Mál nr. 191/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 191/2025

Fimmtudaginn 26. júní 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2025, um að synja beiðni hennar um endurupptöku máls.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 14. febrúar 2023. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 27. febrúar 2023, var umsókn hennar samþykkt. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 3. nóvember 2023, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar þar sem hún stundaði nám samhliða því að þiggja atvinnuleysisbætur. Kæranda var einnig tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 21. ágúst til 29. október 2023, að fjárhæð 707.860 kr., að meðtöldu 15% álagi. Með bréfi, dags. 6. nóvember 2023, óskaði kærandi eftir endurupptöku málsins og niðurfellingu á ofgreiddum atvinnuleysisbótum. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 8. nóvember 2023, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun væri staðfest. Þann 4. febrúar 2025 var kæranda tilkynnt að ógreidd krafa vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta hefði verið framsend til frekari meðferðar hjá Innheimtumiðstöð. Með erindi, dags. 4. febrúar 2025, óskaði kærandi á ný eftir endurupptöku málsins. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2025, var beiðni kæranda um endurupptöku synjað.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. mars 2025. Með bréfi, dags. 26. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 14. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. apríl 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru greinir kærandi frá því að hún hafi verið skráð í nám við B haustönnina 2023 en hafi ekki stundað það. Hún hafi verið í fullri atvinnuleit á þeim tíma og ekki ætlað að stunda eða halda áfram í námi eftir önnina, enda hafi hún ekki stundað námið eins og ætlast hafi verið til. Hún hafi verið í fullri atvinnuleit á þessum tíma sem hún geti sannað, bæði fullt starf og hlutastarf. Á þessum tíma hafi kærandi verið grunlaus um að hún mætti ekki vera skráð í nám. Ekki hafi verið haft samband við hana um svokallaðan námssamning við stofnunina eða aðrar leiðbeiningar veittar eins og Vinnumálastofnun beri að gera í samræmi við 1. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kærandi hafi á haustönn 2023 klárað 14 ECTS-einingar og þar af hafi sex ECTS-eininga námskeið verið haldið 27. nóvember til 15. desember en þá hafi greiðslur þegar verið stöðvaðar. Kærandi hafi því aðeins klárað átta ECTS-einingar á þeim tíma sem hún hafi verið skráð á atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi skráð sig á vorönn 2024 eftir að skráningu á námskeið lauk, eða þann 23. nóvember 2024.

Með vísan til þess að kærandi hafi verið skráð í nám en ekki stundað námið, hafi  ekki náð að klára þann einingarfjölda sem teljist námslánahæfur samkvæmt reglum Menntasjóðs námsmanna og að hún hafi verið grunlaus um að hafa verið skráð í nám en ekki stundað það fari kærandi fram á að hún hafi verið í fullum rétti til að fá greiddar út atvinnuleysisbætur þar sem hún hafi verið í fullri atvinnuleit á þessum tíma. Kærandi fari því fram á að skuldin verði felld niður að fullu.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um atvinnuleysistryggingar þann 14. febrúar 2023. Með erindi, dags. 27. febrúar 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt með 100% bótarétt.

Við reglubundið eftirlit hafi komið í ljós að kærandi hafi verið skráð í 30 eininga nám á haustönn 2023 við B, samhliða því að þiggja greiðslur atvinnuleysistrygginga. Kærandi hafi ekki tilkynnt stofnuninni um nám sitt. Í umsókn kæranda hafi komið fram að hún væri ekki skráð í nám, hefði verið skráð í nám á fyrri námsönn en hefði ekki lokið námi á síðustu 12 mánuðum þar á undan. Með erindi 17. október 2023 hafi verið óskað eftir því að kærandi skilaði skólavottorði þar sem umfang náms hennar væri tilgreint ásamt skýringum á því hvers vegna hún hefði ekki upplýst Vinnumálastofnun um nám sitt. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að veita stofnuninni umbeðin gögn. Stuttu síðar, þann 21. október 2023, hafi kærandi afskráð sig sem atvinnuleitandi, eða frá og með 30. október 2023 með skýringunni „fór í vinnu“.

Með erindi, dags. 3. nóvember 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að þar sem hún hefði stundað nám á sama tíma og hún hafi þegið greiðslur atvinnuleysistryggingar hefði hún fengið ofgreiddar atvinnuleysistryggingar á tímabilinu [21. ágúst] til 29. okóber 2023, samtals 615.530 kr. með 15% álagi, sem yrðu innheimtar samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Heildarskuld kæranda að viðbættu álagi hafi numið 707.860 kr.

Þann 6. nóvember 2023 hafi kærandi skilað, í gegnum mínar síður atvinnuleitenda, skriflegum skýringum á námi sínu. Ekkert skólavottorð hafi borist. Í skýringum kæranda hafi komið fram að hún hafi ekki haft vitneskju um að nám hefði áhrif á rétt hennar til greiðslu atvinnuleysisbóta. Af þeim sökum hafi hún ekki tilkynnt Vinnumálastofnun um nám sitt. Kærandi hafi tilgreint að hún hefði verið í virkri atvinnuleit þrátt fyrir nám sitt. Kærandi hefði skráð sig sem atvinnuleitanda eftir að hafa kynnt sér reglur um greiðslur atvinnuleysisbóta samhliða námi. Kærandi hafi farið fram á að mál hennar yrði tekið fyrir að nýju og að skuld hennar yrði felld niður. Í kjölfar skýringa frá kæranda hafi málið verið tekið fyrir að nýju. Kæranda hafi verið sent erindi þann 8. nóvember 2023 þar sem tilkynnt hafi verið að fyrri ákvörðun frá 3. nóvember 2023 hefði verið staðfest þar sem ný gögn hefðu ekki breytt niðurstöðu í máli hennar.

Þann 4. febrúar 2025 hafi skuld kæranda, samtals 707.860 kr., verið send til Innheimtumiðstöðvar Sýslumannsins á Blönduósi til frekari innheimtu. Í kjölfarið, þann 5. febrúar, hafi borist tölvupóstur frá kærandi þar sem hún hafi farið fram á að skuld hennar vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta á tímabilinu [21. ágúst] til 29. október 202[3] yrði felld niður. Kærandi hafi bent á að hún hefði sannarlega verið virk í atvinnuleit og bent máli sínu til stuðnings á að hún hefði sótt um störf hjá nokkrum fyrirtækjum á umræddu tímabili.

Mál kæranda hafi verið tekið fyrir að nýju og með erindi, dags. 6. febrúar 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að beiðni hennar um endurumfjöllun hefði verið hafnað þar sem engin gögn er vörðuðu nám hennar á haustönn 2023 hefðu borist. Þann 17. febrúar 2025 hafi kærandi óskað eftir skriflegum rökstuðningi vegna ákvörðunar Vinnumálastofnunar um að hafna beiðni hennar um endurumfjöllun, dags. 6. febrúar 2025. Með erindi, dags. 4. mars 2025, hafi kæranda verið veittur skriflegur rökstuðningur.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2025, hafi var kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 26. mars 2025. Með kæru til nefndarinnar hafi fylgt skólavottorð vegna náms kæranda á haustönn 2023 sem hún hafi ekki skilað til Vinnumálastofnunarinnar við afgreiðslu á máli hennar. Í skólavottorðinu komi fram að kærandi hafi lokið 14 einingum á haustönn 2023 við B. Í kæru greini kærandi frá því að hún hafi verið skráð í nám á haustönn 2023 en hafi ekki stundað það. Hún hafi einungis klárað 14 einingar á haustönn 2023 og af þeim sökum verið í fullum rétti til að fá greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi fari fram á að skuld hennar verði felld niður að fullu.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna og sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna. Í c. lið 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að finna eftirfarandi skilgreiningu á námi:

„Samfellt nám, verklegt eða bóklegt, í viðurkenndri menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi sem stendur yfir í a.m.k. sex mánuði. Enn fremur er átt við nám á háskólastigi og það nám annað sem gerir sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Einstök námskeið teljast ekki til náms.“

Í 52. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé nánar kveðið á um nám. Í 1. mgr. 52. gr. segi orðrétt:

Hver sá sem stundar nám, sbr. c. lið 3. gr., telst ekki tryggður samkvæmt lögum þessum á sama tímabili enda er námið ekki hluti vinnumarkaðsaðgerða samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar, sbr. þó 2., 3. og 4. mgr.

Ljóst sé af ákvæði 1. mgr. 52. gr. að það sé ekki tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar að tryggja námsmönnum framfærslu á meðan þeir stundi nám. Í athugasemdum með 52. gr. í greinargerð með frumvarpi er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé tiltekið að það sé meginregla að námsfólk eigi ekki rétt á atvinnuleysisbótum, hvort sem um sé að ræða fjarnám, dag- eða kvöldskóla. Í 2.-5. mgr. 52. gr. laganna séu undanþágur frá 1. mgr. sömu greinar. Ljóst sé af skýringum kæranda að hún telji að ákvæði 4. mgr. 52. gr. laganna eigi við í hennar tilfelli. Ákvæði 4. mgr. 52. gr. laganna sé svohljóðandi:

„Þrátt fyrir 1.–3. mgr. er hinum tryggða heimilt að stunda nám sem er skipulagt samhliða vinnu af viðkomandi menntastofnun og er ekki lánshæft til framfærslu hjá Menntasjóði námsmanna án þess að komi til skerðingar á rétti hans til atvinnuleysistrygginga, enda hindri námið hvorki virka atvinnuleit viðkomandi né möguleika hans til þátttöku á vinnumarkaði. Hinn tryggði skal leggja fram staðfestingu frá viðkomandi menntastofnun um skipulag námsins.“

Í ákvæðinu sé að finna heimild til að stunda ólánshæft nám, sem skipulagt sé samhliða vinnu, án skerðingar á atvinnuleysisbótum, svo lengi sem námið hindri ekki virka atvinnuleit né þátttöku á vinnumarkaði.

Óumdeilt sé í málinu að kærandi hafi verið skráð í 30 eininga nám við B á haustmisseri 2023, á sama tíma og hún hafi þegið greiðslur atvinnuleysistrygginga. Kærandi hafi skilað skólavottorði sem staðfesti að hún hafi lokið við 14 einingar á haustönn 2023. Kærandi hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnun um þessa tilhögun og í umsókn kæranda hafi komið fram að hún væri ekki skráð í nám og hefði ekki lokið námi á síðustu 12 mánuðum fyrir umsókn.

Vinnumálastofnun meti sem svo að fyrirliggjandi skólavottorð sem hafi borist samhliða kæru breyti ekki niðurstöðu stofnunarinnar. Umrætt skólavottorð staðfesti einungis að kærandi hafi lokið við 14 einingar af þeim 30 sem hún hafi verið skráð í á haustönn 2023. Sú skýring að kærandi hafi ekki lokið við allar einingar með lágmarkseinkun á haustönn 2023 þýði ekki að hún hafi einungis verið skráð í 14 eininga nám á haustönn 2023. Kærandi hafi verið skráð í 30 ECTS eininga nám þráttfyrir að hafa ekki lokið við 16 einingar á haustönn 2023. Fyrir liggi skýringar kæranda um að hún hafi þrátt fyrir nám sitt verið virk í atvinnuleit sinni sem hafi svo leitt til þess að hún hafi fengið vinnu í kjölfarið. Samkvæmt úthlutunarreglum Menntasjóðs námsmanna sé að hámarki veitt lán fyrir 30 ECTS-einingum á hvoru misseri og að lágmarki fyrir 22 ECTS. Nám það sem kærandi hafi verið skráð í á haustönn 2023 hafi verið lánshæft samkvæmt lánareglum Menntasjóðs námsmanna og falli því ekki að undanþágu 4. mgr. 52. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kæranda hafi borið að sækja um lán til lánasjóðs námsmanna í stað þess að þiggja atvinnuleysisbætur.

Með vísan til 1. mgr. 52. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé ljóst að kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu 1. september til 29. október 2023. Í 39. gr. laganna sé fjallað um endurgreiðslu á ofgreiddum atvinnuleysisbótum. Í 2. mgr. 39. gr. segi orðrétt:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Samkvæmt skýru orðalagi 2. mgr. 39. gr. beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir það tímabil sem atvinnuleitandi uppfylli ekki skilyrði laganna. Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða þess að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur hafi m.ö.o. ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Með vísan til framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að kæranda beri að endurgreiða þær atvinnuleysisbætur sem hún hafi fengið greiddar fyrir tímabilið [21. ágúst] til 29. október 2023, samtals að fjárhæð 615.530 kr., auk 15% álags, enda liggi fyrir að hún hafi ekki uppfyllt skilyrði laganna á umræddu tímabili, sbr. 1. mgr. 52. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Heildarskuld kæranda með álagi nemi 707.860 kr.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2025, um að synja beiðni kæranda um endurupptöku ákvörðunar, dags. 3. nóvember 2023, þar sem ofgreiddar atvinnuleysisbætur voru innheimtar með vísan til þess að hún hefði stundað nám.

Í 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um skilyrði fyrir endurupptöku mála. Í 1. mgr. ákvæðisins kemur fram að eftir að stjórnvald hefur tekið ákvörðun og hún verið tilkynnt eigi aðili máls rétt á því að mál sé tekið til meðferðar á ný ef atvik máls eru á þann veg að eitt af eftirfarandi skilyrðum sem fram koma í 1. og 2. tölul. geti átt við:

1. ákvörðun hefur byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik, eða
2. íþyngjandi ákvörðun um boð eða bann hefur byggst á atvikum sem breyst hafaverulega frá því að ákvörðun var tekin.

 

Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að eftir að þrír mánuðir eru liðnir frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðun samkvæmt 1. tölulið 1. mgr., eða aðila var eða mátti vera kunnugt um breytingu á atvikum sem ákvörðun samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. var byggð á, verði beiðni um endurupptöku máls ekki tekin til greina nema að fengnu samþykki frá öðrum aðilum málsins. Mál verði þó ekki tekið upp að nýju ef ár er liðið frá fyrrgreindum tímamörkum nema veigamiklar ástæður mæli með því. Þegar 24. gr. stjórnsýslulaga sleppir kann stjórnvöldum að vera skylt að endurupptaka mál á grundvelli ólögfestra reglna, til dæmis þegar fyrirliggjandi eru rökstuddar vísbendingar um verulegan annmarka á málsmeðferð stjórnvalds eða ef efnislegur annmarki er á ákvörðun stjórnvalds.

Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 3. nóvember 2023, sem staðfest var þann 8. nóvember 2023, var kæranda tilkynnt að þar sem hún hefði stundað nám á sama tíma og hún þáði greiðslur atvinnuleysistrygginga hefði hún fengið ofgreiddar atvinnuleysistryggingar á tímabilinu 21. ágúst til 29. okóber 2023.

Kærandi hefur einkum byggt á því að hún hafi verið í virkri atvinnuleit á þeim tíma sem hún hafi verið skráð í nám og að hún hafi einungis lokið átta einingum á þeim tíma sem hún hafi verið á atvinnuleysisskrá.

Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 54/2006 er það meginregla að námsmenn eru ekki tryggðir á sama tímabili og þeir stunda nám, enda sé það ekki hluti vinnumarkaðsaðgerða samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar. Frá þeirri meginreglu eru gerðar tilteknar undantekningar er fram koma í 2.-5. mgr. ákvæðisins.

Í athugasemdum við ákvæði 52. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar kemur fram að ekki séu lagðar til breytingar á þeirri meginreglu að námsmenn eigi ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Miðað sé við að það skipti ekki máli hvort um sé að ræða dag- eða kvöldskóla eða fjarnám.

Fyrir liggur að nám kæranda var ekki hluti af vinnumarkaðsaðgerð samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar og einnig liggur fyrir að undanþáguheimildir 2., 3. og 4 mgr. 52. gr. laga nr. 54/2006 eiga ekki við í máli kæranda.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur með vísan til framangreinds og með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum málsins að ekki haft verið sýnt fram á að ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 3. nóvember 2023, sem staðfest var 8. nóvember 2023, hafi verið byggð á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik, eða að hún hafi byggt á atvikum sem breyst hafi verulega frá því að ákvörðun var tekin, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga. Þá verður ekki séð að kærandi eigi rétt á endurupptöku málsins á grundvelli ólögfestra reglna stjórnsýsluréttar. Auk þess verður ekki ráðið af gögnum málsins að veigamiklar ástæður mæli með endurupptöku, sbr. 2. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja beiðni kæranda um endurupptöku máls er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. febrúar 2025, um að synja beiðni A, um endurupptöku máls, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir