Mál nr. 192/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 192/2025

Fimmtudaginn 26. júní 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 26. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. mars 2025, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 28. janúar 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 17. mars 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið synjað þar sem hann hefði ekki heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 26. mars 2025. Með bréfi, dags. 8. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 12. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 13. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru greinir kærandi frá því að hafa unnið í meira en ár hjá B en atvinnuleyfi hans hafi runnið út í ágúst. Vinnumálastofnun hafi hafnað umsókn hans um atvinnuleysisbætur þar sem hann uppfylli ekki skilyrði.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn 28. janúar 2025. Við afgreiðslu á umsókn kæranda hafi verið óskað eftir upplýsingum um réttindi kæranda til að dvelja og starfa hér á landi en kærandi sé skráður með ríkisfang frá C. Þann 18. febrúar 2025 hafi Vinnumálastofnun fengið þær upplýsingar að kærandi hefði áður fengið útgefið tímabundið atvinnu- og dvalarleyfi hér á landi sem byggði á hjúskaparstöðu hans. Kærandi væri nú skilinn og því væri atvinnu- og dvalarleyfi hans ekki í gildi. Kærandi hafi sótt að nýju um atvinnu- og dvalarleyfi en hefði dregið umsókn sína til baka. Kærandi hafi því ekki átt rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga.

Með erindi 17. mars 2025 hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið synjað þar sem hann hefði ekki heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli d. liðar 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Ákvörðunin hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 26. mars 2025. Ágreiningur í máli þessu snúi að því hvort kærandi eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Í 13. gr. laganna sé fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna.

Mál kæranda snúi að því hvort hann uppfylli skilyrði d. liðar 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar en þar sé mælt fyrir um að viðkomandi launamaður þurfi að hafa „heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana“. Í athugasemdum í greinagerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 54/2006 segi meðal annars um 13. gr. laganna:

„Áfram verður gert skilyrði um ótakmarkaða heimild til að ráða sig til starfa hér á landi. Þar er um að ræða íslenska ríkisborgara og þá sem hafa leyfi til að starfa á innlendum vinnumarkaði án takmarkana eða hafa verið undanþegnir kröfu um sérstök leyfi til að starfa hér samkvæmt íslenskum lögum.“

Samkvæmt framangreindu séu það íslenskir ríkisborgarar og útlendingar sem hafi heimild til að ráða sig til vinnu án takmarkana hérlendis sem geti átt rétt til atvinnuleysisbóta á grundvelli laga um atvinnuleysistryggingar. Þeir sem séu undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi geti einnig talist tryggðir samkvæmt lögunum. Það fari því eftir þeim lögum og reglum sem gildi hverju sinni um atvinnuréttindi útlendinga hvort útlendingur teljist hafa heimild til að ráða sig án takmarkana hér á landi í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar.

Um atvinnuréttindi útlendinga sé fjallað í lögum nr. 97/2002 og reglugerð nr. 339/2005 um atvinnuréttindi útlendinga. Í 22. gr. laga nr. 97/2002 séu taldir upp þeir aðilar sem undanþegnir séu kröfu um atvinnuleyfi. Þeir séu ríkisborgarar í aðildarríkjum samningsins um Evrópska efnahagssvæðisins, útlendingar sem hafi verið íslenskir ríkisborgarar frá fæðingu en hafi misst ríkisborgararétt sinn, erlendir makar íslenskra ríkisborgara og börn þeirra, útlendingar í einkaþjónustu sendimanna erlendra ríkja, útlendingar sem hafi fengið dvalarleyfi á grundvelli alþjóðlegrar verndar eða hafi fengið útgefið ótímabundið dvalarleyfi. Fyrir liggi að kærandi sé hvorki undanþegin kröfu um atvinnuleyfi skv. 22. gr. laganna né hafi hann fengið útgefið óbundið atvinnuleyfi á grundvelli. 17. gr. laganna.

Þegar kærandi hafi sótt um atvinnuleysibætur hjá Vinnumálastofnun þann 28. janúar 2025 hafi hann ekki uppfyllt skilyrði c. liðar 22. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga og þar með d. lið 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Fyrir liggi að kærandi hafi sótt að nýju um atvinnuleyfi eftir skilnað við maka sinn en hafi dregið umsókn sína um atvinnuleyfi til baka.

Í ljósi þess að kærandi hafi ekki leyfi til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana eigi hann ekki rétt á greiðslum atvinnuleysistrygginga. Vinnumálastofnun hafi því borið að synja umsókn kæranda um greiðslur atvinnuleysistrygginga.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi eigi ekki rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga þar sem hann hafi ekki uppfyllt skilyrði d. liðar 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á þeirri forsendu að hann hafi ekki haft heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana, sbr. d. lið 13. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um gildissvið laganna en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verða atvinnulausir.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er fjallað um almenn skilyrði þess að vera tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum er að hafa heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana, sbr. d. lið 1. mgr. 13. gr. Í athugasemdum með 13. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 54/2006 segir meðal annars:

„Áfram verður gert skilyrði um ótakmarkaða heimild til að ráða sig til starfa hér á landi. Þar er um að ræða íslenska ríkisborgara og þá sem hafa leyfi til að starfa á innlendum vinnumarkaði án takmarkana eða hafa verið undanþegnir kröfu um sérstök leyfi til að starfa hér samkvæmt íslenskum lögum.“ 

Samkvæmt framangreindu geta íslenskir ríkisborgarar og útlendingar sem hafa heimild til að ráða sig til vinnu án takmarkana og þeir sem eru undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi átt rétt til atvinnuleysisbóta.

Vinnumálastofnunar hefur vísað til þess að kærandi sé með skráð ríkisfang frá C og hafi áður fengið útgefið tímabundið atvinnu- og dvalarleyfi hér á landi sem byggði á hjúskaparstöðu hans. Kærandi sé nú skilinn og atvinnu- og dvalarleyfi hans því ekki í gildi. Þá liggi fyrir að kærandi hafi sótt að nýju um atvinnu- og dvalarleyfi en dregið umsókn sína til baka.

Með vísan til framangreinds er ljóst að skilyrði d. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 um heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana var ekki uppfyllt í máli kæranda þegar hann sótti um atvinnuleysisbætur í lok janúar 2025. Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. mars 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir