Mál nr. 183/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 183/2025

Fimmtudaginn 19. júní 2025

A

gegn

Vestmannaeyjabæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu Vestmannaeyjabæjar á umsókn hennar um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 31. maí 2023, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð hjá Vestmannaeyjabæ. Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 20. mars 2025 og vísaði til þess að umsókn hennar um fjárhagsaðstoð frá 31. mars 2023 hefði ekki verið afgreidd.

Með bréfi, dags. 26. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vestmannaeyjabæjar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vestmannaeyjabæjar barst úrskurðarnefndinni 28. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 8. apríl 2025. Athugasemdir bárust frá lögmanni kæranda 14. maí 2025 og kæranda sjálfum 15. maí 2025. Athugasemdirnar voru kynntar Vestmannaeyjabæ með bréfum úrskurðarnefndar, dags. 15. og 21. maí 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála greinir kærandi frá því að hafa sótt um fjárhagsaðstoð hjá Vestmannaeyjabæ þann 31. maí 2023 þegar hún hafi flutt þangað frá Reykjavík. Réttur kæranda hafi verið viðurkenndur í Reykjavík og hún hafi ekki átt í neinum vandræðum með félagsþjónustuna í Reykjavík.

Kærandi hafi fyllt út öll tilskilin gögn í málinu en Vestmannaeyjabær hafi ekki komist að neinni formlegri niðurstöðu varðandi umsókn hennar. Sveitarfélagið hljóti samkvæmt lögum og reglum að þurfa að taka formlega ákvörðun um að samþykkja eða synja umsókn kæranda en hafi ekki gert það í tvö ár.

Kærandi hafi síðustu ár ítrekað haft samband við Vestmannaeyjabæ en sveitarfélagið hafi neitað að greiða henni fjárhagsaðstoð eða taka formlega ákvörðun í málinu. Hún hafi nýlega sent sveitarfélaginu fyrirspurn en ekki fengið svör. Vestmannaeyjabær haldi því fram að umsókn kæranda hafi verið lokað í kerfi sveitarfélagsins sem það megi ekki gera áður en ákvörðun sé tekin þar sem kæruheimild sé jafnframt tilgreind.

Stjórnvald þurfi að rannsaka mál að fullu áður en ákvörðun sé tekin í því og hafa lagalega ástæðu til þess að synja umsókn. Þar sem Vestmannaeyjabær hafi ekki getað tekið ákvörðun í máli kæranda hafi sveitarfélagið ákveðið að loka því. Í nýlegum tölvupóstsamskiptum haldi sveitarfélagið því fram að kærandi hafi ekki farið á fund félagsráðgjafa sem sé rangt. Kærandi hafi átt fund með félagsráðgjafa sínum í kjölfar þess að hún hafi lagt inn umsókn um fjárhagsaðstoð. Hefði félagsráðgjafi þurft á frekari gögnum að halda eftir þann fund hefði sveitarfélaginu borið skylda til að tilkynna kæranda það með formlegum hætti og óska eftir gögnum en það hafi ekki verið gert. Sveitarfélaginu hafi því ekki verið heimilt að synja umsókn kæranda án þess að senda henni tilkynningu áður.

Kærandi spyrji hvernig hægt sé að loka máli án þess að taka formlega ákvörðun í því og hvers vegna Vestmannaeyjabær hafi hvorki veitt kæranda fjárhagsaðstoð né tekið ákvörðun varðandi umsókn hennar frá árinu 2023. Kærandi velti enn fremur fyrir sér á hvaða lagagrundvelli sveitarfélagið hafi lokað málinu án þess að tilkynna kæranda um það og gefa henni færi á að bregðast við. Vestmannaeyjabær hafi því brotið gegn stjórnsýslulögum vegna dráttar á niðurstöðu í máli hennar en sveitarfélaginu sé skylt að taka ákvörðun eins fljótt og unnt sé. Þá hafi sveitarfélagið lokað umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð án þess að senda henni bréf eða tilkynningu um það.

Þá bendi kærandi á að sveitarfélagið hafi farið fram með svipuðum hætti varðandi húsnæðismál kæranda og lögfræðingur hennar hafi lagt fram kvörtun til jafnréttisráðs vegna mismununar.

Í athugasemdum kæranda, dags. 14. maí 2025, vegna greinargerðar Vestmannaeyjabæjar geri kærandi þrenns konar athugasemdir. Í fyrsta lagi telji kærandi það ekki rétt að hún hafi ekki svarað erindum sveitarfélagsins. Hið rétta sé að ítrekuð samskipti hafi átt sér stað á milli aðila, þar með talið fundir. Þar sem kærandi og sveitarfélagið hafi átt í margvíslegum samskiptum eftir að umsóknin hafi verið lögð fram fái ekki staðist að málið hafi dagað uppi vegna svarleysis kæranda.

Í öðru lagi bendi kærandi á að jafnvel þótt rétt væri að hún hefði ekki brugðist við beiðni sveitarfélagsins um tillögu að fundartíma hefði sveitarfélaginu engu að síður borið, í samræmi við 7. og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að ítreka erindið og eftir atvikum leiðbeina kæranda um að umsókn hennar kynni að verða vísað frá eða henni synjað ef ekki yrði aðhafst frekar í málinu af hennar hálfu. Kærandi ítreki þó að hún hafni því að samskiptum í málinu hafi verið háttað eins og lýst sé í greinargerð sveitarfélagsins.

Í þriðja lagi bendi kærandi á að hefðu atvik verið með þeim hætti að kærandi hefði ekki fylgt umsókn sinni eftir þrátt fyrir leiðbeiningar um réttaráhrif þess hefði sveitarfélaginu hvað sem öðru líði borið að ljúka afgreiðslu málsins með formlegri ákvörðun og tilkynningu hennar til kæranda, sbr. 20. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, þar sem fram kæmu leiðbeiningar um rétt til rökstuðnings og kæruheimild. Ítrekað skuli að atvik málsins hafi þó ekki verið með þessum hætti og ágreiningslaust sé að kæranda hafi aldrei verið leiðbeint um að það kynni að varða frávísun eða synjun umsóknar hennar um fjárhagsaðstoð að leggja ekki til nýjan fundartíma. Þá skuli ítrekað að margvísleg samskipti, þar með talið fundir, hafi farið fram í kjölfarið og því fái ekki staðist að þeim hafi lokið á þann hátt sem lýst sé í greinargerð sveitarfélagsins.

Samkvæmt framansögðu sé ljóst að brotið hafi verið gegn 7. og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við meðferð málsins og að það virðist aldrei hafa verið til lykta leitt með formlegum hætti, sbr. 20. gr. sömu laga. Af skýringum sveitarfélagsins til úrskurðarnefndarinnar sé raunar ekki fyllilega ljóst hvort málið sé enn til meðferðar eða hvort því hafi verið lokið án tilkynningar til málsaðila og þá hvenær.

Óhjákvæmilegt sé að sveitarfélagið skýri nánar en gert sé í greinargerð þess til úrskurðarnefndarinnar hvort ákvörðun hafi verið tekin í málinu og þá hvenær og láti nefndinni eftir atvikum í té afrit þeirrar ákvörðunar, enda ráðist úrlausnarmöguleikar nefndarinnar af þessu. Sé málið enn til meðferðar sé þess krafist að nefndin leggi fyrir sveitarfélagið að afgreiða það með formlegum hætti að undangenginni fullnægjandi rannsókn þess. Hafi málinu verið lokið án slíkrar rannsóknar eða tilkynningar til kæranda sé þess krafist að nefndin felli þá ákvörðun úr gildi og leggi fyrir sveitarfélagið að taka málið til nýrrar meðferðar og afgreiðslu.

Í athugasemdum kæranda, dags. 15. maí 2025, bendir kærandi á að samkvæmt gögnum málsins hafi hún fyrst sagst ekki getað mætt í viðtal við félagsráðgjafa þar sem hún hafi átt tíma hjá tannlækni. Þá hafi önnur dagsetning verið ákveðin, það er 5. júlí 2023, sem kærandi hafi samþykkt. Tölvupóstsamskipti hafi einnig átt sér stað á milli kæranda og félagsþjónustunnar þann 28. júní 2023. Kærandi hafni því að hún hafi ekki svarað félagsþjónustunni.

Tveir starfsmenn hafi verið í umræddu viðtali. Þeir hafi báðir starfað sem ráðgjafar í félagsþjónustu og barnavernd eins og fram komi á vef Vestmannaeyjabæjar. Þar með sinni einn þeirra ekki aðeins málum er varði heimaþjónustu og félagslegt leiguhúsnæði, heldur einnig umsóknum um fjárhagsaðstoð eins og annað starfsfólk. Þeirri fullyrðingu Vestmannaeyjabæjar sé því einnig hafnað.

Í viðtalinu hafi verið ákveðið að ræða einnig umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð. Þar sem kæranda hafi ekki verið úthlutað félagslegri íbúð hafi starfsmennirnir boðið henni aðstoð við að finna íbúð á almennum markaði og komið hafi fram að hún þyrfti aukið fjármagn. Bæði málin hafi því verið rædd í viðtalinu sem hafi staðið yfir í meira en klukkutíma. Vestmannaeyjabær sé þar með að segja ósatt en umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð hafi verið fyrsta mál á dagskrá. Starfsmennirnir hafi spurt kæranda um fjárhagslegar aðstæður sínar, fjárhagslegar þarfir og tekjur frá öðrum aðilum ef einhverjar væru. Kærandi hafi einnig verið beðin um afrit af vottorðum frá lífeyrissjóðum og almannatryggingum um að hún fengi engar greiðslur frá þeim sem kærandi hafi lagt fram í viðtalinu. Þá hafi vitni í málinu staðfest að umsókn um fjárhagsaðstoð hafi verið rædd í viðtalinu þann 5. júlí 2023.

Kærandi hafi alltaf viljað mæta til félagsþjónustunnar væri þess óskað og fullyrðingar um annað séu rangar. Frá árinu 2024 hafi sakamál verið til rannsóknar hjá yfirvöldum þar sem sonur kæranda og félag hans hafi kært yfirmann og starfsmann félagsþjónustunnar fyrir glæpi. Kærandi hafi því talið að yfirmaðurinn og starfsmaðurinn væru vanhæfir til að fara með mál hennar. Hún hafi því neitað að hitta starfsmanninn frá því í byrjun árs 2024 en ekki árið 2023 á meðan umsókn hennar um fjárhagsaðstoð hafi verið í vinnslu. Kærandi hafi alltaf verið reiðubúin að hitta aðra félagsráðgjafa eins og komi fram í tölvupóstsamskiptum.

Þá hafi sonur kæranda aldrei hótað neinum, heldur aðeins gefið þeim viðvörun sem hafi framið glæpi, spurt um týndar eignir sínar og lagt fram kærur á hendur starfsmönnum. Sonur kæranda trúi því að þeir hafi framið nokkra glæpi og því hafi hann og félag hans höfðað mál gegn þeim.

Frá árinu 2023 hafi kærandi og sonur kæranda fyrir hennar hönd haft samband við félagsþjónustuna nokkrum sinnum í mánuði vegna umsóknar um fjárhagsaðstoð og spurt út í stöðu málsins. Þeim hafi verið tjáð að kæranda yrði send ákvörðun eða formlegt bréf en það hafi aldrei verið gert.

Óski kærandi eftir mánaðarlegum bótum þurfi að framlengja umsóknina en þegar Vestmannaeyjabær hafi ekki tekið ákvörðun um fyrstu umsókn hennar um fjárhagsaðstoð þá gangi ekki upp að kærandi sendi inn umsókn í hverjum mánuði þegar ekki sé búið að afgreiða þá fyrstu. Þess vegna hafi kærandi ekki fyllt út nýja umsókn, heldur óskað eftir ákvörðun varðandi þá fyrstu.

Eftir viðtalið 5. júlí 2023 hafi starfsmenn félagsþjónustunnar aldrei beðið kæranda um að koma aftur í tengslum við umsókn hennar um fjárhagsaðstoð. Það þýði að umsóknin hafi verið rædd í viðtalinu. Þá hafi túlkur staðfest að hún hafi þýtt spurningar um fjárhagserfiðleika kæranda og bæði mál hafi verið rædd í viðtalinu.

III.  Sjónarmið Vestmannaeyjabæjar

Í greinargerð Vestmannaeyjabæjar til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð hjá Vestmannaeyjabæ þann 31. maí 2023 í gegnum íbúagátt sveitarfélagsins. Í framhaldinu hafi hún verið boðuð í viðtal vegna þeirrar umsóknar en hún hafi afboðað sig. Starfsmaður hafi beðið kæranda um að láta sig vita hvenær hún kæmist en svar hafi ekki borist. Því hafi ekki verið unnið frekar með umsóknina.

Í því viðtali sem kærandi vísi til í kæru hafi setið tveir starfsmenn félagsþjónustu, annars vegar ráðgjafi í félagsþjónustu og hins vegar deildarstjóri heimaþjónustu sem sitji einnig í úthlutunarnefnd félagslegs húsnæðis hjá sveitarfélaginu. Sá starfsmaður hefði ekki setið umrætt viðtal hefði það snúist um umsókn um fjárhagsaðstoð þar sem viðkomandi vinni ekki með slík mál. Umrætt viðtal hafi snúist um umsókn kæranda um húsnæðismál eins og segi í viðtalsboðun. Hins vegar sé einn af matsþáttum við úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis tekju- og eignastaða umsækjanda og því sé ekki útilokað að slíkt hafi komið til tals. Umsókn hennar um fjárhagsaðstoð hafi þó aldrei verið rædd.

Starfsfólk félagsþjónustunnar hafi fullan vilja til að þjónusta kæranda líkt og alla aðra sem leiti til félagsþjónustunnar. Kærandi búi hjá syni sínum og samskipti við soninn hafi verið erfið. Hann sé krefjandi, með hótanir, ýmsar ásakanir og kærur á hendur starfsmönnum Vestmannaeyjabæjar. Óskað hafi verið eftir að eiga samtal við kæranda eina með túlki en kærandi hafi ekki mætt.

Þá skuli áréttað að fjárhagsaðstoð sveitarfélagsins sé ekki veitt nema að undangengnu viðtali eða samtali við umsækjanda sjálfan um hagi hans. Um sé að ræða neyðaraðstoð þar sem mikilvægt sé að fara yfir til dæmis rétt umsækjanda í öðrum kerfum líkt og hjá Vinnumálastofnun eða Tryggingastofnun. Þá sé sótt um í hverjum mánuði þar sem staða umsækjanda sé skoðuð.

Athygli sé vakin á því að umsóknin sem vísað sé til sé frá því í lok maí 2023 og sæti furðu að hún sé tekin upp nú. Kærandi og sonur hennar hafi frá þeim tíma margsinnis haft samband í gegnum tölvupóst vegna umsóknar um félagslega leiguíbúð og kvartað, hótað eða verið með ásakanir á hendur starfsmönnum félagsþjónustu sem lúti meðal annars að óánægju með að fá ekki úthlutað íbúð. Hvorki hafi verið minnst á umrædda umsókn né hafi ný umsókn um fjárhagsaðstoð verið send. Starfsmenn hafi margsinnis boðið kæranda að mæta í viðtöl með túlki til að fara yfir hennar stöðu og meta þarfir á félagslegri aðstoð í tengslum við umsókn um félagslega íbúð. Vestmannaeyjabær hafi einnig bent báðum aðilum á kæruleiðir í gegnum úrskurðarnefnd velferðarmála.

IV.  Niðurstaða

Kærð er afgreiðsla Vestmannaeyjabæjar á umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð, dags. 31. mars 2023, en að sögn kæranda hefur sveitarfélagið ekki enn afgreitt umsóknina.

Í 1. mgr. 12. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. mgr. 1. gr. reglna fjölskyldu- og fræðslusviðs Vestmannaeyjabæjar um fjárhagsaðstoð kemur fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. lV. og V1. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og lll. kafla reglnanna. Í 8. gr. reglnanna er fjallað um umsókn og fylgigögn. Þar segir í 1. mgr. að umsókn um fjárhagsaðstoð skuli leggja fram hjá afgreiðslu fjölskyldu- og fræðslusviðs Vestmannaeyja. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. skal umsókn undirrituð á sérstök umsóknareyðublöð og með umsókn skuli fylgja staðfest skattframtal vegna síðastliðins árs, yfirlit yfir allar tekjur og aðrar greiðslur til umsækjanda og maka hans þann mánuð sem umsóknin er lögð fram og þrjá mánuði á undan.

Í V. kafla reglnanna er kveðið á um málsmeðferð. Þar segir í 1. mgr. 20. gr. að kanna skuli aðstæður umsækjanda svo fljótt sem unnt er eftir að umsókn um fjárhagsaðstoð hefur borist. Í 2. mgr. 20. gr. kemur fram að starfsmenn fjölskyldu- og fræðslusviðs skuli taka ákvörðun í máli svo fljótt sem unnt er og sjá jafnframt til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Þá segir í 24. gr. að kynna skuli niðurstöðu umsóknar svo fljótt sem unnt sé. Sé umsókn hafnað í heild eða að hluta skuli umsækjandi fá skriflegt svar þar sem ákvörðun er rökstudd með skýrum hætti með vísan til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga og reglna sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð.

Fyrir liggur að kærandi sótti um fjárhagsaðstoð hjá Vestamannaeyjabæ 31. maí 2023. Vestmannaeyjabær hefur vísað til þess að kærandi hafi verið boðuð í viðtal vegna umsóknar hennar en hún hafi afboðað sig í viðtalið. Starfsmaður hafi þá beðið kæranda um að láta vita hvenær hún kæmist en svar hafi ekki borist. Því hafi ekki verið unnið frekar með umsókn kæranda.

Að virtum framangreindum upplýsingum og gögnum málsins er ljóst að framangreind umsókn kæranda hefur ekki enn verið afgreidd í samræmi við 20. og 24. gr. reglna sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð. Því er lagt fyrir Vestmannaeyjabæ að taka umsókn kæranda til efnislegrar afgreiðslu.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Lagt er fyrir Vestmannaeyjabæ að taka umsókn A, um fjárhagsaðstoð, dags. 31. maí 2023, til efnislegrar afgreiðslu.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir