sent póst og bent á að hann biði enn eftir viðbrögðum við bréfinu sem hann hefði sent mánuði áður. Þann 22. janúar 2025 hafi kærandi fengið bréf þar sem bent hafi verið á fyrra bréf og tekið fram að innsend gögn hefðu ekki breytt ákvörðun sjóðsins. Enginn rökstuðningur hafi borist og ekkert komið fram um á hvaða forsendum ákvörðun sjóðsins hafi verið tekin. Kærandi hafi svarað bréfinu samdægurs og spurt hvort sjóðurinn hafi ætlað að standa við það bréf sem væri rangt reiknað. Beiðni hans um fund með lögfræðideild sjóðsins hafi ekki verið svarað.

Þann 24. janúar 2025 hafi kærandi ítrekað að hann biði enn eftir svari og bent Fæðingarorlofssjóði á að lesa bréfið frá honum og svara því með rökum. Þann 27. janúar 2025 hafi kærandi fengið svar þess efnis að vegna mistaka við útreikning bifreiðahlunninda vegna þess mánaðar gæti hann leiðrétt skilagrein hjá Skattinum. Það hafi kærandi gert um leið en öðrum liðum bréfsins hafi hins vegar ekki verið svarað.

Kærandi hafi einnig bent á að þar sem hann fái greitt orlof á orlofsreikning mánaðarlega í stað sumarfrís væri ekki hægt að taka orlofslaunin með inn í mánaðarlaun þar sem þá væru tveir ólíkir útreikningar notaðir. Þegar réttur til orlofs sé reiknaður á 12 mánaða tímabilinu, sem sé notað við útreikning réttinda, sé kærandi í launalausu orlofi sem lækki meðaltal tímabilsins og viðmiðunarlaun hvers mánaðar séu því án orlofs þrátt fyrir að þau séu reiknuð mánaðarlega.

Þann 30. janúar 2025 hafi kærandi fengið póst þar sem fram hafi komið að greiðsla orlofs væri hluti af heildarlaunum. Kærandi hafi svarað samdægurs með útskýringum á því hvernig það skerði rétt hans að nota tvær ólíkar aðferðir við meðhöndlum orlofs og að það bæri með sér misrétti að nota tvær ólíkar leiðir við útreikning réttinda.

Þann 10. febrúar 2025 hafi kærandi fengið svar þar sem fram hafi komið að málið hefði verið borið undir lögfræðinga deildarinnar og bent hafi verið á úrskurð í allt öðru máli sem hafi verið algjörlega ótengdur máli kæranda. Þar hafi starfsmaður viljað að orlof fyrra árs væri tekið með inn í viðmiðunartímabilið en það sé allt annar hlutur þar sem þar sé verið að úrskurða um að færa orlofsgreiðslu á milli tímabila sem sé alls ekki það sem kærandi eigi við. Kærandi bendi á að meðaltalsútreikningur sem sé notaður við að finna út mögulega ofgreiðslu sé ekki í samræmi við að taka orlofið með. Þetta snúi ekki að upphæð réttinda líkt og úrskurðurinn sem bent sé á geri, heldur snúi mál kæranda að því að ekki sé hægt að nota sitt hvora meðhöndlun orlofsgreiðslna eftir því hvað sé verið að reikna.

Kærandi hafi bent á að þetta stæðist enga skoðun og að svarið ætti við um allt annað mál. Hann hafi svo hringt og óskað eftir fundi með lögfræðideildinni þar sem svo virðist sem erfitt sé fyrir Fæðingarorlofssjóð að skilja bréfin sem kærandi hafi ritað. Kærandi hafi fengið símtal þar sem lítið hafi verið um rökstuðning annan en að það væri afstaða Fæðingarorlofssjóðs að orlof sem greitt sé mánaðarlega inn á lokaðan orlofsreikning tilheyri þeim mánuði sem orlofsréttur safnist en ef starfsmaður safni orlofsdögum tilheyri það ekki þeim mánuði. Kærandi hafi beðið um að fá þetta sent skriflega en því hafi verið neitað og kærandi þá bent á að ekki mætti neita því. Hann hafi í kjölfarið sent póst og beðið um að fá staðfest að þetta væri afstaða sjóðsins. Kærandi hafi jafnframt vísað til 3. mgr. 23. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof þar sem meðal annars komi fram:

„Hafi foreldri hins vegar kosið að dreifa greiðslum, í tengslum við tilvik sem falla undir a–f-lið 2. mgr. 22. gr., hlutfallslega á lengri tíma samhliða hlutastarfi eða leyfi, launuðu eða ólaunuðu, skal taka mið af þeim viðmiðunartekjum sem þær greiðslur miðuðust við í sama hlutfalli og greiðslurnar voru inntar af hendi á því viðmiðunartímabili sem um ræðir.“

Hér sé átt við að sé starfsmaður í fríi, svo sem orlofsfríi, en laun greiðist ekki á tímabilinu skuli miða við viðmiðunartekjur sem hefðu komið í því fríi. Framangreint ákvæði sé til þess gert að starfsmenn geti ekki verið í launalausu sumarorlofi eins og kærandi og fengið launin greidd á öðru tímabili. Því hljóti orlofið ekki að eiga að vera reiknað í þeim mánuði sem það sé greitt því annars væru orlofsgreiðslurnar tvíteknar.

Kærandi hafi sent bréf þann 11. febrúar 2025 og bent á að ósamræmi í útreikningi meðaltekna vegna tekjuþaks fæli líklega í sér brot á jafnræðisreglu. Samkvæmt 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 beri stjórnvöldum að gæta jafnræðis í málsmeðferð. Að sama skapi kveði 65. gr. stjórnarskrárinnar á um almennt jafnræði borgaranna. Þessi framkvæmd mismuni einstaklingum eftir því hvernig orlofsfé þeirra sé greitt. Starfsmenn sem fái orlofsfé sitt dreift með launum allt árið verði ekki fyrir skerðingu. Starfsmenn sem fái orlofsfé greitt út í einni greiðslu verði hins vegar fyrir skerðingu á fæðingarorlofsgreiðslum. Engin svör hafi borist við bréfunum tíu dögum síðar en þann 21. febrúar 2025 hafi kærandi fengið póst um að svokölluð ofgreiðsla hafi verið send til innheimtu hjá innheimtustofnun.

Kæran sé í raun tvíþætt þar sem í fyrsta lagi geti það ekki passað að bifreiðahlunnindi teljist til tekna í fæðingarorlofi, sér í lagi þar sem slík hlunnindi hafi ekki verið til staðar á viðmiðunartímabilinu. Um sé að ræða skattgreiðslur sem séu ekki valkvæðar og kærandi hafi ekki nýtt bílinn í orlofinu þar sem um rafmagnsbíl hafi verið að ræða sem hafi ekki dráttarkrók. Bíllinn hafi staðið allan tímann sem kærandi hafi verið í orlofi. Samkvæmt Skattinum þurfi kærandi samt að reikna með hlunnindi þar sem hann sé eigandi félagsins og fari því með umráð yfir bifreiðinni þrátt fyrir að vera ekki að nýta hana.

Á launaseðli komi skýrt fram að starfshlutfall sé undir þeim mörkum sem kærandi hafi mátt vinna en laun hafi hækkað mikið frá viðmiðunartímabilinu árið 2022. Kærandi hafi leitað álits löggilds endurskoðanda og það sé algjörlega ljóst að þarna hafi mismunun átt sér stað. Orlofsgreiðslur sem séu greiddar inn á lokaðan orlofsreikning sem komi til útgreiðslu í sumarbyrjun hvers árs geti ekki verið meðhöndlaðar á annan hátt en þegar starfsmenn safni orlofsdögum sem komi jafnframt síðar til greiðslu.

Stofnun réttar til fæðingarorlofs á viðmiðunartímabili sé sú sama í báðum tilfellum þar sem orlofsgreiðsla deilist niður á 11 mánuði og einn mánuð launalausan annars vegar og hins vegar laun í 12 mánuði. Útreikningur á rétti til orlofs sé sá sami í báðum tilfellum og því ætti meðhöndlun að vera sú sama þegar tillit sé tekið til ofgreiðslu. Þar af leiðandi eigi að notast við laun án orlofs við stofnun til mögulegrar ofgreiðslu.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Fæðingarorlofssjóðs bendi kærandi á að í bréfi sjóðsins komi fram að ný greiðsluáskorun hafi verið send 12. desember 2024 vegna villu í tölvukerfi. Það sé afar alvarlegt ef sjóður, sem hafi ákvörðunarvald í slíkum málum, uppgötvi kerfisvillu án þess að upplýsa um hana opinberlega. Þetta veki spurningar um hvort fleiri aðilar hafi orðið fyrir áhrifum slíkrar villu og hvort viðeigandi úrbætur hafi verið gerðar. Það sé mjög alvarlegt mál ef rétt reynist að kerfisvilla hafi verið þess valdandi að kærandi hafi verið rukkaður ranglega af sjóðnum. Það veki þó grunsemdir að orð sjóðsins um kerfisvillu séu eftiráskýring sem eigi ekki við rök að styðjast vegna mistaka og þekkingarleysis starfsmanna stofnunarinnar við útreikninga.

Mikilvægt sé að undirstrika að Fæðingarorlofssjóður beri ríka ábyrgð í þessum efnum þar sem stór hluti þeirra sem þiggi greiðslur frá sjóðnum hafi takmarkaða þekkingu á launaútreikningum. Það sé því áhyggjuefni að sjóðurinn sendi út greiðsluáskorun byggða á röngum gögnum án fullnægjandi útskýringa eða leiðréttingar.

Kærandi bendi á að hann sé með meistaragráður í reikningsskilum og endurskoðun ásamt því að hafa verið með starfsfólk í vinnu undanfarin ár og þekking hans á launaútreikningum sé því meiri en hjá flestum. Það sé ekki eðlilegt að þeir sem sæki um og þiggi greiðslur vegna fæðingarorlofs þurfi að hafa þekkingu á launaútreikningum til þess að geta yfirfarið vitleysur hjá sjóðnum.

Í bréfi sjóðsins sé fullyrt að rökstuðningur hafi verið veittur varðandi meðhöndlun orlofs þann 20. desember 2024. Það sé hins vegar rangt, enda hafi enginn efnislegur rökstuðningur verið veittur fyrir þeirri ákvörðun þrátt fyrir að kærandi hefði ítrekað óskað eftir slíkum skýringum. Þess í stað hafi kæranda einfaldlega verið svarað með almennu bréfi þar sem hafi staðið að innsend gögn hefðu ekki breytt niðurstöðu sjóðsins.

Í greinargerð sjóðsins sé einnig fullyrt að kærandi hafi greitt sér orlofsgreiðslur í júní 2024 og að það sé grundvöllur endurkröfu. Þetta sé beinlínis röng fullyrðing. Kærandi sé ekki sjálfstætt starfandi á eigin kennitölu og geti því ekki greitt sér orlof. Lögaðili sem sé vissulega í eigu kæranda greiði honum laun. Þarna sé sjóðurinn að gefa í skyn að kærandi hafi greitt sér orlof til þess að hækka laun sín í orlofi. Þetta haldi engu vatni og meðhöndlun orlofs kæranda hafi verið sú sama frá árslokum 2021. Meðhöndlun hafi jafnframt verið sú sama á viðmiðunartímabilinu og sé enn í dag. Einnig komi skýrt fram á launaseðli að orlofsgreiðslan hafi verið lögð inn á sérstakan orlofsreikning og sé þar með ekki tekjutalin greiðsla í hefðbundnum skilningi. Orlofsreikningar séu læstir þar til í maí næsta árs og því séu þessar greiðslur ekki til ráðstöfunar á meðan launþegi sé í fæðingarorlofi. Sjóðurinn virðist aðhyllast túlkun þar sem orlofsgreiðslur séu tekjur sem komi til frádráttar fæðingarorlofsgreiðslum en beiti hins vegar ekki sams konar aðferðafræði við útreikning viðmiðunartekna. Slík framkoma brjóti gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga.

Í bréfi sjóðsins sé því ranglega haldið fram að gögn málsins styðji ekki að kærandi hafi lagt niður störf og fallið af launum í samræmi við hlutfall fæðingarorlofs.

Meðaltal mánaðarlegra launa á viðmiðunartímabilinu árið 2022 hafi verið 755.787 kr. Hæstu laun hafi verið 959.681 kr. og lægstu laun 494.250 kr. Í júní 2024 hafi orlof verið reiknað sem 10,17% ofan á laun og lagt í banka eins og sjáist á launaseðli. Sú upphæð hafi ekki verið ráðstöfunartekjur á þeim tíma. Við útreikning á viðmiðunartekjum til ákvörðunar um rétt til fæðingarorlofs hafi orlof hins vegar ekki verið dregið frá. Starfshlutfall í júnímánuði hafi verið 25% á móti 75% orlofi eins og komi skýrt fram á launaseðli. Kærandi telji það alvarlegt mál að sjóðurinn skuli fullyrða að ljóst sé að hann hafi ekki lagt niður störf þar sem það sé fjarri sannleika málsins og sjóðurinn virðist leyfa sér að fara heldur frjálslega með fullyrðingar.

Þessi óskýra og ósamræmda aðferðafræði valdi því að laun séu metin með orlofi í einu samhengi en án þess í öðru. Þetta brjóti gegn 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem segi: „Við úrlausn mála skulu stjórnvöld gæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti.“ Að auki sé um mismunun að ræða þar sem aðilar séu metnir út frá ólíkum forsendum eftir því hvort þeir fái orlof greitt mánaðarlega eða einu sinni á ári.

Nokkrir úrskurðir hafi fallið þar sem þeir sem hafi þegið fæðingarorlof hafi verið ósáttir við meðhöndlun og útreikninga Fæðingarorlofssjóðs en kærandi hafi þó ekki fundið neinn slíkan úrskurð sem eigi við um nákvæmlega sama mál og hér um ræði. Þó megi lesa út úr orðum úrskurðarnefndar í nokkrum tilfellum að orlof skuli teljast til þess tímabils þar sem launþegi fái það greitt.

Í úrskurði nr. 44/2010 hafi kærandi verið ósáttur við að hafa verið krafinn um endurgreiðslu orlofs þar sem hann hefði fengið greitt sumarorlof á sama tíma. Málið sé ólíkt að því leyti að kærandi í því máli hafi fengið orlof greitt einu sinni á ári líkt og flestir en kærandi í máli þessu fái það greitt mánaðarlega inn á læstan orlofsreikning sem sé ekki laus til úttektar fyrr en í maí ár hvert. Kærandi taki þess í stað launalaust sumarorlof.

Í niðurstöðu úrskurðarins segi:

„Af hálfu kæranda er á því byggt að samkvæmt orlofslögum sé heimilað að fá útborgað á sama tíma orlof annars vegar og launagreiðslur hins vegar. Sama hljóti að gilda um fæðingarorlofsgreiðslur sem koma í stað launagreiðslna. Að mati nefndarinnar er ljóst að það er forsenda fyrir greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði að foreldri leggi niður störf og að greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði sé ætlað að bæta það tekjutap sem við það verður. Greiðsla sumarorlofs er ígildi launa sem kemur til þegar starfsmaður leggur niður störf til að fara í sumarfrí, sbr. orlofslög nr. 30/1987. Greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði er ætlað svipað hlutverk. Kærandi fékk greidd full orlofslaun mánuðina júní og júlí 2010 og getur því ekki jafnframt fengið bætt tekjutap með greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði.“

Það sé alveg ljóst að greiðslur sem séu greiddar inn á læstan orlofsreikning bæti ekki upp tekjutap sem verði af fæðingarorlofi og komi því ekki í stað fæðingarorlofsgreiðslna.

Í úrskurðinum segi enn fremur:

„Með hliðsjón af öllu framanrituðu telst kærandi hafa verið í orlofi á tímabilinu júní og júlí 2010 og getur því ekki átt tilkall til greiðslna frá Fæðingarorlofssjóði fyrir sama tímabil. Með hliðsjón af því ber að staðfesta hina kærðu ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að hafna kæranda um greiðslu vegna júní og júlí 2010.“

Hér hafi kæranda verið synjað um greiðslur þar sem hann hafi verið talinn hafa verið í orlofi á sama tímabili og fæðingarorlofi en í 2. mgr. 22. gr. laga um fæðingarorlof sé fjallað um hvað teljist vera þátttaka á innlendum vinnumarkaði og þar komi skýrt fram að orlof eða leyfi starfsmanns þótt ólaunað sé teljist til þátttöku á innlendum vinnumarkaði. Því teljist launalaust sumarorlof kæranda sem sé tekið á öðru tímabili til þátttöku á vinnumarkaði og því megi yfirfara það á að kærandi hafi ekki rétt til fæðingarorlofs á sama tíma og launalaust orlof sé tekið. Því geti ekki verið að tilgangur laganna sé að kærandi geti ekki þegið fæðingarorlof í sumarfríi en á sama tíma séu orlofsgreiðslur sem séu reiknaðar mánaðarlega og greiddar inn á læstan reikning taldar til tekna í þeim mánuði.

Í úrskurði nr. 15/2023 komi eftirfarandi fram:

„Samkvæmt gögnum málsins fékk kærandi greidd laun auk ótekins orlofs vegna starfsloka frá vinnuveitanda sínum í október 2012 að fjárhæð X kr.

Það er kjarni þessa máls hvernig eigi að túlka ákvæði 4. mgr. 33. gr. ffl. um orlofslaun og greiðslur vegna starfsloka um „sama tímabil [..] og þær greiðslur eiga við um“, sérstaklega með hliðsjón af orðalagi 10. mgr. 13. gr. um „greiðslur frá vinnuveitanda sem ætlaðar eru fyrir það tímabil sem foreldri er í fæðingarorlof.

Ekki er unnt að fallast á að í þessum ákvæðum sé verið að vísa til þess tímabils þegar unnið er til orlofslauna. Launþegar vinna almennt til orlofslauna allt árið, en þær greiðslur sem þeir ávinna sér eru ætlaðar til orlofstöku yfir sumarmánuði, eða eftir atvikum til dæmis við starfslok. Það virðist þannig hafið yfir vafa að umrædd orlofsgreiðsla var „ætluð fyrir tímabil“ og „átti við um“ það tímabil þegar kærandi var í fæðingarorlofi.“

Í framangreindum úrskurði hafi ekki verið fallist á rökstuðning kæranda um að orlof sem hún hefði fengið greitt við starfslok hefði tilheyrt öðru tímabili en þegar hún hefði fengið það greitt. Í úrskurðinum segi enn fremur:

„Launþegar vinna almennt til orlofslauna allt árið, en þær greiðslur sem þeir ávinna sér eru ætlaðar til orlofstöku yfir sumarmánuði, eða eftir atvikum til dæmis við starfslok.“

Þetta staðfesti enn frekar að orlof sem sé greitt mánaðarlega inn á læstan orlofsreikning sem sé greitt út síðar tilheyri ekki því tímabili sem það sé reiknað, heldur tilheyri það því tímabili sem frídagar séu nýttir.

Fleiri dæmi eru um að úrskurðir nefndarinnar segi til um að orlofsgreiðslur [sem] tilheyri því tímabili sem orlof sé tekið og greitt til launþega sé það tímabil sem orlof eigi við um. Greiðsla inn á læstan orlofsreikning sem sé ekki til útborgunar fyrr en orlof sé nýtt geti ekki talist sem það tímabil. Í 7. gr. orlofslaga sé fjallað um meðhöndlun orlofs og jafnframt hvaða tímabili það tilheyri.

Mál þetta sýni glögglega að fullyrðingar sjóðsins um kerfisvillu séu ótrúverðugar og virðist sem sjóðurinn hafi farið rangt með útreikninga sem sé alvarlegt mál. Að auki hafi enginn fullnægjandi rökstuðningur fyrir meðhöndlun bifreiðahlunninda og orlofs borist. Þá sé meðhöndlun orlofs í ósamræmi við viðmiðunartekjur og brjóti gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga.

Kærandi óski eftir því að Fæðingarorlofssjóður veiti skýran rökstuðning fyrir öllum ákvörðunum sínum í málinu og afhendi allar forsendur útreiknings sem hafi verið lagðar til grundvallar endurkröfu. Kærandi krefjist þess jafnframt að sjóðurinn veiti skýringar á því hvernig tryggt verði að rangar greiðsluáskoranir verði ekki sendar í framtíðinni.

Í athugasemdum kæranda, dags. 10. júní 2025, kemur fram að kærandi telji rökstuðning Fæðingarorlofssjóðs í tengslum við kerfisvillu vera eftiráskýringar með það að markmiði að komast undan ábyrgð á ófullnægjandi vinnubrögðum. Í viðbótargreinargerð sjóðsins komi fram að villan hafi komið upp hjá einstaklingum sem hafi fengið hækkun greiðslna vegna lagabreytinga sem hafi tekið gildi 1. júlí 2024. Kærandi falli þó ekki undir þessar breytingar þar sem orlof hans tengist barni fæddu í X 2023. Lagabreytingin sem sjóðurinn vísi til hafi haft afturvirk áhrif frá 1. apríl 2024 og eigi því ekki við í tilviki kæranda.

Kærandi bendi á að svo virðist sem starfsmenn Fæðingarorlofssjóðs geri sér ekki grein fyrir því mikla ábyrgðarhlutverki sem þeir gegni og fari frjálslega með vald sitt. Það sé í huga kæranda algjörlega ljóst að sjóður sem hafi slíkt vald að endurkrefja skattgreiðendur um greiðslur sem þeir eigi rétt á verði að vera algjörlega viss um að útreikningar séu réttir. Kærandi skori því aftur á sjóðinn að veita haldbærar skýringar á röngum útreikningum sem virðist vera daglegt brauð þar sem þetta sé ekki í fyrsta sinn sem kærandi fái ranga útreikninga frá sjóðnum. Þess megi geta að kærandi hafi í sama fæðingarorlofi fengið senda kröfu um endurgreiðslu sem hafi síðar verið felld niður þegar komið hafi í ljós að útreikningar væru rangir.

Kærandi ítreki að tilgangur hans með málinu sé ekki fjárhagslegs eðlis heldur ofbjóði honum vinnubrögð starfsfólks Vinnumálastofnunar í öllum samskiptum sínum við stofnunina. Það sé ekki eðlilegt að foreldrar sem hyggist nýta sér fæðingarorlof þurfi að vera með mikla þekkingu á launaútreikningi og öðru þar sem svo virðist sem ekki sé hægt að treysta útreikningum stofnunarinnar. Stofnunin hafi sent kæranda þrjú bréf sem séu rangt reiknuð að undanskyldum ágreiningi þessa máls.

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs komi fram að kærandi hafi sent póst þann 19. desember 2024 og lýst óánægju með að orlof sé talið til launa við útreikning. Hins vegar hafi kærandi þann dag sent sjóðnum ítarlegt bréf með rökstuðningi og fjölmörgum spurningum sem engin svör hafi borist við. Um áramótin hafi svokölluð ofgreiðsla verið dregin frá útgreiðslu kæranda og hann hafi þurft að hafa samband til að fá hana endurgreidda. Það hafi gengið eftir nokkrar ítrekanir. Þann 17. janúar 2025 hafi kærandi svo sent ítrekun í tölvupósti og óskað eftir svörum. Þann 22. janúar 2025 hafi hann loks fengið svarbréf þar sem hafi staðið:

„Vísað er til greiðsluáskorunar Vinnumálastofnunar – Fæðingarorlofssjóðs, dags. 12. desember.

Fæðingarorlofssjóði hafa borist skýringar vegna júní 2024. Innsend gögn breyta ekki fyrri ákvörðun.

Ekki verður fallið frá þeim gögnum sem hafa borist að greiðslur vegna júní 2024 hafi tekið breytingum í staðgreiðsluskrá RSK.

Því stendur áður send greiðsluáskorun óbreytt.

Ef nánari upplýsinga er óskað má hafa samband við starfsfólk þjónustumiðstöðvar í síma 515 4800. Gögn skal senda á skrifstofu Fæðingarorlofssjóðs, Strandgötu 1, 530 Hvammstanga.

Virðingarfyllst,

Starfsfólk Fæðingarorlofssjóðs.“

Kærandi hafi svarað framangreindum pósti samdægurs og óskað eftir fundi með lögfræðingi sjóðsins þar sem engin svör hafi borist við fyrirliggjandi erindum hans. Þrátt fyrir skort á svörum hafi sjóðurinn þegar dregið ofgreiðslu af kæranda, sent hana í innheimtu og að lokum svarað með innihaldslausu bréfi þar sem áréttað hafi verið að gögn hefðu engu breytt. Það sé augljóst að sjóðurinn hafi brugðist lögbundnu hlutverki sínu og algjörlega óásættanlegt að þurfa ítrekað að óska eftir rökstuðningi sem aldrei berist á meðan krafist sé greiðslu og innheimta hafin.

Þá sé rétt að taka fram að sú fjárhæð sem hafi verið dregin af kæranda hafi verið ranglega reiknuð þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar. Nú vísi sjóðurinn í kerfisvillu sem, samkvæmt þeirra rökum, eigi ekki við í tilviki kæranda. Það sé óboðlegt að starfsmenn sjóðsins hafi ekki útreikninga á hreinu.

Þann 27. janúar 2025 hafi önnur greiðsluáskorun borist sem kærandi hafi svarað með ósk um rökstuðning. Í þetta sinn hafi kærandi fengið eftirfarandi svar:

„Sæll A, greiðsla orlofs er hluti af heildarlaunum.“

Kærandi hafi þá ítrekað ósk sína um rökstuðning og fengið svar þann 10. febrúar 2025 þar sem hafi verið vísað til úrskurðar nr. 34/2020. Sá úrskurður eigi þó alls ekki við í máli kæranda en hann fjalli um allt aðrar aðstæður þar sem viðkomandi hafi krafist þess að orlofslaun fyrra árs yrðu tekin með í viðmiðunartímabil vegna þess að hann hafi fengið þau greidd út. Mál kæranda snúi ekki að viðmiðunartímabilinu heldur að því hvort greiðslan sé fyrir tímabilið sjálft.

Fæðingarorlofssjóður vísi enn og aftur í 25. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof en dragi aðeins fram þann hluta sem honum henti. Í sömu grein segi jafnframt:

„Eingöngu skulu greiðslur frá vinnuveitanda sem ætlaðar eru fyrir það tímabil sem foreldri er í fæðingarorlofi í hverjum almanaksmánuði koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði.“

Í athugasemdum við greinina segi:

„Hafi foreldri ekki lagt niður launuð störf á því tímabili sem ákveðið er að nýta til fæðingarorlofs skulu einungis þær greiðslur frá vinnuveitanda sem mynda stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald, fyrir sama tímabil, koma til skerðingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði, séu þær hærri en nemur mismun greiðslna úr sjóðnum og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili.“

Samkvæmt lögskilgreiningum sé orlof ákveðið hlutfall af launum sem einstaklingur fái greitt út til að geta tekið sér frí frá vinnu. Orlofsgreiðsla sé greiðsla á orlofi. Það sé því ljóst að greiðsla inn á læstan orlofsreikning geti ekki talist greiðsla fyrir það tímabil sem fæðingarorlof hafi verið nýtt.

III. Sjónarmið Fæðingarorlofssjóðs

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs kemur fram að kærð sé ákvörðun sjóðsins um að endurkrefja kæranda um ofgreiðslu frá Fæðingarorlofssjóði fyrir júní 2024 þar sem hann hafi fengið of háar greiðslur frá félagi sínu á sama tíma og hann hafi þegið greiðslur frá Fæðingarorlofssjóði með barni fæddu X 2023.

Með bréfi Fæðingarorlofssjóðs til kæranda, dags. 29. október 2024, hafi athygli kæranda verið vakin á því að stofnunin væri með til meðferðar mál hans vegna hugsanlegrar ofgreiðslu fyrir júní 2024. Með bréfinu hafi verið óskað eftir launaseðlum, tímaskýrslum, útskýringum vinnuveitanda og útskýringum og andmælum kæranda ásamt öðru því sem gæti skýrt málið.

Þann 29. október 2024 hafi borist tölvupóstur frá kæranda ásamt launaseðli og skýringum. Kæranda hafi í kjölfarið verið send greiðsluáskorun, dags. 8. nóvember 2024, þar sem hann hafi verið krafinn um endurgreiðslu á útborgaðri fjárhæð ásamt 15% álagi. Litið hafi verið svo á samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins að kærandi hefði fengið ofgreitt úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 1. mgr. 25. gr. og 2. mgr. 41. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof.

Þann 8. nóvember 2024 hafi borist tölvupóstur frá kæranda þar sem fram hafi komið að hann væri ósáttur með að bifreiðahlunnindi væru talin til launa við útreikning vegna ofgreiðslu. Kærandi hafi fengið svar og nýja greiðsluáskorun vegna villu í kerfi Fæðingarorlofssjóðs, dags. 12. desember 2024. Þann 19. desember 2024 hafi borist tölvupóstur frá kæranda þar sem fram hafi komið að hann væri ósáttur við að orlof væri talið til launa við útreikning vegna ofgreiðslu. Í kjölfarið hafi kærandi fengið bréf frá Fæðingarorlofssjóði um að innsend gögn breyttu ekki niðurstöðu, dags. 22. janúar 2025, en áður, eða þann 20. desember 2024, hafi kærandi fengið ítarlegri rökstuðning í tölvupósti vegna athugasemda hans um bifreiðahlunnindi. Í svarinu komi fram að í 25. gr. laga nr. 144/2020 sé fjallað um skerðingu á greiðslum og að samkvæmt 1. mgr. geti orðið skerðing á fæðingarorlofsgreiðslum vegna greiðslna frá vinnuveitanda sem myndi stofn til tryggingagjalds. Í 6. gr. laga nr. 113/1990 um tryggingagjald komi fram að stofn til tryggingagjalds sé allar tegundir launa eða þóknana fyrir starf, hverju nafni sem nefnist sem skattskyld séu samkvæmt. 1. tölul. a. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Ekki skipti máli í hvaða gjaldmiðli goldið sé, hvort sem það sé í reiðufé, fríðu, hlunnindum, vöruúttekt eða vinnuskiptum. Í kjölfarið hafi kærandi gert leiðréttingu á greiðslu bifreiðahlunninda í júní 2024 í staðgreiðsluskrá Skattsins.

Þann 27. janúar 2025 hafi kæranda verið send ný greiðsluáskorun vegna leiðréttingar hans á bifreiðahlunnindum í staðgreiðsluskrá Skattsins í júní 2024. Eftir standi þá endurkrafa vegna ofgreiðslu sem sé til komin vegna orlofslauna sem kærandi hafi greitt sér í júní 2024 og það sé sú ákvörðun sem kærð sé nú.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 144/2020 sé fæðingar- og foreldraorlof leyfi frá launuðum störfum sem stofnist til við fæðingu barns, frumættleiðingu barns sem sé yngra en átta ára og töku barns sem sé yngra en átta ára í varanlegt fóstur. Í 8. gr. sé fjallað um rétt foreldra til fæðingarorlofs og í 13. gr. sé fjallað um tilhögun fæðingarorlofs.

Óumdeilt sé að kærandi hafi uppfyllt skilyrði 1. mgr. 21. gr. laga nr. 144/2020 og öðlast tilkall til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði sem sjálfstætt starfandi.

Í 2. mgr. 13. gr. laga nr. 144/2020 komi fram að þrátt fyrir 1. mgr. 13. gr. sé starfsmanni með samkomulagi við vinnuveitanda heimilt að haga fæðingarorlofi á þann veg að það skiptist niður á fleiri en eitt tímabil og/eða það verði tekið samhliða minnkuðu starfshlutfalli, sbr. þó 3. mgr. 8. gr. Þó megi aldrei taka fæðingarorlof skemur en hálfan mánuð í senn. Þegar foreldri sé sjálfstætt starfandi skuli það tekið fram í umsókninni og tilgreint um fyrirhugaðan upphafsdag, lengd og tilhögun fæðingarorlofs, sbr. 2. mgr. 20. gr. laganna.

Í 1. mgr. 25. gr. laga nr. 144/2020 sé kveðið á um skerðingu á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Þar komi meðal annars fram í 1. og 2. málsl. að réttur foreldris sem sé starfsmaður og/eða sjálfstætt starfandi, sbr. 3.-5. tölul. 4. gr., til greiðslna í fæðingarorlofi sé bundinn því að foreldri uppfylli skilyrði um rétt til fæðingarorlofs samkvæmt III. og IV. kafla og leggi niður launuð störf á því tímabili sem það nýti rétt sinn til fæðingarorlofs. Greiðslur frá vinnuveitanda til foreldris í fæðingarorlofi sem myndi stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald og séu hærri en sem nemi mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 24. gr. og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili samkvæmt 1. til 3. mgr. 23. gr. í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs foreldris í þeim almanaksmánuði eða hluta úr almanaksmánuði sem greitt sé fyrir, sbr. 4. mgr. 24. gr. og 13. gr., skuli koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði.

Þá komi fram í 7. og 8. málslið sömu greinar að heimilt sé að taka tillit til kjarasamningsbundinna launahækkana, annarra kjarasamningsbundinna greiðslna og launahækkana sem megi rekja til breytinga á störfum foreldris frá því að viðmiðunartímabili samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr. ljúki og fram að fyrsta degi fæðingarorlofs foreldris. Taka skuli tillit til breytinga á framangreindu tímabili á sama hátt og gert sé við útreikninga á meðaltali heildarlauna foreldris samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr.

Með umsókn, dags. 9. maí 2023, hafi kærandi sótt um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna barns sem hafi fæðst X 2023. Tilkynning um tilhögun fæðingarorlofs hafi borist frá kæranda, dags. 14. maí 2024, og hann hafi verið afgreiddur í fæðingarorlof í samræmi við hana, sbr. greiðsluáætlun til hans, dags. 21. maí 2024.

Á viðmiðunartímabili kæranda samkvæmt 2. mgr. 23 gr. laga nr. 144/2020 hafi viðmiðunarlaun hans í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs verið 755.767 kr. í júní 2024. Tímabilið 1. til 30. júní 2024 hafi kærandi fengið greiddar 462.000 kr. úr Fæðingarorlofssjóði og hefði honum því verið heimilt að þiggja greiðslur frá vinnuveitanda sem hafi numið mismun á 755.767 kr. og fjárhæð greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði, eða 293.767 kr. án þess að það kæmi til skerðingar á greiðslum úr sjóðnum, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 144/2020.

Samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins fyrir júní 2024 hafi kærandi þegið 379.718 kr. í laun tímabilið 1. til 30. júní 2024, en það sé sú fjárhæð sem hafi verið miðað við við ákvörðun um ofgreiðslu. Af gögnum máls verði ekki annað ráðið en að um sé að ræða laun vegna júní 2024. Hann hafi því fengið 85.951 kr. hærri greiðslu frá vinnuveitanda sínum en hann hafi mátt og beri því að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði. Ofgreiðsla fyrir júní 2024 sé því 52.448 kr. að teknu tilliti til staðgreiðslu og annarra launatengdra gjalda.

Í málinu hafi kærandi haldið því fram að greiðsla til hans í júní 2024 vegna orlofs tilheyri ekki sama mánuði. Greiðslur til kæranda á tímabilinu séu greiddar af B, félagi í eigu kæranda. Kærandi hafi því verið sjálfstætt starfandi á þeim tíma er hann hafi nýtt rétt sinn til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði.

Í athugasemdum við 23. gr. í frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 144/2020 komi fram að tekjur foreldris vegna orlofslauna samkvæmt lögum nr. 30/1987 um orlof skuli koma til útreiknings á greiðslum til foreldris í fæðingarorlofi í þeim mánuði sem þær hafi verið skattlagðar og greitt af þeim tryggingagjald. Í athugasemdum við 25. gr. laga nr. 144/2020 komi eftirfarandi fram:

„Hafi foreldri ekki lagt niður launuð störf á því tímabili sem það ákvað að nýta til fæðingarorlofs skulu einungis þær greiðslur frá vinnuveitanda sem mynda stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald, fyrir sama tímabil, koma til skerðingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði séu þær hærri en nemur mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði skv. 4. mgr. 24. gr. og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili skv. 1.-3. mgr. 23. gr. í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs foreldris í þeim almanaksmánuði.“

Af gögnum málsins megi sjá að greiðsla til kæranda vegna orlofs hafi myndað stofn til tryggingagjalds í júní 2024. Gögn málsins styðji því ekki að kærandi hafi lagt niður störf og fallið af launum í samræmi við hlutfall fæðingarorlofs þann tíma sem hann hafi verið skráður í fæðingarorlof tímabilið 1. til 30. júní 2024.

Í 41. gr. laga nr. 144/2020 sé fjallað um leiðréttingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Í 2. mgr. komi fram að hafi foreldri fengið hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði eða hærri fæðingarstyrk en því hafi borið samkvæmt ákvæðum laganna miðað við álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri foreldri að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd að viðbættu 15% álagi óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni sýni foreldri fram á með skriflegum gögnum að því verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Þar sem gögn málsins styðji ekki að kærandi hafi lagt niður störf og fallið af launum hjá eigin félagi í samræmi við hlutfall fæðingarorlofs tímabilið 1. til 30. júní 2024 verði ekki séð að kæranda verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Samkvæmt því sé ekki tilefni til að fella niður 15% álag á kæranda.

Samkvæmt öllu framangreindu hafi Fæðingarorlofssjóður því ofgreitt kæranda 52.448 kr. útborgað að viðbættu 15% álagi, 7.867 kr. Alls sé því gerð krafa um að kærandi endurgreiði Fæðingarorlofssjóði 60.315 kr., sbr. greiðsluáskorun til hans ásamt sundurliðun á ofgreiðslu, dags. 27. janúar 2025.

Í viðbótargreinargerð Fæðingarorlofssjóðs, dags. 12. maí 2025, kemur fram að ágreiningur málsins snúi að ofgreiðslu fyrir júní 2024 að fjárhæð 52.448 kr. Í málinu hafi kærandi meðal annars haldið því fram að laun sem hann hafi fengið greidd frá eigin félagi í júní 2024 tilheyri öðru tímabili.

Í athugasemdum sínum fjalli kærandi um kerfisvillu sem hafi gert það að verkum að rangur útreikningur hafi legið til grundvallar greiðsluáskorun sem honum hafi verið send þann 8. nóvember 2024. Kerfisvillan hafi komið upp hjá nokkrum einstaklingum sem hafi fengið hækkun á greiðslum vegna lagabreytingar sem hafi tekið gildi þann 1. júlí 2024. Villan hafi verið leiðrétt og kæranda send ný greiðsluáskorun, dags. 12. desember 2024. Í kjölfarið hafi kærandi gert leiðréttingar vegna bifreiðahlunninda hjá Skattinum og honum hafi verið send uppfærð greiðsluáskorun, dags. 27. janúar 2025, sem sé sú ákvörðun sem hafi verið kærð.

Þá fjalli kærandi einnig um að rökstuðningur Fæðingarorlofssjóðs vegna orlofsgreiðslna hafi verið ófullnægjandi. Þann 19. desember 2024 hafi borist tölvupóstur frá kæranda þar sem fram hafi komið að hann væri ósáttur við að orlof væri talið til launa við útreikning vegna ofgreiðslu. Kæranda hafi verið sendur ítarlegur rökstuðningur vegna þeirra athugasemda í tölvupósti þann 10. febrúar 2025. Þar hafi verið gerð grein fyrir því að orlofsgreiðsla sem komi fram á launaseðli vegna júní 2024 og hafi myndað stofn til tryggingagjalds sem hafi verið greitt vegna júní 2024 komi til frádráttar í sama mánuði samkvæmt 25. gr. laga nr. 144/2020. Þá hafi 25. gr. laganna verið rakin.

Í 25. gr. laga nr. 144/2020 segi:

„Réttur foreldris sem er starfsmaður og/eða sjálfstætt starfandi, sbr. 3.-5. tölul. 4. gr., til greiðslna í fæðingarorlofi er bundinn því að foreldri uppfylli skilyrði um rétt til fæðingarorlofs skv. III. og IV. kafla og leggi niður launuð störf á því tímabili sem það nýtir rétt sinn til fæðingarorlofs. Greiðslur frá vinnuveitanda til foreldris i fæðingarorlofi sem mynda stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald og eru hærri en sem nemur mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði skv. 24. gr. og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili skv. 1.-3. mgr. 23. gr. í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs foreldris í þeim almanaksmánuði eõa hluta úr almanaksmánuði sem greitt er fyrir, sbr.4. mgr. 24. gr. og 13. gr., skulu koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði.“

Þá hafi kæranda verið bent á að orlofsgreiðslur komi hvoru tveggja til útreiknings samkvæmt 23. gr. laga nr. 144/2020 og til skerðingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði í þeim mánuði sem þær myndi stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald.

Í athugasemdum sínum taki kærandi það fram að enginn fullnægjandi rökstuðningur hafi borist vegna meðhöndlunar bifreiðahlunninda. Fæðingarorlofssjóður vísi til rökstuðnings sem hafi verið sendur kæranda í tölvupósti þann 20. desember 2024 þar sem fram hafi komið að í 25. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof sé fjallað um skerðingu á greiðslum. Samkvæmt 1. mgr. geti orðið skerðing á fæðingarorlofsgreiðslum vegna greiðslna frá vinnuveitanda sem myndi stofn til tryggingagjalds. Í lögum nr. 113/1990 um tryggingagjald sé svo fjallað í 6. gr. um stofn til tryggingagjalds. Þar komi fram að stofn til tryggingagjalds sé allar tegundir launa eða þóknana fyrir starf, hverju nafni sem nefnist sem skattskyld séu samkvæmt 1. tölul. a. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Ekki skipti máli í hvaða gjaldmiðli goldið sé, hvort sem það sé í reiðufé, fríðu, hlunnindum, vöruúttekt eða vinnuskiptum.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að krefja kæranda um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir tímabilið 1. til 30. júní 2024.

Í V. kafla laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof er kveðið á um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði. Þar segir í 1. mgr. 25. gr. að réttur foreldris sem sé starfsmaður og/eða sjálfstætt starfandi, sbr. 3.-5. tölul. 4. gr., til greiðslna í fæðingarorlofi sé bundinn því að foreldri uppfylli skilyrði um rétt til fæðingarorlofs samkvæmt III. og IV. kafla og leggi niður launuð störf á því tímabili sem það nýti rétt sinn til fæðingarorlofs. Greiðslur frá vinnuveitanda til foreldris í fæðingarorlofi sem mynda stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald og eru hærri en sem nemur mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 24. gr. og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr. í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs foreldris í þeim almanaksmánuði eða hluta úr almanaksmánuði sem greitt er fyrir, sbr. 4. mgr. 24. gr. og 13. gr., skuli koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Um þetta segir í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 144/2020 að gert sé ráð fyrir því að foreldri geti fengið þann tekjumissi sem Fæðingarorlofssjóði sé ekki ætlað að bæta greiddan frá vinnuveitanda samhliða fæðingarorlofi. Samkvæmt 4. málsl. 1. mgr. 25. gr. skulu eingöngu greiðslur frá vinnuveitanda sem ætlaðar eru fyrir það tímabil sem foreldri er í fæðingarorlofi í hverjum almanaksmánuði koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Um þetta segir í athugasemdum við ákvæðið að átt sé við tímabil sem hefjist frá og með fyrsta degi fæðingarorlofs foreldris innan tiltekins almanaksmánaðar og ljúki frá og með þeim degi sem foreldrið nýti ekki lengur rétt sinn til fæðingarorlofs innan tiltekins almanaksmánaðar. Hið sama gildi hvort sem foreldri nýti rétt sinn til fæðingarorlofs að fullu eða samhliða minnkuðu starfshlutfalli á fyrrnefndu tímabili.

Í 7. og 8. málsl. 1. mgr. 25. gr. laganna kemur fram að þó sé heimilt að taka tillit til kjarasamningsbundinna launahækkana, annarra kjarasamningsbundinna greiðslna og launahækkana sem rekja megi til breytinga á störfum foreldris frá því að viðmiðunartímabili samkvæmt 1. til 3. mgr. 23. gr. ljúki og fram að fyrsta degi fæðingarorlofs foreldris. Taka skuli tillit til breytinga á framangreindu tímabili á sama hátt og gert sé við útreikninga á meðaltali heildarlauna foreldris samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr. Foreldri skuli sýna fram á með skriflegum gögnum á hvaða grundvelli umræddar launabreytingar samkvæmt 7. málsl. séu byggðar og Vinnumálastofnun sé heimilt að óska eftir staðfestingu frá vinnuveitanda á þeim gögnum sem foreldri leggi fram í þessu sambandi, sbr. 9. málsl. ákvæðisins.

Um framangreint er ítarlega fjallað í athugasemdum með ákvæði 25. gr. í frumvarpi til laga nr. 144/2020 en þar segir meðal annars svo:

„Ljóst er að greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði eiga eingöngu að bæta þann tekjumissi sem foreldrar verða fyrir er þeir leggja niður störf í fæðingarorlofi. Fái foreldri bættan tekjumissinn, sem Fæðingarorlofssjóði er ætlað að bæta, frá vinnuveitanda þykir eðlilegt að þær greiðslur komi til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Er því eins og áður segir miðað við að greiðslur sem eru hærri en sem nemur mismun á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði og meðaltals heildarlauna foreldris á mánuði á viðmiðunartímabili komi til frádráttar fæðingarorlofsgreiðslum. Er þar með tekið tillit til þess að vinnuveitandi geti bætt starfsmanni sínum upp þann tekjumissi sem Fæðingarorlofssjóður bætir ekki. Er því við það miðað í frumvarpinu að foreldrar geti hagað störfum sínum líkt og þeir kjósa utan þess tíma er þeir eru skráðir í fæðingarorlof án þess að það hafi áhrif á greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði á því tímabili sem þeir nýta rétt sinn til fæðingarorlofs. Þannig á það ekki að koma að sök, í tengslum við útreikning á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði fyrir tímabil þar sem foreldri nýtir rétt sinn til fæðingarorlofs, þótt foreldri hafi unnið fleiri yfirvinnutíma en á viðmiðunartímabili eða tekið að sér aukavaktir rétt fyrir töku fæðingarorlofs enda oftast eðlilegar ástæður sem liggja þar að baki, svo sem vinna við stór verkefni eða breytt vaktafyrirkomulag. Í því sambandi skiptir það jafnframt ekki máli þótt vinnan hafi farið fram innan sama almanaksmánaðar og fæðingarorlof hófst svo lengi sem vinnan fór fram áður en orlofið hófst.“

Þá segir í 10. málsl. 1. mgr. 25. gr. að ef foreldri hafi fengið óvenjuháar greiðslur frá vinnuveitanda fyrir eða eftir fæðingarorlof eða meðan á fæðingarorlofi standi miðað við tekjur á viðmiðunartímabili samkvæmt 1.–3. mgr. 23. gr. þannig að ætla megi að þær hafi að hluta eða öllu leyti verið ætlaðar fyrir sama tímabil og það tímabil sem foreldri nýti rétt sinn til fæðingarorlofs skuli Vinnumálastofnun óska eftir að viðkomandi foreldri sýni fram á með skriflegum gögnum fyrir hvaða tímabil umræddar greiðslur hafi verið ætlaðar. Hið sama gildi um óvenjuháar greiðslur frá vinnuveitanda til foreldris á tímabili þar sem foreldri hafi minnkað starfshlutfall sitt samhliða nýtingu réttar til fæðingarorlofs, sbr. 11. málsl. ákvæðisins. Að endingu segir í 12. málsl. 1. mgr. 25. gr. að Vinnumálastofnun sé heimilt að óska eftir staðfestingu frá vinnuveitanda á þeim gögnum sem foreldri leggi fram í þessu sambandi.

Líkt og að framan greinir gera lög nr. 144/2020 ráð fyrir því að einstaklingar geti skipt fæðingarorlofi sínu niður í nokkur tímabil og þá stundað vinnu á öðrum tímabilum en fæðingarorlof er tekið. Eins að hægt sé að nýta rétt til fæðingarorlofs samhliða minnkuðu starfshlutfalli, sbr. 2. mgr. 13. gr. Samkvæmt gögnum málsins sótti kærandi um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna barns síns sem fæddist X 2023. Kærandi skipti fæðingarorlofi sínu á fleiri en eitt tímabil og hóf töku orlofsins X 2023. Í júní 2024 var kærandi í 77% fæðingarorlofi, sbr. greiðsluáætlun frá 21. maí 2024.

Í framangreindri greiðsluáætlun frá 21. maí 2024 kemur fram að meðaltekjur kæranda á viðmiðunartímabili, frá janúar 2022 til og með desember 2022, hafi verið 755.767 kr. og áætluð greiðslufjárhæð á mánuði miðað við 80% af meðaltali heildarlauna væri því 600.000 kr. miðað við 100% fæðingarorlof.

Kærandi fékk greiddar 462.000 kr. úr Fæðingarorlofssjóði fyrir tímabilið 1. til 30. júní 2024 og var á því tímabili einungis heimilt að þiggja greiðslur frá vinnuveitanda sem námu mismun á 755.767 kr. og greiðslna frá Fæðingarorlofssjóði, eða 293.767 kr., án þess að kæmi til skerðingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins fyrir júní 2024 fékk kærandi 379.718 kr. í laun fyrir þann mánuð, eða 85.951 kr. umfram það sem heimilt var samkvæmt framangreindu. Ofgreiðsla fyrir tímabilið 1. til 30. júní 2024 nam því 52.448 kr. að teknu tilliti til staðgreiðslu og annarra launatengdra gjalda.

Kærandi hefur vísað til þess að hann fái greitt orlof mánaðarlega inn á lokaðan orlofsreikning. Orlofsgreiðslan sé því ekki tekjutalin greiðsla í hefðbundnum skilningi. Orlofsreikningar séu læstir þar til í maí næsta árs og því komi greiðslurnar ekki til ráðstöfunar á meðan einstaklingur sé í fæðingarorlofi. Af launaseðli vegna júní 2024 sést að kærandi fékk orlof að fjárhæð 22.803 kr., sem lagt var í banka. Ljóst er að orlofslaunin mynduðu stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald í þeim mánuði og komu því til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði vegna hans, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 144/2020. Sú regla er án mismununar gagnvart þeim sem hún gildir um og því bendir ekkert til annars en að jafnræðis hafi verið gætt.

 

Í 41. gr. laga nr. 144/2020 er kveðið á um leiðréttingu á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði og greiðslu fæðingarstyrks. Þar segir í 2. mgr. að hafi foreldri fengið hærri greiðslu úr Fæðingarorlofssjóði eða hærri fæðingarstyrk en því hafi borið samkvæmt ákvæðum laganna miðað við álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri foreldri að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd að viðbættu 15% álagi óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Fella skuli niður álagið sýni foreldri fram á með skriflegum gögnum að því verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Af fyrirliggjandi gögnum er ljóst að kærandi fékk ofgreitt úr Fæðingarorlofssjóði fyrir tímabilið 1. til 30. júní 2024 þar sem hann fékk of háar greiðslur frá félagi í sinni eigu samhliða greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði, sbr. það sem að framan er rakið. Ákvæði 41. gr. laga nr. 144/2020 er fortakslaust að því er varðar skyldu til að endurgreiða ofgreiddar bætur óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Þar sem ekki liggja fyrir skrifleg gögn um að kæranda verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar er ekki ástæða til að fella niður álagið sem lagt var á endurkröfuna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 27. janúar 2025, um að krefja kæranda um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir tímabilið 1. til 30. júní 2024 því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 27. janúar 2025, um að krefja A, um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir tímabilið 1. til 30. júní 2024, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir