Mál nr. 219/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 219/2025

Miðvikudaginn 9. júlí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 3. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. febrúar 2025, um að synja beiðni hans um rökstuðning fyrir ákvörðun stofnunarinnar frá 3. janúar 2023.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 30. september 2021 og var umsóknin samþykkt 28. október 2021. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. febrúar 2025, var kæranda tilkynnt að beiðni hans um rökstuðning fyrir ákvörðun stofnunarinnar um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta frá 3. janúar 2023 hefði verið synjað á grundvelli 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með vísan til þess að beiðnin hefði ekki verið borin fram innan 14 daga frá því að kæranda hefði verið tilkynnt um ákvörðunina.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 3. apríl 2025. Með bréfi, dags. 8. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 14. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 15. maí 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 15. maí 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 20. maí 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa þann 11. febrúar 2025 óskað eftir skriflegum rökstuðningi fyrir ákvörðun Vinnumálastofnunar um að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Þann 18. febrúar 2025 hafi Vinnumálastofnun synjað beiðni kæranda og vísað til þess að 14 daga frestur samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 væri liðinn þar sem kæranda hefði verið tilkynnt um ákvörðunina með greiðsluseðlum, dags. 19. desember 2022 og 3. janúar 2023.

Kærandi mótmæli þeirri afstöðu og telji að greiðsluseðlar geti ekki talist fullnægjandi tilkynning um stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga, enda vanti þar bæði skýr rök og tilvísun til andmælaréttar og kærufrests.

Í þessu samhengi sé vísað til fyrra máls kæranda hjá úrskurðarnefndinni þar sem kærandi hafi kvartað yfir málsmeðferð Vinnumálastofnunar vegna tilkynningar og innheimtu umræddrar kröfu.

Greiðsluseðlar frá 19. desember 2022 og 3. janúar 2023 innihaldi hvorki heildstæða ákvörðun né skýran rökstuðning. Engin formleg tilkynning hafi verið send kæranda með tilvísun til lagaákvæða, andmælaréttar eða kærufrests eins og krafist sé samkvæmt 20. gr. stjórnsýslulaga. Úrskurðarnefndin hafi fallist á í öðru máli kæranda nr. 118/2025 að kærufrestur gæti ekki byrjað að líða fyrr en ákvörðun hefði verið tilkynnt með fullnægjandi hætti. Sama sjónarmið eigi við hér.

Þar sem ekki hafi verið tilkynnt um ákvörðun með lögmætum hætti hafi 14 daga frestur samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga ekki byrjað að líða. Beiðni um rökstuðning hafi því ekki verið of seint fram komin og synjunin ólögmæt.

Kærandi hafi ítrekað óskað eftir skýringum og rökstuðningi án árangurs. Af hálfu stofnunarinnar sé litið framhjá því hversu óljós og flókin greiðsluyfirsýn hafi verið á þeim tíma, auk þess sem greiðslur hafi dregist og skekkt yfirsýn.

Með vísan til framangreinds krefjist kærandi þess að ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 18. febrúar 2025 verði felld úr gildi og stofnuninni verði gert að veita fullan og greinargóðan rökstuðning fyrir ákvörðun um meinta ofgreiðslu með tilvísun til viðeigandi lagaákvæða og útskýrðum útreikningum.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar ítrekar kærandi fyrri sjónarmið sín og bendir á að ekki sé nægjanlegt að vísa til bókhaldsfærslu í greiðslukerfi til að uppfylla skilyrði 20. gr. stjórnsýslulaga um birtingu stjórnvaldsákvörðunar.

Þegar kæranda hafi fyrst verið send greiðsluáskorun frá innheimtuaðila þann 27. janúar 2025 hafi hann óskað eftir rökstuðningi sama dag. Því hafi ekki verið sinnt fyrr en beiðni kæranda hafi formlega verið hafnað þann 18. febrúar 2025 með vísan til liðins frests án þess að Vinnumálastofnun hafi sýnt fram á að formleg ákvörðun hefði verið birt í upphafi.

Vinnumálastofnun hafi ekki sinnt leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga. Hefði greiðsluseðill í raun falið í sér stjórnvaldsákvörðun hefði stofnuninni borið að upplýsa um kæruleið, kæruheimild og réttaráhrif. Það hafi ekki verið gert. Kærandi hafi ekki fengið tækifæri til að andmæla skuldinni áður en henni hafi verið skuldajafnað og síðar send til innheimtu.

Kærandi hafi ítrekað bent á að útreikningar Vinnumálastofnunar séu óskýrir, misvísandi og andstæðir gögnum málsins. Skuldin hafi verið skráð vegna tímabils þar sem kærandi hafi annað hvort verið veikur (með vottorð) eða ekki skráður atvinnulaus en engin greiðsla hafi borist fyrir það tímabil. Vinnumálastofnun hafi aldrei skýrt með fullnægjandi hætti hvernig skuld hafi orðið til. Það eitt geri rökstuðning nauðsynlegan.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 30. september 2021. Með erindi, dags. 28. október 2021, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 75%.

Kærð sé ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. febrúar 2025, um að synja kæranda um skriflegan rökstuðning. Þann 11. febrúar 2025 hafi kærandi óskað eftir skriflegum rökstuðningi á innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta. Með útgáfu greiðsluseðla, dags. 3. og 5. janúar 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að skuld hans við Vinnumálastofnun væri 74.439 kr. Þann 27. janúar 2025 hafi skuld kæranda verið send til frekari innheimtu hjá Innheimtumanni Ríkissjóðs. Kærandi hafi brugðist við með erindi, dags. 11. febrúar 2025, og óskað eftir skriflegum rökstuðningi. Með erindi, dags. 18. febrúar 2025, hafi beiðni kæranda um skriflegan rökstuðning verið synjað sökum þess að 14 daga frestur á grundvelli 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 væri liðinn. Jafnframt liggi fyrir að kærandi hafi kært innheimtu Vinnumálastofnunar í máli nr. 118/2025. Þann 3. apríl 2025 hafi úrskurðarnefnd velferðarmála vísað máli kæranda frá á grundvelli tímamarka.

Þann 3. og 5. janúar 202[3] hafi kærandi fengið greiddar leiðréttar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið nóvember 2022. Skuld kæranda hafi jafnframt verið tilkynnt á útgefnum greiðsluseðli. Skuldina megi rekja til ofgreiðslu atvinnuleysisbóta í nóvember 2022 á tímabili sem kærandi hafi annars vegar verið óvinnufær vegna veikinda og hins vegar á tímabili sem kærandi hafi ekki verið atvinnulaus. Skuld kæranda hafi verið tilkynnt með útgáfu greiðsluseðils, dags. 3. og 5. janúar 2023. Skuld kæranda vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta sé samtals 74.439 kr.

Þann 17. nóvember 2022 hafi borist læknisvottorð frá kæranda þar sem fram hafi komið að kærandi hefði verið óvinnufær með öllu vegna sjúkdóms á tímabilinu 1. til 11. nóvember 2022. Kærandi hafi verið skráður í kerfum Vinnumálastofnunar í veikindi á umræddu tímabili.

Þann 21. nóvember 2022 hafi kærandi verið ráðinn í vinnu með ráðningarstyrk frá Vinnumálastofnun hjá B. Kærandi hafi því verið afskráður frá og með 21. nóvember 2022.

Þann 28. nóvember 2022 hafi borist skrifleg beiðni í formi tölvupósts frá kæranda um að fá greidda desemberuppbót á grunnatvinnuleysisbætur.

Í janúar 2023 hafi greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda verið leiðréttar með útgáfu þriggja greiðsluseðla. Með útgáfu greiðsluseðils, dags. 3. janúar 2023, hafi greiðslur til kæranda verið leiðréttar sem nemi 77.007 kr. vegna nóvember 2022. Af þeirri upphæð hafi verið skuldajafnað upp í skuld samtals 25.669 kr. Með útgáfu greiðsluseðils, dags. 3. janúar 2023, hafi greiðslur verið leiðréttar vegna desember 2022 um 10.695 kr. Af þeirri upphæð hafi verið skuldajafnað upp í skuld samtals 2.567 kr. Af greiðslusögu kæranda leiði að kærandi hafi ranglega fengið greiddar atvinnuleysisbætur í nóvember 2022 samtals 102.675 kr. sem kæranda hafi verið tilkynnt um með útgefnum greiðsluseðli, dags. 3. og 5. janúar 2023.

Stjórnsýslulög nr. 37/1993 gildi um stjórnvaldsákvarðanir stjórnvalda. 21. gr. laganna veiti aðila máls rétt á að fá rökstuðning fyrir ákvörðun, sem hafi verið birt honum, hafi henni ekki fylgt skriflegur rökstuðningur. Í 3. mgr. 21. gr. komi fram að beiðni um rökstuðning fyrir ákvörðun skuli bera fram innan 14 daga frá því að aðila máls hafi verið birt ákvörðun.

Þann 27. janúar 2025 hafi skuld kæranda verið send til frekari innheimtu hjá Innheimtumanni Ríkissjóðs. Með erindi, dags. 11. febrúar 2025, hafi kærandi óskað eftir skriflegum rökstuðningi á skuldmyndun. Beiðni kæranda hafi verið synjað með erindi, dags. 18. febrúar 2025, með vísan til þess að tímamörk til að óska eftir skriflegum rökstuðningi væru liðin. Þar fyrir utan verði að gera greinarmun á því hvort ákvörðun stjórnvalds feli í sér ákvörðun um beitingu málsmeðferðarúrræðis eða hvort hún feli í sér lyktir máls viðkomandi einstaklings við mat á því hvort um stjórnvaldsákvörðun ræði sem beri að rökstyðja á grundvelli 21. gr. stjórnsýslulaga.

Með útgáfu greiðsluseðla, dags. 3. og 5. janúar 2023, hafi kæranda verið tilkynnt um að kærandi hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Engar mótbárur hafi borist frá kæranda er varði skuld í janúar 2023. Fyrir liggi að kærandi hafi fengið skrifleg svör er varði fyrirspurn hans um ástæður skuldmyndunar. Þá sé skuldmyndun jafnframt útlistuð á útgefnum greiðsluseðlum.

Þar sem lengra sé liðið en 14 dagar frá því að kærandi hafi fyrst getað óskað eftir rökstuðningi hafi Vinnumálastofnun borið að synja beiðni hans um rökstuðning.

Með vísan til 2. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að synja beiðni kæranda um rökstuðning.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja beiðni kæranda um rökstuðning fyrir ákvörðun stofnunarinnar, dags. 3. janúar 2023, á grundvelli 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Samkvæmt 1. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 getur aðili máls krafist þess að stjórnvald rökstyðji ákvörðun sína skriflega hafi slíkur rökstuðningur ekki fylgt ákvörðuninni þegar hún var tilkynnt. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar skal bera fram beiðni um rökstuðning fyrir ákvörðun innan 14 daga frá því að aðila var tilkynnt ákvörðunin og skal stjórnvald svara henni innan 14 daga frá því að hún barst. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til stjórnsýslulaga kemur fram að þar sem rökstuðningur eigi að vera skrifleg greinargerð um þau sjónarmið sem raunverulega voru ráðandi við úrlausn málsins sé ljóst að ekki megi líða mjög langur tími frá því að ákvörðun var tekin og þar til rök séu færð fyrir henni.

Fyrir liggur að Vinnumálastofnun tilkynnti kæranda um skuld hans við stofnunina með greiðsluseðli, dags. 3. janúar 2023, þar sem fram kom að endurgreiða bæri ofgreiddar atvinnuleysisbætur með 15% álagi. Þá liggur fyrir að kæranda var ekki leiðbeint um kæruleið eða rétt til rökstuðnings. Í kjölfar tilkynningar til kæranda þann 27. janúar 2025 um að ógreidd krafa vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta hefði verið áframsend til frekari meðferðar hjá Innheimtumiðstöð óskaði hann eftir skýringum á skuldinni eða þann 10. febrúar 2025.

Framangreint ákvæði um rétt til rökstuðnings verður að skoðast í samhengi við ákvæði 27. gr. stjórnsýslulaga um kærufrest og 28. gr. laganna þar sem fram kemur hvað skuli gera hafi kæra borist að liðnum kærufresti. Í 2. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga kemur fram að kæru skuli ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila. Með hliðsjón af skýru orðalagi ákvæðisins verður að líta svo á að ársfrestur til að kæra stjórnvaldsákvörðun sé fortakslaust skilyrði. Breytir þar engu þótt stjórnvald hafi ekki veitt leiðbeiningar um kæruheimild.

Þar sem kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 3. janúar 2023 eftir að ársfrestur 2. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga var þegar liðinn telur úrskurðarnefndin ekki ástæðu til að gera athugasemd við þá ákvörðun stofnunarinnar að synja beiðni hans um rökstuðning. Með vísan til þess er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. febrúar 2025, um að synja beiðni A, um rökstuðning fyrir ákvörðun stofnunarinnar, dags. 3. janúar 2023, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir