Mál nr. 213/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 213/2025

Fimmtudaginn 19. júní 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, móttekinni 1. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála synjun Reykjavíkurborgar, dags. 19. mars 2025, á umsókn hennar um húsbúnaðarstyrk að fjárhæð 150.000 kr.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 18. febrúar 2025, sótti kærandi um húsbúnaðarstyrk hjá Reykjavíkurborg að fjárhæð 150.000 kr. á grundvelli 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð. Umsókn kæranda var synjað 10. mars 2025 og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 19. mars 2025.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 1. apríl 2025. Með bréfi, dags. 10. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst með bréfi, dags. 24. apríl 2025, og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndarinnar, dags. 29. apríl 2024. Athugasemdir bárust ekki. Greinargerð Reykjavíkurborgar var send kæranda á ný þann 4. júní 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún sé orðin X ára gömul og eigi hvorki húsnæði né bifreið. Á árinu 2024 hafi kærandi haft 5.623.028 kr. í tekjur og leigt íbúð fyrir samtals 2.725.920 kr. Það hafi því lítið verið eftir þegar búið hafi verið að standa straum af kostnaði við brýnustu nauðsynjar. Nú sé kærandi að leigja dýrari íbúð og þá hafi ástandið síst batnað.

Kærandi tekur fram að mygla hafi komið í upp í fyrra húsnæði sem hún hafi leigt og hún virðist hafa breiðst mjög hratt út og ekki við neitt ráðið. Heilsu kæranda hafi hrakað mikið á seinnihluta ársins 2024 og þá hafi myglan komið í ljós. Ástandið hafi fljótt orðið það slæmt að hún hafi þurft að flytja úr íbúðinni og þá komin upp á náð og miskunn nánustu ættingja á meðan hún leitaði að öðru húsnæði. Síðan hafi komið í ljós að allt hennar innbú og föt hafi verið ónýtt vegna myglu og hún því þurft að farga öllu. Kærandi hafi þá verið komin í þá stöðu að vera algjörlega eigna- og fatalaus. Sem betur fer eigi kærandi góða að sem hafi hjálpað henni með brýnustu hluti til að hún héldi lífi. Heilsa kæranda hafi þá líka verið komin úr skorðum eftir að hafa búið í mygluðu húsnæði.

Kærandi hafi nú fengið leigt ágætis húsnæði en hafi þurft að kaupa allt inn í þá íbúð. Þannig hafi staðan verið þegar hún hafi sótt um húsbúnaðarstyrk hjá Vesturmiðstöð Reykjavíkurborgar. Fyrst hafi borgin viljað borga reikning vegna kaupa á innbúi í Jysk og svo frá Costco. Kærandi hafi verið beðin um reikningsnúmer en svo hafi beiðni hennar verið hafnað. Kærandi hafi verið undrandi að fá synjun á styrkbeiðni frá Vesturmiðstöð og því áfrýjað til áfrýjunarnefndar velferðarráðs. Það hafi komið kæranda verulega á óvart að velferðarráð skyldi staðfesta synjun á umsókn hennar þar sem fyrir liggi að kærandi sé í mjög brýnni þörf og eigi mjög lítið til að leggja til. Staðreyndirnar segi sína sögu um það að það séu fáir sem búi við lakari aðstöðu en kærandi eftir að mygla hafi komið upp og hún þurft að vera á hrakhólum, veik eftir að hafa búið í ófullnægjandi húsnæði og þurft að láta farga nánast öllu sem hún hafi átt. Að mati kæranda sé það með ólíkindum að umsókn hennar hafi verið hafnað og að áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi staðfest þá höfnun.

Kærandi hafi að vísu bara rökstutt beiðni sína um húsbúnaðarstyrk munnlega við starfsfólk Vesturmiðstöðvar og þar hafi hún fengið mjög misvísandi upplýsingar. Kærandi hafi meðal annars verið beðin um bankareikning til að hægt væri að leggja inn á hana en síðan hafi ekkert gerst og umsókninni hafi verið hafnað án fyrirvara eða skýringa. Það sama eigi við um staðfestingu áfrýjunarnefndarinnar. Kærandi telji því nauðsynlegt að gera úrskurðarnefnd velferðarmála grein fyrir málavöxtum hvað sig varði eins og að framan greini.

Beiðni kæranda um húsbúnaðarstyrk byggi á því að hún hafi orðið að kaupa húsbúnað vegna þess að mygla hafi verið í hennar húsbúnaði og nauðsynlegt hafi verið að farga honum nánast að öllu leyti. Kærandi hafi því ekki komist undan því að kaupa nýjan húsbúnað. Beiðni kæranda byggi á c. lið 19. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg þar sem kveðið sé á um heimilt sé að veita styrk til kaupa á húsbúnaði þegar rýma þurfi húsnæði af heilbrigðisástæðum. Kærandi hafi sannanlega þurft að rýma húsnæði sitt af heilbrigðisástæðum og umbeðin fjárhagsaðstoð nemi einungis litlum hluta þess sem hún þurfi til kaupa á húsbúnaði.

Reglur 19. gr. um fjárhagsaðstoð feli í sér heimildarákvæði sem þýði að eðlilegt sé að taka tillit til allra aðstæðna umsækjanda og gaumgæfa hvort hann uppfylli þau skilyrði sem sett séu fyrir styrkveitingu. Kærandi telji að hún uppfylli öll skilyrði og sem betur fer séu ekki margir jafn illa settir og hún sé í augnablikinu vegna þeirra áfalla sem hafi dunið yfir hana undanfarin á. Síðasta áfallið hafi verið þessi bráðamygla sem hafi komið upp í leiguhúsnæðinu en leigusali hafi hafnað því að bæta það tjón sem kærandi hafi orðið fyrir.

Með vísan til alls framangreinds ítreki kærandi því beiðni um húsbúnaðarstyrk.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X árs gömul kona sem eigi fjögur uppkomin börn. Hún þiggi lífeyrisgreiðslur frá Tryggingastofnun sér til framfærslu og búi á almennum leigumarkaði. Kærandi hafi átt erfiða æsku og hafi að sögn verið beitt ofbeldi af eldri bræðrum sínum. Þá hafi kærandi misst bróður sinn í húsbruna og fjölskyldan missti heimili sitt. Kærandi sé skilin og hún hafi búið við langvarandi heimilisofbeldi. Kærandi hafi síðast verið í vinnu árið 2013 en eftir þann tíma hafi hún þegið örorkulífeyri sér til framfærslu fram að töku lífeyrisréttinda. Kærandi hafi leigt á almennum leigumarkaði til margra ára. Árið 2017 hafi komið upp mygla í leiguhúsnæði sem hún hafi leigt af leigufélaginu B og hún hafi þurft að henda ísskáp sem og öðrum eigum sínum vegna myglunnar en framangreint leigufélag hafi að sögn ekki komið til móts við hana. Þá hafi heilbrigðiseftirlitið ekki komið að því máli. Eftir það hafi kærandi átt heima á nokkrum stöðum, meðal annars C þar sem hún hafi leigt hjá fasteignafélaginu D. Að sögn kæranda hafi einnig komið upp mygla þar. Kærandi hafi þurft að farga öllu innbúi sínu, þar á meðal rafmagnsrúmi og fötum. Að sögn kæranda hafi leigusali ekki viðurkennt mygluvandandann og heilbrigðiseftirlitið hafi ekki komið að málinu. Um tíma hafi kærandi flutt til dóttur sinnar í stúdentaíbúð í E og í leiguíbúð stéttarfélags fyrir tilstilli aðstandenda. Fasteignafélagið D hafi boðið kæranda dýrari leiguíbúð í F sem hún hafi þegið og gert tveggja ára leigusamning frá 15. febrúar 2025. Að sögn kæranda glími hún við andlegar og líkamlegar áskoranir vegna myglunnar, meðal annars minnisleysi. Kærandi hafi sent greiðslukvittanir til Vesturmiðstöðvar fyrir rúmi og öðrum húsbúnaði að upphæð 321.862 kr. Kærandi hafi því sótt um húsbúnaðarstyrk þann 18. febrúar 2025 að upphæð 150.000 kr. á grundvelli 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð til að kaupa húsbúnað, meðal annars rúm. Umsókn kæranda um húsbúnaðarstyrk hafi verið synjað með bréfi, dags. 10. mars 2025, á Vesturmiðstöð. Kærandi hafi skotið þeirri ákvörðun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar sem hafi staðfest synjunina á fundi 19. mars 2025.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð sé fjallað um styrk vegna húsbúnaðar. Samkvæmt greininni sé fjárhagsaðstoð til kaupa á húsbúnaði heimil í eftirfarandi tilvikum:

1. Til einstaklings sem fær fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum er eignalaus og er að stofna heimili eftir a.m.k. tveggja ára dvöl á stofnun.
2. Til ungs fólks á aldrinum 18–24 ára, sem er eignalaus, fær fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum, hefur átt í miklum félagslegum erfiðleikum og er að stofna heimili í fyrsta sinn.
3. Þegar rýma þarf íbúð af heilbrigðisástæðum.
4. Þegar um er að ræða einstaklinga/hjón/sambúðarfólk sem eiga í félagslegum erfiðleikum og þurfa aðstoð vegna kaupa á nauðsynlegum heimilistækjum. Skilyrði er að viðkomandi hafi fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum

   síðastliðna þrjá mánuði.

5. Til einstaklings sem er eignalaus, er að stofna heimili í fyrsta sinn eða að nýju og hefur átt í miklum og langvarandi félagslegum erfiðleikum, auk þess að vera í eða hafa nýlokið endurhæfingu.
6. Til einstaklings sem er að stofna heimili, er með miklar og flóknar þjónustuþarfir og hefur verið heimilislaus.

Viðmiðunarmörk aðstoðar séu allt að 150.000 kr. Greitt sé gegn framvísun sundurliðaðra greiðslukvittana. Þá greiðist húsbúnaðarstyrkir einu sinni og gildistími umsóknar sé þrír mánuðir frá samþykkisdegi.

Ljóst sé að kærandi uppfylli ekki framangreind skilyrði hvað varði greiðslu styrks til kaupa á húsbúnaði. Kærandi uppfylli ekki skilyrði a., b. og d. liða reglnanna um að hafa fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu en samkvæmt upplýsingum sem hafi legið fyrir áfrýjunarnefnd velferðarráðs fái kærandi greiddan ellilífeyri frá Tryggingastofnun. Kærandi uppfylli því ekki skilyrði d. liðar 19. gr. um að hafa fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglunum síðastliðna þrjá mánuði.

Þá liggi fyrir að kærandi búi í almennu leiguhúsnæði. Því sé ekki unnt að líta svo á að skilyrði a. liðar 19. gr. um að minnsta kosti tveggja ára dvöl á stofnun sé uppfyllt. Þá eigi b. og c. liðir reglnanna ekki við um tilvik kæranda. Ekki sé unnt að líta svo á að e. liður reglnanna sé uppfylltur þar sem kærandi sé ekki að stofna heimili í fyrsta sinn, hún sé ekki eignalaus og hafi ekki átt í miklum eða langvarandi félagslegum erfiðleikum, auk þess sem hún hafi ekki nýlokið endurhæfingu. Þá eigi f. liður ekki við um tilvik kæranda þar sem hún sé hvorki með miklar og flóknar þjónustuþarfir né hafi hún verið heimilislaus.

Af framangreindum ástæðum hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því talið að synja bæri kæranda um umbeðinn styrk og staðfest synjun starfsmanna Vesturmiðstöðvar um húsbúnarðarstyrk að upphæð 150.000 kr. samkvæmt 19. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Samkvæmt framansögðu sé ljóst að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laganna, stjórnsýslulögum nr. 37/1993 eða fleiri lögum.

 

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um húsbúnaðarstyrk að fjárhæð 150.000 kr.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í 19. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um styrk vegna húsbúnaðar. Þar segir að fjárhagsaðstoð til kaupa á húsbúnaði sé heimil í eftirfarandi tilvikum:

1. Til einstaklings sem fær fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum er eignalaus og er að stofna heimili eftir a.m.k. tveggja ára dvöl á stofnun.
2. Til ungs fólks á aldrinum 18–24 ára, sem er eignalaus, fær fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum, hefur átt í miklum félagslegum erfiðleikum og er að stofna heimili í fyrsta sinn.
3. Þegar rýma þarf íbúð af heilbrigðisástæðum.
4. Þegar um er að ræða einstaklinga/hjón/sambúðarfólk sem eiga í félagslegum erfiðleikum og þurfa aðstoð vegna kaupa á nauðsynlegum heimilistækjum. Skilyrði er að viðkomandi hafi fengið fjárhagsaðstoð til framfærslu samkvæmt reglum þessum síðastliðna þrjá mánuði.
5. Til einstaklings sem er eignalaus, er að stofna heimili í fyrsta sinn eða að nýju og hefur átt í miklum og langvarandi félagslegum erfiðleikum, auk þess að vera í eða hafa nýlokið endurhæfingu.
6. Til einstaklings sem er að stofna heimili, er með miklar og flóknar þjónustuþarfir og hefur verið heimilislaus.

Samkvæmt 2. mgr. 19. gr. eru viðmiðunarmörk aðstoðar allt að 150.000 kr. og greitt er gegn framvísun sundurliðaðra greiðslukvittana. Þá segir í 3. mgr. ákvæðisins að húsbúnaðarstyrkir greiðist einu sinni og samkvæmt 4. mgr. ákvæðisins er gildistími umsókna þrír mánuðir frá samþykkisdegi.

Ljóst er að kærandi uppfyllir ekki ákvæði a. til e. liða reglnanna þar sem hún hefur ekki þegið fjárhagsaðstoð til framfærslu og var ekki nýlega að ljúka endurhæfingu. Þá liggja engin gögn fyrir því til stuðnings að kærandi hafi verið að rýma íbúð af heilbrigðisástæðum, en fram hefur komið að leigusali hafi ekki viðurkennt mygluvanda og heilbrigðiseftirlit ekki komið að málinu. Að lokum bera gögn málsins ekki með sér að kærandi sé með miklar og flóknar þjónustuþarfir né að hún hafi verið heimilislaus og því er ákvæði f. liðar 19. gr. framangreindra reglna ekki heldur uppfyllt.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um húsbúnaðarstyrk staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 19. mars 2025, um að synja umsókn A, um húsbúnaðarstyrk að fjárhæð 150.000 kr., er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir