Úrskurður nr. 540/2025

Hinn 1. júlí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 540/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25020108

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 24. febrúar 2025 kærði karlmaður er kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 11. febrúar 2025, um að vísa frá umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sbr. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka mál hans til meðferðar á ný. Þar að auki krefst kærandi þess að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið sætir meðferð á kærustigi, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til landsins og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 22. desember 2018. Við upphaf málsmeðferðar kom í ljós að kærandi hafði áður sótt um alþjóðlega vernd í Svíþjóð. Var send beiðni hinn 30. janúar 2019 til sænskra stjórnvalda um viðtöku á kæranda og samþykktu sænsk stjórnvöld viðtöku á honum á grundvelli d-liðar 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar samdægurs. Þar sem ekki tókst að vinna mál kæranda innan uppgefins tímafrests var mál hans tekið til efnismeðferðar hér á landi. Með ákvörðun, dags. 23. janúar 2020, synjaði Útlendingastofnun kæranda um alþjóðlega vernd ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Ákvörðun Útlendingastofnunar var staðfest með úrskurði kærunefndar nr. 359/2020, dags. 22. október 2020. Kom fram í niðurlagi úrskurðarins að kæranda væri frávísað frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. og 5. mgr. ákvæðisins, en honum var veittur 30 daga frestur til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa á úrskurði kærunefndar á meðan hann færi með mál sitt fyrir dómstóla, sbr. 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga, var synjað með úrskurði kærunefndar nr. 401/2020, dags. 18. nóvember 2020. Hinn 5. maí 2021 óskaði kærandi eftir endurupptöku úrskurðar nr. 359/2020, en beiðni þeirri var hafnað með úrskurði kærunefndar nr. 343/2021, dags. 15. júlí 2021. Hinn 20. apríl 2021 stefndi kærandi íslenska ríkinu og krafðist þess að áðurnefndur úrskurður nr. 359/2020 yrði ógiltur með dómi. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E-2230/2021, dags. 2. nóvember 2022, var kröfu kæranda vísað frá dómi. Stóð úrskurður kærunefndar nr. 359/2020 því óhaggaður. Hinn 24. maí 2022 lagði kærandi að nýju fram beiðni um endurupptöku úrskurðar kærunefndar en með úrskurði nefndarinnar nr. 265/2022, dags. 14. júlí 2022, var beiðni kæranda hafnað.

Kærandi lagði fram umsókn um dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli hjúskapar með íslenskum ríkisborgara 17. desember 2020. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 9. ágúst 2021, var umsókn kæranda hafnað með vísan til 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Með úrskurði kærunefndar nr. 500/2021, dags. 14. október 2021, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Hinn 24. maí 2022 óskaði kærandi eftir endurupptöku síðastnefnds úrskurðar kærunefndar og lagði fram ný fylgigögn með beiðni sinni. Með úrskurði nefndarinnar nr. 271/2022, dags. 13. júlí 2022, féllst kærunefnd á beiðni kæranda og felldi ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 9. ágúst 2021, úr gildi og lagði fyrir stofnunina að taka mál kæranda til meðferðar á ný. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 11. febrúar 2025, var umsókn kæranda um dvalarleyfi vísað frá, sbr. 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, en ákvæðið mælir fyrir um að við endanlega ákvörðun um brottvísun skuli óafgreiddum dvalarleyfisumsóknum vísað frá. Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt kæranda samdægurs. Hinn 24. febrúar 2025 lagði kærandi fram stjórnsýslukæru vegna málsins og 7. mars 2025 barst kærunefnd greinargerð ásamt fylgigögnum.

Samhliða kæru óskaði kærandi eftir að réttaráhrifum ákvörðunarinnar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd. Beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa takmarkast við ákvörðun um að vísa umsókn hans um dvalarleyfi frá og verður úrvinnslu umsóknarinnar ekki haldið áfram nema að kveðinn verði upp úrskurður þess efnis að Útlendingastofnun beri að taka málið til efnislegrar meðferðar á ný. Í ljósi þess er ekki ástæða til þess að taka afstöðu til réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

III. Málsástæður og rök kæranda

Farið hefur verið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu málsins verður greinargerð kæranda ekki reifuð nánar.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur fram að við endanlega ákvörðun um brottvísun fellur útgefið dvalarleyfi, atvinnuleyfi og ótímabundið dvalarleyfi útlendings úr gildi. Óafgreiddum umsóknum um dvalarleyfi skal þá vísað frá. Síðastnefnd málsgrein kom inn í ákvæðið með breytingarlögum nr. 149/2018, sbr. 6. gr. frumvarps til breytingalaganna. Í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi því sem varð að áðurnefndum breytingalögum segir m.a. að í framkvæmd hafi reynt á það hvað verði um dvalarleyfisumsóknir sem útlendingur hefur lagt fram áður en honum er vísað brott, eftir að honum er tilkynnt um hugsanlega brottvísun eða jafnvel eftir að ákvörðun um brottvísun hafi verið tilkynnt honum en hafi ekki verið framfylgt. Með ákvæðinu sé tekinn af vafi um áhrif brottvísana á óafgreiddar umsóknir um dvalarleyfi og tiltekið sérstaklega að þeim skuli vísað frá. Þegar ákvörðun hafi verið framfylgt geti útlendingur sótt um dvalarleyfi að nýju erlendis frá.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur m.a. fram að með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 28. janúar 2020, hafi kæranda verið vísað úr landi á grundvelli 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Kærunefnd hefur fjallað um aðstæður kæranda í nokkur skipti vegna umsóknar hans um alþjóðlega vernd. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 23. janúar 2020, var kæranda frávísað frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr., sbr. 3. mgr. 106. gr. laga um útlendinga og veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið. Athygli kæranda var jafnframt vakin á því að yfirgæfi hann ekki landið innan veitts frests væri heimilt að brottvísa honum, sbr. þágildandi a-lið 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Ákvörðun Útlendingastofnunar var staðfest með úrskurði kærunefndar nr. 359/2020, dags. 22. október 2020, og var kæranda þá veittur 30 daga frestur til sjálfviljugrar heimfarar. Samkvæmt gögnum málsins hlítti kærandi ekki fyrirmælum stjórnvalda um sjálfviljuga heimför og var mál hans sett í framkvæmd hjá heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra, þá stoðdeild.

Af fyrri úrlausnum stjórnvalda er ljóst að ekki hefur verið tekin ákvörðun um brottvísun kæranda, gagnstætt því sem rakið er í hinni kærðu ákvörðun. Þá athugast sérstaklega að ákvæði 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga öðlaðist ekki gildi fyrr en 10. janúar 2023, sbr. 2. mgr. 8. gr. laga um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað nr. 15/2005, eða um þremur árum eftir töku þeirrar ákvörðunar sem Útlendingastofnun byggði hina kærðu ákvörðun á.

Að framangreindu virtu hefur kæranda ekki verið ákvörðuð endanleg brottvísun og er því ekki unnt að vísa umsókn hans um dvalarleyfi frá á grundvelli 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Er því óhjákvæmilegt að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi og leggja fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda til meðferðar á ný.

Athugasemdir við málsmeðferð Útlendingastofnunar

Hinn 13. júlí 2022 kvað kærunefnd upp úrskurð nr. 271/2022, og lagði fyrir stofnunina að taka mál kæranda til meðferðar á ný. Ljóst er að meðferð málsins hefur dregist úr hófi og er því beint til Útlendingastofnunar að taka ákvarðanir í málum svo fljótt sem verða má, sbr. 9. gr. stjórnsýslulaga.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir stofnunina að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. The Directorate is instructed to re-examine the appellant‘s case.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir