Mál nr. 184/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 184/2025

Fimmtudaginn 26. júní 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 23. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 7. mars 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 16. janúar 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 7. mars 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 23. mars 2025. Með bréfi, dags. 26. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 10. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu 22. apríl 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann sé B sálfræðingur sem hafi starfað á Íslandi í fimm ár og verið á vinnumarkaði allan þann tíma, m.a. í þjónustu, við kennslu, umönnun og félagþjónustu, að undanskildum stuttum tíma meðan á Covid stóð, en jafnvel þá hafi hann unnið sem kennari og sjálfstætt starfandi.

Hann hafi sagt upp síðasta starfi sínu til að sinna 72 daga starfsþjálfun hjá „C“ á Akureyri í janúar til apríl 2025, sem hafi verið krafa embættis landslæknis vegna umsóknar hans um starfsleyfi sem sálfræðingur á Íslandi. Öll gögn hafi verið lögð fram hjá Vinnumálastofnun. Kærandi leggi áherslu á eftirfarandi. Í fyrsta lagi sé skortur á Bmælandi sálfræðingum á Íslandi, sérstaklega þeim sem sérhæfi sig í vinnu með ungmennum, börnum og fullorðnum. Þessi skortur sé sérstakt áhyggjuefni með tilliti til stöðu íslensks samfélags varðandi andlega heilsu, einkum hjá börnum. Með því að ljúka starfsnámi sínu geti kærandi veitt sálfræðiþjónustu til Bmælandi fólks á Íslandi og með því brúað stórt bil í íslensku heilbrigðiskerfi. Í öðru lagi gangi synjun umsóknar hans gegn þeim markmiðum sem fram komi á heimasíðu Vinnumálastofnunar um þau úrræði sem standi atvinnulausum til boða. Með því að refsa  kæranda fyrir að sækja viðurkenningu á starfsréttindum sínum á Íslandi sé Vinnumálastofnun að vinna gegn því að kærandi auki atvinnumöguleika sína og þróun sem á endanum myndi þjóna íslensku samfélagi.

Í skýringum sínum hafi Vinnumálastofnun byggt á því að það að ljúka skyldubundnu starfsnámi sé ekki gild ástæða fyrir uppsögn starfs. Kærandi spyrji á móti hvað sé þá gild ástæða fyrir uppsögn ef ekki til að uppfylla kröfu íslenskra stjórnvalda til að geta sinnt starfi sem hann hafi menntun til.

Kærandi telji niðurstöðuna afar ósanngjarna, hann hafi verið samviskusamlega á vinnumarkaði síðan hann hafi komið til Íslands og sé aðeins að reyna að auka möguleika sína á atvinnu. Þá þurfi kærandi að greiða af húsnæðisláni og reikninga og sé auk þess að leigja íbúð á Akureyri án innkomu í þessa tvo mánuði.

Kærandi óski því vinsamlega eftir því að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði endurskoðuð og að viðurkennt verði að tímabundið atvinnuleysi hafi verið nauðsynlegt til að uppfylla kröfu íslenskra stjórnvalda til viðurkenningar á starfsleyfi hans sem og að með því að ljúka starfsnámi sínu sé kærandi einnig að uppfylla markmið Vinnumálastofnunar og mæta samfélagslegri þörf.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 16. janúar 2025. Í umsókn hafi kærandi tilgreint að hann hafi sjálfur sagt upp störfum hjá D sökum þess að hann hafi þurft að klára 72 [daga] starfsþjálfun til að öðlast réttindi til að starfa sem sálfræðingur á Íslandi. Samkvæmt staðfestu starfstímabili frá fyrrverandi atvinnurekanda kæranda, D, hafi kærandi starfað þar á tímabilinu 1. janúar 2024 til 15. janúar 2025 sem ráðgjafi. Óumdeilt sé að kærandi hafi sjálfur sagt starfi sínu lausu.  

Þann 16. janúar 2025 hafi kærandi sent Vinnumálastofnun skýringar þar sem hann hafi útlistað með ítarlegum hætti ástæður fyrir starfslokum sínum hjá D. Kærandi hafi rakið þær ástæður sem hafi legið að baki því að hann hafi gripið til þess ráðs að segja starfi sínu lausu. Kærandi hafi starfað sem ráðgjafi hjá D en sagt upp starfi sínu til að geta lokið 72 daga aðlögunartíma sem sálfræðingur hér á landi. Samkvæmt innsendum gögnum hafi embætti landlæknis farið fram á að kærandi myndi starfa undir handleiðslu sálfræðings til að fá heimild til að starfa sem sálfræðingur á Íslandi. Í skýringum sínum hafi kærandi borið við að hann væri menntaður sálfræðingur frá B og vildi starfa sem slíkur hér á landi. Hafi hann því neyðst til að segja starfi sínu lausu svo hann gæti öðlast réttindi til að starfa sem sálfræðingur hér á landi.

Með erindi Vinnumálastofnunar, dags. 20. febrúar 2025, hafi kæranda verið boðið að skila inn frekari skýringum á ástæðum uppsagnar. Kærandi hafi verið upplýstur um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Engar frekari skýringar eða gögn hafi borist frá kæranda vegna starfsloka hans. Staðfesting á uppsögn kæranda á starfi hjá D hafi borist þann 14. febrúar 2025. Samkvæmt staðfestingunni hafi kærandi sagt starfi sínu lausu hjá Dþar sem hann hafi verið að fara í önnur verkefni/starfsnám á Akureyri.

Með erindi, dags. 7. mars 2025, hafi umsókn kæranda verið samþykkt. Með vísan til starfsloka kæranda hafi réttur hans til atvinnuleysisbóta þó verið felldur niður í tvo mánuði, sbr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Þann 12. mars 2025 hafi borist frekari skýringar kæranda á starfslokum hans. Kærandi hafi sagst hafa sagt upp starfi sínu til að geta sinnt ólaunuðu starfsnámi aðlögunartíma sem sálfræðingur hér á landi. Hann hafi þegar hafið störf á Akureyri í ólaunuðu starfsnámi sem sálfræðingur sem hann hafi áætlað að stæði yfir á tímabilinu janúar til apríl 2025.

Mál kæranda hafi verið tekið fyrir að nýju með tilliti til nýrra gagna. Það hafi verið mat stofnunarinnar að skýringar kæranda á ástæðum uppsagnar hans á starfi gætu ekki talist gildar og hafi fyrri ákvörðun því verið staðfest og það tilkynnt með erindi, dags. 18. mars 2025.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 23. mars 2025. Rökstuðningur kæranda í kæru sé efnislega samhljóma þeim skýringum sem hann hafi þegar veitt Vinnumálastofnun.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæðinu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í ljósi þess sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þar sem annað starf sé ekki í boði. Þar sé jafnframt sérstaklega tekið fram að það sé erfiðleikum bundið að skilgreina nákvæmlega í lögum og reglugerðum hvaða ástæður, sem liggi að baki uppsögn, séu gildar, þar sem þær ástæður geti verið af margvíslegum toga. Í ljósi þess að um matskennda ákvörðun sé að ræða sé Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Vinnumálastofnun beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Fyrir liggi að kærandi hafi sagt starfi sínu lausu hjá D. Ágreiningur snúi að því hvort ástæður kæranda fyrir uppsögn í starfi teljist gildar í skilningi framangreinds ákvæðis 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Úrskurðarnefnd velferðarmála hafi í fyrri úrskurðum sínum talið að almennt beri að gera ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið sé hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laganna.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt Vinnumálastofnun á uppsögn sinni hafi verið umsókn hans um starfsleyfi til embættis landlæknis um að fá starfsleyfi til að starfa sem sálfræðingur á Íslandi. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi embætti landlæknis sett það skilyrði fyrir útgáfu starfsleyfis til handa kæranda að hann starfaði sem sálfræðingur hér á landi. Kærandi hafi annað hvort þurft að ljúka 72 daga aðlögunartíma sem sálfræðingur hér á landi með áherslu á almenna starfsþjálfun undir handleiðslu sálfræðings með ótakmarkað starfsleyfi á Íslandi eða að taka hæfnispróf, sbr. 26. gr. og 8. mgr. 24. gr., þar sem fagþekking hans yrði metin. Fyrir liggi að kærandi hafi valið að starfa í 72 daga sem sálfræðingur undir handleiðslu sálfræðings.

Að mati Vinnumálastofnunar geti umræddar skýringar ekki talist gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Af fyrirliggjandi gögnum megi ráða að kærandi hafi sagt upp starfi sínu án þess þó að hafa annað fast starf í hendi. Óumdeilt sé í málinu að kærandi hafi sagt upp starfi sínu sjálfur til að geta uppfyllt skilyrði fyrir útgáfu starfsleyfis sem sálfræðingur. Þá verði ekki horft fram hjá því að í 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé horft til þess að tilgangur laganna sé að tryggja þeim sem misst hafi starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð og beri því að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum án þess að hafa annað starf tryggt, enda eigi ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi. Í tilfelli kæranda hafi hann kosið að segja upp starfi sínu til að taka að sér ólaunað starfsnám og skrá sig í kjölfarið á atvinnuleysisbætur. Ekki verði fallist á að kærandi geti hætt starfi sínu til að stunda annað ólaunað starf án lögbundinna afleiðinga laga um atvinnuleysistryggingar. Líta beri til þess að kærandi hafi haft aðrar leiðir færar til að fá starfsleyfi til að starfa sem sálfræðingur á Íslandi og að verulegur vafi sé á því hvort kærandi sé fær um að vera í virkri atvinnuleit á meðan starfsnám varir. 

Í ljósi framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að ástæður þær er kærandi hafi gefið fyrir uppsögn sinni teljist ekki gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Það sé því afstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta biðtíma á grundvelli ákvæðisins.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það mat Vinnumálastofnunar að greiðslur atvinnuleysisbóta skuli fyrst hefjast þegar kærandi hafi verið skráður hjá Vinnumálastofnun án bóta í tvo mánuði.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kærandi sagði upp starfi sínu hjá D en ágreiningur málsins lýtur að því hvort ástæður hans fyrir uppsögninni teljist gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að með ákvæðinu sé undirstrikað það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í því ljósi sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þegar annað starf sé ekki í boði. Tekið er fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Í athugasemdunum er þó sérstaklega vísað til tvenns konar tilvika sem talin eru heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar þau tilvik þegar maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Kærandi hefur gefið þær skýringar að hann hafi sagt upp starfi sínu hjá D til að uppfylla þá kröfu embættis landlæknis fyrir starfsleyfi sem sálfræðingur á Íslandi að ljúka 72 daga starfsnámi. Í erindi landlæknis, dags. 2. janúar 2024, kemur fram embætti landlæknis hafi ákveðið kærandi þyrfti annaðhvort að ljúka 72 daga aðlögunartíma sem sálfræðingur á Íslandi með áherslu á almenna starfsþjálfun og notkun sálfræðilegra prófa og próffræði undir handleiðslu sálfræðings með ótakmarkað starfsleyfi á Íslandi, sbr. 25. gr. reglugerðar nr. 510/2020, eða taka hæfnispróf, sbr. 26. gr. og 8. mgr. 24. gr., þar sem fagþekking kæranda væri metin.

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er málefnalegt að gera þá kröfu til launþega að þeir segi ekki upp starfi sínu nema við ýtrustu nauðsyn þegar annað starf er ekki í hendi þegar kemur að því að meta hvort viðkomandi skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Ekki verður séð að slíkt eigi við í tilviki kæranda en fyrir liggur að kæranda stóð til boða að taka hæfnispróf í stað þess að ljúka 72 daga aðlögunartíma undir handleiðslu sálfræðings. Þá verður ekki séð að kærandi geti uppfyllt það grunnskilyrði 13. gr., sbr. 14. gr. laga nr. 54/2006, að vera í virkri atvinnuleit á meðan á starfsnámi hans stendur.

Er því að mati úrskurðarnefndar velferðarmála ekki um að ræða gildar ástæður fyrir uppsögn í skilningi 54. gr. laga nr. 54/2006. Kærandi á því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar hans um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. ákvæðisins.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 7. mars 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir