Úrskurður nr. 543/2025

Hinn 1. júlí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 543/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25020114

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 25. febrúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Íran (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 18. febrúar 2025, um að synja umsókn hans um endurnýjun dvalarleyfis fyrir námsmenn, sbr. 65. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að fallist verði á umsókn hans um endurnýjun dvalarleyfis.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk fyrst útgefið dvalarleyfi fyrir námsmenn 4. október 2023, með gildistíma til 15. júlí 2024, sbr. 65. gr. laga um útlendinga. Hinn 18. mars 2024 sótti kærandi um dvalarleyfi vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar, sbr. 61. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 10. júní 2024, var umsókn kæranda synjað en ákvörðunin var ekki kærð til kærunefndar útlendingamála. Hinn 22. maí 2024 sótti kærandi um endurnýjun dvalarleyfis fyrir námsmenn sem var synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 18. febrúar 2025. Fram kom í hinni kærðu ákvörðun að kærandi uppfyllti ekki skilyrði 6. mgr. 65. gr. laga um útlendinga um námsframvindu. Hann hefði ekki lokið nægjanlegum fjölda eininga skólaárið 2023-2024 og ekki væru óviðráðanlegar ytri aðstæður þess valdandi að fullnægjandi námsframvindu væri ekki náð.

Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 18. febrúar 2025 og kærð til kærunefndar útlendingamála 25. febrúar 2025. Kærandi lagði fram greinargerð og frekari fylgigögn með tölvubréfum, dagana 10. og 13. mars, og 26. júní 2025. Líkt og fram kemur í ákvörðunarorðum hinnar kærðu ákvörðunar frestar stjórnsýslukæra réttaráhrifum hennar, sbr. 1. mgr. 103. gr. laga um útlendinga.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kemur fram að kærandi hafi stundað nám við Háskóla Íslands í íslensku sem öðru máli undanfarin tvö ár. Fram kemur að kærandi hafi veikst líkamlega og andlega skólaárið 2023-2024 og vísar kærandi til fyrirliggjandi heilbrigðisvottorða þar að lútandi. Hann hafi t.a.m. glímt við mjög alvarlegt þunglyndi og kvíða, farið úr [...] og þurft að stunda stífa sjúkraþjálfun. Að auki hafi kærandi upplifað endurtekin veikindi, þ. á m. mikinn hita, skjálfta og höfuðverk. Hann hafi þó ekki verið kominn inn í almenna sjúkratryggingakerfið á þeim tímapunkti. Skólaárið 2023-2024 hafi kærandi lokið 40 ECTS einingum í stað 60 eininga. Kærandi hafi þó gert gott betur og lokið 40 einingum á haustmisseri 2024 og 20 einingum á vormisseri 2025, sem nemur fullu námi skólaársins 2024-2025.

Kærandi byggir á því að hugtakið viðunandi námsárangur sé huglægt skilyrði en ekki hlutlægt og skilyrðislaust skilyrði um fullt nám á hverri námsönn. Í öllu falli byggir kærandi á því að tilefni sé til þess að beita undantekningarheimild frá kröfu um viðunandi námsárangur. Að auki hafi kærandi bætt ráð sitt verulega og lokið sem nemur fullu námi á skólaárinu 2024-2025. Hin kærða ákvörðun grundvallast á eldri námsframvindu og hafi kærandi verið skráður í fullt nám 2023-2024 en hafi þurft að minnka álagið vegna líkamlegra og andlegra veikinda. Í b-lið 2. mgr. 65. gr. laga um útlendinga komi fram það skilyrði að útlendingur stundi fullt nám hér á landi samkvæmt staðfestingu eða vottorði hlutaðeigandi skóla. Með breytingalögum nr. 65/2023 hafi undantekningarákvæði verið bætt við b-lið þess efnis að útlendingur geti fengið heimild til undanþágu frá skilyrði um fullt nám, svo sem vegna skipulags náms á grundvelli beiðni frá hlutaðeigandi skóla. Að auki byggir kærandi á því að lagatilvísun Útlendingastofnunar til náms, sbr. 15. tölul. 3. gr. þágildandi laga um útlendinga mæli ekki fyrir um skilgreiningu náms. Kærandi reifar ákvæði 6. mgr. 65. gr. laga um útlendinga og lýsir fullu námi sem 30 einingum á önn að jafnaði. Hafandi lokið 40 einingum á fyrsta skólaári hafi kærandi lokið 67% af fullu námi en ekki 75% samkvæmt áskilnaði ákvæðisins, og munar eingöngu nokkrum prósentustigum.

Kærandi byggir málatilbúnað sinn einnig á heimild til þess að víkja frá kröfu um viðunandi námsárangur vegna óviðráðanlegra ytri aðstæðna og vísar til fylgigagna frá læknum og sálfræðingum sem lögð voru fram á kærustigi hvað það varðar. Kærandi hafi verið greindur með aðlögunarröskun, þunglyndi, kvíða og líkamleg veikindi á skólaárinu 2023-2024 og sé því fullt tilefni fyrir beitingu undanþágu vegna óviðráðanlegra ytri aðstæðna. Telur kærandi að veikindin hafi ekki verið rannsökuð með fullnægjandi hætti m.a. varðandi alvarleikastig og áhrif á nám hans. Hafnar kærandi því að sjúkdómsgreiningin hafi verið óljós líkt og forsendur Útlendingastofnunar byggjast á. Að mati kæranda hafi Útlendingastofnun ekki einungis vanrækt að rannsaka málið heldur einnig fjallað með röngum hætti um fyrirliggjandi gögn í málinu.

Um alvarleika veikinda sinna vísar kærandi m.a. til vottorðs sálfræðings hjá Háskóla Íslands sem bendi til alvarlegra streitu-, þunglyndis-, og kvíðaeinkenna. Hafi einkennin verið óviðráðanleg og haft hindrandi og íþyngjandi áhrif á kæranda, og afgerandi afleiðingar á nám og námsframvindu. Eðli og umfangi erfiðleika hátti þannig að það kæmi niður á námsárangri kæranda. Kærandi hafi glímt við aðlögunarröskun skólaárið 2023-2024, með alvarlegum kvíða, sem hafi hindrað hann í að klára fullt nám. Nú sæki kærandi sálfræðimeðferð og eftirfylgni á heilsugæslustöð. Kærandi vísar til þess að læknir taki fram að andleg heilsa hans sé nú stöðug og að hann óski þess að sjúkdóminum verði veitt vægi við úrlausn á endurnýjun dvalarleyfis kæranda.

Við mat á óviðráðanlegum ytri aðstæðum vísar kærandi til sálfræðivottorðs sem taki það fram berum orðum. Þrátt fyrir að veikindin hafi verið óviðráðanleg hafi kærandi þó lokið 40 einingum af 60, náð tökum á veikindum sínum og lagt sig fram við heilsueflingu. Hafi námsframvinda skólaársins 2024-2025 verið til marks um að veikindin hafi ekki lengur svo umtalsverð áhrif á kæranda. Telur kærandi að engin ástæða sé til þess að synja umsókn hans um endurnýjun dvalarleyfis. Loks vísar kærandi til jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar og telur að fara eigi með mál hans með sambærilegum hætti og í úrskurði kærunefndar nr. 120/2019, dags. 25. mars 2019, varðandi mat á andlegum veikindum. Á kærustigi lagði kærandi m.a. fram vottorð sálfræðings, læknisvottorð, gögn um slys í [...], gögn um sjúkraþjálfun, námsferilsyfirlit skólaársins 2024-2025 og gögn um skráningu í fullt nám fyrir skólaárið 2025-2026.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem ætlar að stunda fullt nám hér á landi dvalarleyfi enda sé hann eldri en 18 ára og fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru í viðkomandi námi. Fullt nám er samfellt nám á háskólastigi, þ.m.t. nám á háskólastigi sem fram fer á vinnustöðum, eða annað það nám sem gerir sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Sá sem sækir einstök námskeið telst ekki stunda fullt nám. Ákvæði 2. mgr. 65. gr. laga um útlendinga áskilur að 1. og 2. mgr. 55. gr. laga um útlendinga séu uppfyllt, ásamt því að útlendingur stundi fullt nám hér á landi samkvæmt staðfestingu eða vottorði frá hlutaðeigandi skóla eða hafi fengið heimild til undanþágu frá skilyrði um fullt nám, svo sem vegna skipulags náms á grundvelli beiðni frá hlutaðeigandi skóla.

Í 6. mgr. 65. gr. laga um útlendinga er mælt fyrir um endurnýjun dvalarleyfis fyrir námsmenn en það skal gert ef útlendingur fullnægir áfram skilyrðum 1. og 2. mgr. sömu greinar og getur sýnt fram á viðunandi námsárangur, þar sem þess er krafist. Við fyrstu endurnýjun dvalarleyfis telst námsárangur viðunandi hafi útlendingur lokið samanlagt a.m.k. 75% af fullu námi á námsárinu. Heimilt er að víkja frá kröfunni um viðunandi námsárangur ef um er að ræða óviðráðanlegar ytri aðstæður, svo sem slys eða alvarleg veikindi. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að heimild hafi verið sett í lögin til að endurnýja dvalarleyfi ef óviðráðanlegar aðstæður valda því að fullnægjandi námsárangri hafi ekki verið náð. Þessar aðstæður þurfa að vera óviðráðanlegar fyrir námsmanninn, svo sem alvarleg veikindi eða ef nauðsynleg námskeið falla niður. Það telst ekki til óviðráðanlegra aðstæðna ef námsmaður er t.d. að vinna það mikið meðfram námi að hann nær ekki prófum, en nær að stunda vinnu þrátt fyrir veikindi. Við endurnýjun dvalarleyfis þarf að sýna fram á fullnægjandi námsárangur en með því er átt við að útlendingur hafi staðist samanlagt 75% af heildareiningarfjölda tveggja anna og er nóg að leyfishafi nái t.d. 50% af heildareiningafjölda fyrstu annar ef hann nær a.m.k. 100% á næstu önn. Er þannig komið til móts við þá erlendu námsmenn sem kunna af ýmsum ástæðum að eiga erfitt með að fóta sig í náminu á fyrstu mánuðunum í nýju landi og við nýjar aðstæður eða ef skortur á framboði í námskeiðum í háskóla hamlar þátttöku í fullu námi.

Kærandi hefur verið innritaður í nám á vegum Háskóla Íslands frá haustmisseri 2023. Samkvæmt gögnum málsins er ljóst að kærandi lauk 10 ECTS einingum á haustmisseri 2023 en á vormisseri 2024 lauk hann 30 einingum. Um fyrstu endurnýjun er að ræða í skilningi 3. málsl. 6. mgr. 65. gr. laga um útlendinga, og þyrfti kærandi því að hafa samanlagt lokið a.m.k. 75% af fullu námi á námsárinu til að fá leyfið endurnýjað. Námsframvinda á síðari misserum kemur ekki til skoðunar við mat á framvindu fyrsta skólaárs. Kærandi uppfyllir ekki framangreint skilyrði og skal dvalarleyfi hans almennt ekki endurnýjað nema að óviðráðanlegar ytri aðstæður, svo sem slys eða alvarleg veikindi mæli með því.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram læknisvottorð frá heilsugæslu, læknisvottorð vegna fjarvista úr skóla og skýrslu sálfræðings í nemendaráðgjöf Háskóla Íslands. Á kærustigi lagði kærandi m.a. fram nýja skýrslu sálfræðings nemendaráðgjafar, gögn um sjúkraþjálfun og bréf aðjúnkts í námi kæranda. Kærandi byggir málatilbúnað sinn á því að andleg veikindi og meiðsli sökum slyss hafi valdið því að hann næði ekki fullnægjandi námsframvindu á fyrsta skólaári. Þá hafi heilsa kæranda eflst þegar leið á, hann náð góðum árangri á báðum misserum ársins 2024 og sé skráður í fullt nám á vormisseri 2025. Samkvæmt gögnum málsins er ljóst að kærandi hafi orðið fyrir veikindum, einkum andlegum veikindum á borð við kvíða og þunglyndi. Kærandi hefur einnig borið fyrir sig slys á [...]en kærandi lagði fram upplýsingar um [...] sem fram fór 3. og 4. maí 2024 og sótti kærandi sjúkraþjálfun í fjögur skipti frá lokum október 2024 þar til í janúar 2025. Með hliðsjón af tímalínu málsins hafa [...] ekki þýðingu fyrir mat á getu kæranda til ástundunar náms skólaárið 2023-2024.

Líkt og fram kemur í athugasemdum við 6. mgr. 65. gr. í frumvarpi til laga um útlendinga var heimild til að endurnýja dvalarleyfi þrátt fyrir ófullnægjandi námsárangur bundin við óviðráðanlegar aðstæður fyrir námsmanninn, svo sem alvarleg veikindi eða ef nauðsynleg námskeið falla niður. Lagði löggjafinn jafnframt til grundvallar að það teldist ekki til óviðráðanlegra aðstæðna ef námsmaður er t.d. að vinna það mikið meðfram námi að hann nái ekki prófum, en nái að stunda atvinnu þrátt fyrir veikindi. Í málinu liggja einnig fyrir upplýsingar úr staðgreiðsluskrá Ríkisskattstjóra sem sýna fram á að kærandi hafi stundað stöðuga atvinnu frá september 2023 og til ársloka 2024. Stærstan hluta tímabilsins hafi kærandi stundað vinnu hjá tveimur vinnuveitendum samtímis. Þá liggur jafnframt fyrir að kærandi hafi sóst eftir frekari atvinnuþátttöku, sbr. umsókn hans um dvalarleyfi vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar. Sem áður segir er ljóst að kærandi hefur glímt við veikindi hér á landi, einkum andleg. Á hinn bóginn hefur atvinnuþátttaka kæranda verið slík að ekki kemur til greina að leggja veikindi hans til grundvallar við mat á óviðráðanlegum ytri aðstæðum, með hliðsjón af athugasemdum við 6. mgr. 65. gr. laga um útlendinga. Vegna mikillar atvinnuþátttöku kæranda er jafnframt ljóst að úrskurður kærunefndar nr. 120/2019, dags. 25. mars 2019, hefur ekki fordæmisgildi í málinu.

Að teknu tilliti til framangreinds hefur kærandi ekki sýnt fram á fullnægjandi námsframvindu við fyrstu endurnýjun dvalarleyfis vegna náms. Þá hefur hann ekki sýnt fram á að óviðráðanlegar ytri aðstæður í skilningi 6. mgr. 65. gr. laga um útlendinga hafi verið fyrir hendi í málinu. Er ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja kæranda um endurnýjun dvalarleyfis vegna náms því staðfest.

Hinn 15. desember 2022 voru samþykkt lög um landamæri nr. 136/2022 á Alþingi þar sem m.a. voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga. Var a-liður 1. mgr. 98. gr. felldur brott og orðalagi 2. mgr. ákvæðisins breytt á þann veg að svo framarlega sem 102. gr. laga um útlendinga eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dveljist ólöglega í landinu eða þegar tekin hafi verið ákvörðun sem bindi enda á heimild útlendings til dvalar í landinu. Þannig verði breyting á ákvörðunum er lúta að ákvörðun um umsóknir um dvalarleyfi og alþjóðlega vernd hér á landi.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar er ljóst að kærandi hefur ekki lengur dvalarleyfi í gildi. Þá er kærandi áritunarskyldur og nýtur ekki heimildar til dvalar á grundvelli áritunarfrelsis, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga. Í ljósi þess er dvöl kæranda hér á landi orðin ólögmæt og hefði Útlendingastofnun með réttu átt að vísa honum brott frá landinu, sbr. 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, og ákveða honum endurkomubann til landsins. Kæranda er því veittur 15 daga frestur, sbr. 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga, til þess að yfirgefa landið sjálfviljugur. Að öðrum kosti skal Útlendingastofnun taka ákvörðun um brottvísun hans frá landinu og ákveða honum endurkomubann til Íslands og Schengen-svæðisins.

Gerð er athugasemd við tilvísun Útlendingastofnunar til þágildandi 15. tölul. 3. gr. laga um útlendinga er varðar nám. Ákvæðið var fellt úr lögum um útlendinga með breytingarlögum nr. 89/2017 og er stofnunin hvött til að gæta að tilvísuninni framvegis.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir