Úrskurður nr. 539/2025

Hinn 1. júlí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 539/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25050044

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. maí 2025 kærði aðili er kveðst heita [...], vera fæddur [...], og vera ríkisborgari Alsír (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. apríl 2025, um að vísa frá umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sbr. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Tekið skal fram að í fyrri úrskurðum kærunefndar vegna umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd, brottvísunar og endurkomubanns og frestunar réttaráhrifa hefur nafn hans verið ritað [...] og fæðingardagur hans skráður [...].

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka mál hans til meðferðar á ný. Þar að auki krefst kærandi þess að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið sætir meðferð á kærustigi, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til landsins og sótti um alþjóðlega vernd 5. október 2016. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 29. mars 2017, var kæranda synjað um alþjóðlega vernd ásamt því að vera synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Með ákvörðuninni var honum einnig gert að sæta frávísun á grundvelli d-liðar 1. mgr., sbr. 3. mgr. 106. gr. laga um útlendinga og veittur tíu daga frestur til þess að yfirgefa landið. Kæranda var jafnframt bent á að yfirgæfi hann landið ekki innan veitts frests kynni að vera heimilt að brottvísa honum á grundvelli þágildandi a-lið 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 314/2017, dags. 2. júní 2017, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Kærandi yfirgaf landið ekki innan veitts frests og var honum ákvörðuð brottvísun og tveggja ára endurkomubann með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 24. ágúst 2017, sbr. a-lið 2. mgr. 98. gr., sbr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin var staðfest með úrskurði kærunefndar nr. 563/2017, dags. 17. október 2017. Hinn 30. október 2017 óskaði kærandi eftir að réttaráhrifum úrskurðar kærunefndar yrði frestað en með úrskurði nefndarinnar nr. 720/2017, dags. 29. desember 2017, var beiðni kæranda hafnað.

Samkvæmt fyrirliggjandi hjónavígsluvottorði gekk kærandi í hjúskap með útlendingi 2. apríl 2024. Á grundvelli hjúskaparins lagði kærandi fram umsókn um dvalarleyfi 14. maí 2024. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. apríl 2025, var umsókn kæranda um dvalarleyfi vísað frá, sbr. 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, en ákvæðið mælir fyrir um að við endanlega ákvörðun um brottvísun skuli óafgreiddum dvalarleyfisumsóknum vísað frá. Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt kæranda sama dag. Hinn 14. maí 2025 kærði kærandi ákvörðunina til kærunefndar og barst greinargerð vegna málsins 28. maí 2025.

Samhliða kæru óskaði kærandi eftir að réttaráhrifum ákvörðunarinnar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd. Beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa takmarkast við ákvörðun um að vísa umsókn hans um dvalarleyfi frá og verður úrvinnslu umsóknarinnar ekki haldið áfram nema að kveðinn verði upp úrskurður þess efnis að Útlendingastofnun beri að taka málið til efnislegrar meðferðar á ný. Í ljósi þess er ekki ástæða til þess að taka afstöðu til réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til úrlausna stjórnvalda vegna umsóknar sinnar um alþjóðlega vernd. Kærandi hafi gifst maka sínum 2. apríl 2024 og lagt fram umsókn um dvalarleyfi vegna hjúskaparins 14. maí 2024. Kærandi gerir margvíslegar athugasemdir við hina kærðu ákvörðun, einkum m.t.t. meðalhófs-, rannsóknar-, andmæla-, og jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Kærandi sé ekki fyrsti umsækjandinn um alþjóðlega vernd sem finni ástina hérlendis og leggi fram umsókn um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, ýmist fyrir eða eftir uppkvaðningu úrskurðar vegna verndarumsóknar. Við slíkar aðstæður hafi Útlendingastofnun almennt sent svokölluð andmælabréf til þess að kanna hvort að ríkar sanngirnisástæður séu fyrir hendi. Það hafi ekki verið gert í máli kæranda heldur hafi umsókn hans verið vísað frá sem kærandi telji brjóta gegn umræddum reglum stjórnsýsluréttar. Þar að auki hafi verið brotið gegn jafnræðisreglunni þar sem umsókn hans hafi sætt annarri meðferð en önnur mál og vísar kærandi til máls nr. KNU24020001 í því samhengi. Kæranda hafi ekki verið gefið tækifæri til að tjá sig, málið hafi ekki verið rannsakað með fullnægjandi hætti og ekki hafi farið fram skyldubundið mat samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga.

Í hinni kærðu ákvörðun sé ekki vikið að hagsmunum kæranda og maka hans sem njóti verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og hvers vegna ekkert mat hafi farið fram með tilliti til 3. mgr. 51. gr. og 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi rýmkað verndarsvið 8. gr. sáttmálans, m.a. vegna fjölskyldulífs í málefnum innflytjenda. Kærandi vísar til nokkurra úrlausna mannréttindadómstólsins, þ.m.t. dóms í máli Boultif gegn Sviss (nr. 54273/00) frá 2. nóvember 2001 sem varði jafnvægi á milli fjölskyldueiningar og allsherjarreglu. Kærandi byggir á því að rannsóknarskylda Útlendingastofnunar sé ekki uppfyllt í málinu enda sé látið duga að vísa í ákvæði laga um útlendinga án þess að stofnunin leggi sérstakt mat á hagsmuni kæranda. Ekki megi finna umfjöllun um það óhagræði sem kærandi og maki hans verði fyrir við brottvísun kæranda auk þess sem óvíst sé hvort kærandi eigi afturkvæmt til Íslands. Þá sé ekki fjallað um hagsmuni maka kæranda af því að halda samvistum við kæranda. Þessi annmarki sé sérlega alvarlegur þar sem maki kæranda hafi einnig hagsmuna að gæta, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga.

Ekki sé að finna umfjöllun í hinni kærðu ákvörðun um úrskurðarframkvæmd kærunefndar í sambærilegum málum. Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar nr. 418/2021, dags. 14. október 2021, sem hann telji sambærilegt sínu máli. Þar hafi verið fjallað um umsókn um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar þrátt fyrir að umsækjandi hafi verið í ólögmætri dvöl. Niðurstaða málsins hafi verið sú að umsóknin skyldi fá efnislega meðferð hjá stjórnvöldum með hliðsjón af 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Í úrskurði nefndarinnar nr. 643/2021, dags. 2. desember 2021, hafi nefndin komist að sambærilegri niðurstöðu í sambærilegu máli. Máli sínu til stuðnings reifar kærandi fleiri úrskurði kærunefndar þar sem fjallað er um 51. gr. laga um útlendinga, þ.m.t. úrskurð nr. 27/2022, dags. 23. febrúar 2022. Kærandi reifar málavexti sem fjallað er um í síðastnefndum úrskurði og ber saman við málavexti og tímalínu í sínu tilviki.

Í athugasemdum við 51. gr. laga um útlendinga komi fram að í 3. mgr. 51. gr. laganna felist almenn heimild til að undanskilja umsækjendur frá skilyrði 1. mgr. ef ríkar sanngirnisástæður séu fyrir hendi. Kærandi telur slíkar aðstæður vera fyrir hendi í máli sínu, m.a. með hliðsjón af hagsmunum kæranda, maka hans, fjölskyldu og vina. Að mati kæranda vegi þeir hagsmunir þyngra en hagsmunir ríkisins af brottvísun hans. Kærandi telur að hann hafi fullnægt sönnunarbyrði í samræmi við úrskurðaframkvæmd kærunefndar og vísar m.a. til fyrirliggjandi gagna á borð við ljósmyndir og frásögn mágkonu kæranda.

Framangreindu til viðbótar telur kærandi að takmarkanir á brottvísun, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga, eigi við í málinu m.t.t. hjúskapar kæranda og umsóknar um dvalarleyfi. Þá telur kærandi að ákvörðun um brottvísun og endurkomubann hafi brotið gegn meðalhófsreglu og telur regluna leiða til þess að taka eigi umsókn hans um dvalarleyfi til efnislegrar meðferðar.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur fram að við endanlega ákvörðun um brottvísun fellur útgefið dvalarleyfi, atvinnuleyfi og ótímabundið dvalarleyfi útlendings úr gildi. Óafgreiddum umsóknum um dvalarleyfi skal þá vísað frá. Síðastnefnd málsgrein kom inn í ákvæðið með breytingarlögum nr. 149/2018, sbr. 6. gr. frumvarps til breytingalaganna. Í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi því sem varð að áðurnefndum breytingalögum segir m.a. að í framkvæmd hafi reynt á það hvað verði um dvalarleyfisumsóknir sem útlendingur hefur lagt fram áður en honum er vísað brott, eftir að honum er tilkynnt um hugsanlega brottvísun eða jafnvel eftir að ákvörðun um brottvísun hafi verið tilkynnt honum en hafi ekki verið framfylgt. Með ákvæðinu sé tekinn af vafi um áhrif brottvísana á óafgreiddar umsóknir um dvalarleyfi og tiltekið sérstaklega að þeim skuli vísað frá. Þegar ákvörðun hafi verið framfylgt geti útlendingur sótt um dvalarleyfi að nýju erlendis frá.

Áður hefur verið fjallað um brottvísun og endurkomubann kæranda, sbr. úrskurð nefndarinnar nr. 563/2017, dags. 17. október 2017. Niðurstaða nefndarinnar var að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og tveggja ára endurkomubann kæranda með vísan til þágildandi a-liðar 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Kæranda hafði áður verið veitt færi á sjálfviljugri heimför sem hann hafi ekki hlítt. Úrskurður kærunefndar mælir fyrir um endanlega ákvörðun á stjórnsýslustigi. Samkvæmt upplýsingum Útlendingastofnunar hafi mál kæranda verið sett í framkvæmd hjá heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra, þá stoðdeild, 30. október 2017, en kærandi síðar verið skráður horfinn og eftirlýstur. Málatilbúnaður kæranda grundvallast einkum á ríkum sanngirnisástæðum, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga og verndarhagsmunum gagnvart brottvísun, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Framangreind lagaákvæði koma ekki til skoðunar í tilviki kæranda enda eru þau óviðkomandi lagagrundvelli hinnar kærðu ákvörðunar, sbr. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Lokamálsliður 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er afdráttarlaus og er ekki mælt fyrir um undanþágur frá ákvæðinu í lögum um útlendinga eða öðrum lögum.

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir