Nr. 542/2025 Úrskurður

Hinn 1. júlí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 542/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25020091

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 19. febrúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 29. janúar 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár, sbr. d-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Þá hefur kærandi borið önnur auðkenni fyrir íslenskum stjórnvöldum líkt og reifað er í kafla II.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að endurkomubann hans verði stytt í tvö ár. Að auki krefst kærandi þess að réttaráhrifum ákvörðunarinnar verði frestað á meðan málið er til meðferðar á kærustigi, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi á Íslandi. Hinn 25. febrúar 2019 lagði kærandi fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi, þá undir nafninu [...]. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 26. febrúar 2019, var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Að auki var honum brottvísað á grundvelli þágildandi 2. tölul. b-liðar 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og gert að sæta endurkomubanni til tveggja ára, sbr. 101. gr. sömu laga. Með úrskurði kærunefndar nr. 182/2019, dags. 14. apríl 2019, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Kærandi var fluttur til heimaríkis 1. mars 2019. Samkvæmt gögnum málsins kom hann til landsins að nýju 17. september 2019, en kærandi hafði þá breytt nafni sínu í [...] og aflað nýs vegabréfs. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 18. september 2019, var kæranda vísað frá landinu á grundvelli i-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga sökum gildandi endurkomubanns. Hinn 14. júní 2024 gekk kærandi í hjúskap með íslenskum ríkisborgara í heimaríki kæranda og kom til landsins að nýju 30. júní 2024, en kærandi hafði þá breytt nafni sínu í [...] og aflað nýs vegabréfs. Með ákvörðunum lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 30. júní og 27. september 2024, var kæranda vísað frá landinu en ákvarðanirnar voru staðfestar með úrskurðum kærunefndar nr. 1265/2024, dags. 18. desember 2024, og nr. 46/2025, dags. 30. janúar 2025.

Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hefur kærandi hlotið tvo refsidóma hér á landi. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-329/2021, dags. 5. maí 2021, var kæranda gert að sæta þriggja mánaða fangelsisrefsingu, skilorðsbundið til tveggja ára, fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974, og peningaþvætti, sbr. 1., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-4544/2024, dags. 27. nóvember 2024, var kærandi dæmdur fyrir tvö brot gegn umferðarlögum nr. 77/2019, m.a. hraðaakstur án þess að hafa ökuréttindi, og gert að greiða 260.000 kr. sekt til ríkissjóðs ellegar sæta fangelsi í 18 daga. Framangreindu til viðbótar gerði kærandi lögreglustjórasátt 26. febrúar 2019 vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna án þess að hafa ökuréttindi.

Hinn 15. október 2024 var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun, dags. 24. júlí 2024, þar sem fram kemur að Útlendingastofnun hefði til skoðunar að brottvísa honum á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Kæranda var veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram andmæli vegna málsins, sbr. 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi lagði fram andmæli 23. október 2024. Hinn 29. janúar 2025 tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun kæranda á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, og endurkomubann til þriggja ára, sbr. 2. mgr. 101. gr. sömu laga. Í ákvörðuninni vísaði Útlendingastofnun til brotaferils kæranda hér á landi og heimfærði til d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Þá vísaði stofnunin einnig til umsagnar lögreglu, dags. 31. október 2024, og annarra upplýsinga um ítrekuð afskipti lögreglu af kæranda. Þá komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að 102. gr. laga um útlendinga stæði ekki í vegi fyrir ákvörðuninni. Með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga var frestur kæranda til sjálfviljugrar heimfarar felldur niður, enda lagagrundvöllur ákvörðunarinnar d-liður 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 13. febrúar 2025. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 19. febrúar 2025 og 10. mars 2025 barst greinargerð kæranda ásamt fylgigögnum.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi fluttur til heimaríkis 25. apríl 2025. Samhliða stjórnsýslukæru óskaði kærandi eftir frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þess að ákvörðun Útlendingastofnunar hefur verið framkvæmd af lögreglu er ekki ástæða til þess að taka afstöðu til frestunar á réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kemur fram að kærandi hafi dvalið lengi hér á landi og myndað djúp tengsl. Hann hafi gengið í hjúskap með maka sínum 14. júní 2024, stundað vinnu og séð fyrir heimili og fjölskyldu. Að mati kæranda séu brot hans svo smávægileg að þau eigi ekki að leiða til þess að honum sé vísað úr landi og ákvarðað endurkomubann. Kærandi og maki séu afar náin og eyði miklum tíma saman, og yrði það maka kæranda mjög þungbært verði honum gert að yfirgefa landið og telji kærandi að þriggja ára endurkomubann komi algjörlega í veg fyrir að þau geti átt eðlilegt fjölskyldulíf. Brotaferill kæranda sé hjónabandinu óviðkomandi og hann lifi venjulegu lífi. Myndi brottvísun skerða stjórnarskrárvarin rétt hans og maka til fjölskyldulífs, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Telur kærandi að 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar eigi við enda skerðingin ónauðsynleg. Kærandi hafnar því að almannahagsmunir eigi undir og lýsir brotum sínum sem smávægilegum.

Kærandi hafnar því mati Útlendingastofnunar að brot hans séu ítrekuð og alvarleg, og vísar til þess að hann hafi aldrei verið fundinn sekur um brot gegn köflum almennra hegningarlaga um kynferðisbrot, manndráp og líkamsmeiðingar. Þá hafi hann aldrei hlotið óskilorðsbundinn fangelsisdóm. Að auki gagnrýni kærandi Útlendingastofnun fyrir að líta til afskipta lögreglu sem sönnunar á brotum enda alvanalegt að lögregla hafi afskipti af einstaklingum, oft að ósekju, og geti kærandi ekki borið ábyrgð á hegðun lögreglu. Kærandi hafnar því að ákvæði 102. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir brottvísun enda beinist ákvörðunin bæði gegn honum og nánasta aðstandanda, þ.e. maka kæranda. Endurkomubannið hafi íþyngjandi áhrif á kæranda, tengsl hans við landið og hjúskap með íslenskum ríkisborgara, og telur kærandi nauðsynlegt að litið sé til meðalhófs varðandi endurkomubann. Á kærustigi lagði kærandi fram 36 ljósmyndir af sér og maka við ýmis tilefni.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur verið dæmdur hér á landi til refsingar eða til að sæta öryggisráðstöfunum fyrir háttsemi sem getur varðað fangelsi lengur en þrjá mánuði eða oftar en einu sinni verið dæmdur til fangelsisrefsingar á síðustu þremur árum. Í athugasemdum við ákvæðið kemur fram að það sé refsirammi samkvæmt lögum sem skipti máli. Samkvæmt framangreindu beri stjórnvöldum að líta til refsinga samkvæmt lögum við beitingu ákvæðisins, en ekki dæmdrar refsingar í hverju tilfelli.

Líkt og rakið var í málsatvikalýsingu hefur kærandi hlotið nokkra refsidóma en m.a. fyrir brot gegn 2., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni fyrir að hafa haft í vörslum sínum í sölu- og dreifingarskyni rúmlega 500 grömm af maríhúana, en einnig fyrir peningaþvætti, sbr. 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Brot gegn framangreindu varða sektum eða fangelsi allt að sex árum. Að framangreindu virtu er skilyrðum brottvísunar á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga fullnægt.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Hefur kærandi m.a. borið fyrir sig að brot hans séu smávægileg auk þess sem hann hafi rík tengsl við landið sökum hjúskapar við íslenskan ríkisborgara.

Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda eða nánustu aðstandendum hans verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Í dómaframkvæmd hefur Mannréttindadómstóll Evrópu vísað til þeirrar viðurkenndu meginreglu þjóðaréttar að ríki hafi, með fyrirvara um alþjóðlegar skuldbindingar sínar, rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar. Þá hefur dómstóllinn lagt til grundvallar að aðildarríki mannréttindasáttmálans hafi vald til þess að brottvísa útlendingi sem hefur hlotið dóma fyrir refsiverð afbrot enda sé það nauðsynlegt með tilliti til allsherjarreglu, svo sem í máli Üner gegn Hollandi (46410/99) frá 18. október 2006. Þó verði að horfa til þess hvort ákvörðunin skerði rétt viðkomandi til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um, stefna að lögmætu markmiði, og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans. Þau sjónarmið sem mannréttindadómstóll Evrópu hefur lagt til grundvallar í málum af þessum toga eru t.a.m. eðli þess brots sem viðkomandi hefur gerst sekur um, lengd dvalar viðkomandi í því ríki sem tekur ákvörðun um brottvísun og félags-, menningar- og fjölskyldutengsl viðkomandi við dvalarríki og heimaríki, sbr. t.d. mál Balogun gegn Bretlandi (nr. 60286/09) frá 4. október 2013 og Ndidi gegn Bretlandi (nr. 41215/15) frá 14. september 2017.

Eins og að framan greinir er skilyrði heimildarákvæðis d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt í tilviki kæranda en markmið ákvæðisins er sýnilega að tryggja hagsmuni almennings gagnvart þeirri hættu sem stafar af einstaklingum sem fremja afbrot en eru ekki með dvalarleyfi í gildi hér á landi. Því er ljóst að brottvísun kæranda er í samræmi við lög og stefnir að því lögmæta markmiði. Eftir því sem brot útlendings eru alvarlegri standa almennt þyngri rök til brottvísunar hans. Í slíkum tilvikum fá grundvallarhagsmunir samfélagsins aukið vægi þegar metið er hvort ráðstöfun gangi of langt gagnvart réttindum einstaklings samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Brot kæranda, sem heimfærð voru undir 2., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni, fyrir vörslu á rúmlega 500 grömmum af maríhúana, og peningaþvætti, sbr. 1., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga, í samverknaði við annan mann, beindust gegn grundvallarhagsmunum íslensks samfélags, þ.e. meðal annars að vernda einstaklinga og þjóðfélagið í heild gegn þeirri skaðsemi sem ávana- og fíkniefni hafa verið talin fela í sér. Hefur löggjafinn reynt að stemma stigu við dreifingu, sölu og notkun á slíkum efnum með refsingum og öðrum refsikenndum viðurlögum líkt og ákvæði laga um ávana- og fíkniefni, og almenn hegningarlög bera með sér. Bera íslensk stjórnvöld jákvæðar skyldur til þess að sporna við framangreindu. Hefur löggjafinn tekið þá afstöðu að hagsmunir almennings krefjist þess almennt að slík brot hafi í för með sér brottvísun og endurkomubann, sbr. d-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Til viðbótar við framangreindan sakadóm hefur kærandi bæði gert lögreglusátt, og sætt öðrum refsidómi vegna umferðarlagabrota, m.a. vegna fíkniefnaaksturs. Í úrskurðaframkvæmd hefur kærunefnd lagt til grundvallar að akstur undir áhrifum áfengis og fíkniefna séu almannahættubrot sem séu einstaklega hættuleg, sbr. t.d. úrskurði nefndarinnar nr. 94/2025, dags. 6. febrúar 2025, og nr. 1141/2024, dags. 20. nóvember 2024.

Meðal annarra gagna málsins er umsögn lögreglu, dags. 31. október 2024, þar sem fram kemur mat lögreglu um að dvöl kæranda á landinu sé ógn gegn grundvallarhagsmunum samfélagsins. Bera gögn málsins einnig með sér að kærandi hafi tvívegis verið stöðvaður af lögreglu, 30. nóvember 2024 og 19. desember 2024, vegna gruns um akstur undir áhrifum fíkniefna. Í tölvubréfi lögreglu til Útlendingastofnunar, dags. 20. desember 2024, kemur fram að kærandi hafi ekki látið af afbrotahegðun þrátt fyrir refsidóma og er honum lýst sem alvarlegri ógn gegn grundvallarhagsmunum samfélagsins. Kærandi telur að ekki sé unnt að líta til afskipta lögreglu sem sönnunar á refsiverðri háttsemi, að afskipti lögreglu kunni að vera að ósekju og geti hann ekki borið ábyrgð á störfum lögreglu. Í úrskurðarframkvæmd hefur kærunefnd litið til þess hvort framferði einstaklinga sé með þeim hætti að lögregla hafi þurft að hafa ítrekuð afskipti af þeim. Ekki kæmi til greina að horfa einungis til umsagna lögreglu við beitingu d-liðar 1. mgr. 98. gr. en telja verður að fullt tilefni hafi verið til þess að horfa til umsagnar lögreglu við mat á hegðunarmynstri kæranda einkum ef til skoðunar kæmi að beita f-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Þá verður jafnfram að líta til framferðis kæranda við mat á því hvort um ósanngjarna ráðstöfun sé að ræða í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hefur kærandi ekki haft dvalarleyfi á Íslandi en hann hefur þó dvalið í nokkur skipti á grundvelli áritunarfrelsis, og vegna umsóknar um alþjóðlega vernd. Líkt og rakið var í málsatvikalýsingu hefur kæranda m.a. verið brottvísað vegna ólögmætrar dvalar og hefur hann gerst brotlegur gegn endurkomubanni. Var sú háttsemi til marks um skeytingarleysi kæranda gegn íslenskum lögum og lögmætum ákvörðunum stjórnvalda. Tíðar nafnabreytingar kæranda og útgáfa nýrra vegabréfa til handa honum er til þess fallið að villa um fyrir stjórnvöldum við framkvæmd landamæraeftirlits, sbr. úrskurð nefndarinnar nr. 1265/2024, dags. 18. desember 2024. Verður því ekki litið til fyrri dvalar kæranda til marks um tengsl við landið. Kærandi byggir sjónarmið um vernd gegn brottvísun einnig á hjúskap sínum við íslenskan ríkisborgara. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hófu kærandi og maki hans hjúskap í heimaríki kæranda 14. júní 2024. Hinn 12. júlí 2024 sótti kærandi um dvalarleyfi á grundvelli hjúskaparins en samkvæmt málsferilsyfirliti Útlendingastofnunar hefur umsókn þeirri verið vísað frá. Samkvæmt framangreindu hafa kærandi og maki hans verið gift í stuttan tíma en ekkert í gögnum málsins bendir til þess að þau eigi börn saman. Þá er ekkert í málinu sem gefur til kynna að kærandi og maki hans geti ekki sameinast í heimaríki kæranda. Enn fremur er ljóst að réttur til fjölskyldulífs er ekki skilyrðislaus heldur er stjórnvöldum heimilt að mæla fyrir um takmarkanir á réttinum með vísan til áðurnefndra dómsúrlausna Mannréttindadómstóls Evrópu.

Ríkjum ber skylda til þess að tryggja öryggi almennings og grípa til nauðsynlegra aðgerða til þess að sporna við afbrotum. Að teknu tilliti til atvika málsins og háttsemi kæranda vega hagsmunir almennings og íslenska ríkisins af brottvísun kæranda þyngra en hagsmunir kæranda og maka hans af dvöl hans á landinu. Felur brottvísunin því ekki í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda eða nánustu aðstandendum hans í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Eru skilyrði 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu jafnframt uppfyllt í málinu.

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar að brottvísa kæranda á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga staðfest.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára. Kærandi taldi lengd endurkomubanns úr hófi og krafðist hann þess til vara að endurkomubannið yrði stytt í tvö ár. Ljóst er að kærandi hefur áður virt endurkomubann stjórnvalda að vettugi, skipt um nafn og lagt fram nýtt vegabréf til þess að afvegaleiða stjórnvöld þrátt fyrir endurkomubann. Eru því ekki forsendur til þess að beita tveggja ára lágmarksendurkomubanni. Að virtum forsendum Útlendingastofnunar er endurkomubann kæranda til þriggja ára hófstillt og verður sú ákvörðun staðfest.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til lagagrundvallar málsins verður einnig staðfest sú niðurstaða Útlendingastofnunar að fella niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einkum litið til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum sem hafa gerst brotlegir við íslensk lög.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hefst endurkomubann til landsins þann dag sem útlendingur er færður úr landi. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Athugasemdir við ákvörðun Útlendingastofnunar og samantekt

Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda ranglega gefið að sök að hafa verið sakfelldur fyrir tiltekin afbrot með dómi Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. S-3673/2023, dags. 11. október 2023. Ekki er um að ræða slíkan annmarka að valdi ógildingu ákvörðunar en við úrlausn málsins hefur verið litið til sakaferils kæranda í samræmi við fyrirliggjandi sakavottorð. Því er þó beint til Útlendingastofnunar að byggja ákvarðanir sínar á réttum málsatvikum.

Að öllu framangreindu virtu verður ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann kæranda staðfest.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

Þorsteinn Gunnarsson                                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir