Mál nr. 232/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 232/2025

Miðvikudaginn 9. júlí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 8. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. janúar 2025, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 2. desember 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. janúar 2025, var umsókn kæranda synjað á grundvelli 2. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að vinna hans á ávinnslutímabili næði ekki lágmarksbótarétti.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 8. apríl 2025. Með bréfi, dags. 10. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 15. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 20. maí 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 10. júní 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi verið að vinna hjá B sem sé með skipin skráð í Færeyjum. Kærandi hafi sótt um atvinnuleysisbætur þann 2. desember 2024. Umsókn kæranda hafi verið synjað þann 8. janúar 2024 og hann hafi reynt að fá svör frá stéttarfélagi sínu, Skipstjórn, og frá C varðandi rétt sinn til bóta. Kærandi búi á Íslandi og vinni hjá íslensku fyrirtæki sem skrái að hluta til starfsemi sína innan Evrópska efnahagssvæðisins, það er í Danmörku og Færeyjum. Kærandi spyrji hvort hann sem launþegi tapi þá rétti sínum til bóta með þessum gjörningi C. Stéttarfélag kæranda telji að svo sé ekki.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar spyrji kærandi hvort það geti virkilega verið að hann sem einstaklingur geti flutt réttindi sín með sér milli landa innan EES-svæðisins en ef fyrirtæki (B) geri það þá sé hann réttindalaus.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um atvinnuleysisbætur þann 2. desember 2024. Óskað hafi verið eftir skriflegum skýringum á því hvað kærandi hefði gert á tímabilinu desember 2023 til desember 2024. Óljóst hafi verið af umsókn kæranda hvort hann hefði verið við vinnu, í námi, orlofi eða hvort hann hefði hætt þátttöku á vinnumarkaði á umræddu tímabili. Þá hafi kærandi jafnframt verið upplýstur um að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum næði vinna kæranda á ávinnslutímabili bótaréttar ekki lágmarki.

Engin gögn hafi borist frá kæranda. Þann 8. janúar 2025 hafi umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur verið synjað þar sem vinna hans á ávinnslutímabili samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hefði ekki náð lágmarks bótarétti. Ákvörðunin hafi verið tekin á grundvelli 2. mgr. 15. gr. og 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Þann 16. janúar 2025 hafi borist tölvupóstur frá stéttarfélagi kæranda þar sem hafi verið spurst fyrir um stöðu á umsókn kæranda. Fram hafi komið að kærandi hefði starfað hjá B sem stýrimaður. Þar sem tryggingagjald af launagreiðslum kæranda frá B hefði verið gert upp erlendis hefði ekki myndast ávinnsla til greiðslna atvinnuleysisbóta á því tímabili sem hann hefði starfað hjá fyrirtækinu.

Í umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur komi fram að hann hafi starfað sem stýrimaður hjá B á tímabilinu mars 2022 til 17. júní 2024. Af gögnum úr staðgreiðsluskrá Skattsins megi ráða að engin launagreiðsla hafi átt sér stað á umræddu tímabili. Kærandi hafi því ekki starfað á innlendum vinnumarkaði og því ekki áunnið sér rétt til greiðslna atvinnuleysisbóta í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Umsókn kæranda hafi því verið synjað.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Í a. lið 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að finna skilgreiningu á launamanni. Þar segi að launamaður sé hver sá sem vinni launuð störf í annarra þjónustu í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt sé tryggingagjald vegna starfsins samkvæmt lögum um tryggingagjald.

Í 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um hvaða tímabil teljist til ávinnslutímabils atvinnuleitanda sem hafi starfað sem launþegi þegar ákvarða skuli rétt hans til atvinnuleysisbóta samkvæmt lögunum. Í 1. og 2. mgr. 15. gr. segi:

„Launamaður, sbr. a-lið 3. gr., telst að fullu tryggður samkvæmt lögum þessum eftir að hafa starfað samfellt á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó 5. mgr.

Launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, telst tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 5. mgr.“

Svo segi í 8. mgr. sömu greinar:

„Vinnuframlag sjómanna miðast við fjölda lögskráningardaga. Mánaðarvinna sjómanna telst vera 21,67 lögskráningardagar.“

Við útreikning á bótarétti atvinnuleitanda beri því að líta til starfstíma og starfshlutfalls umsækjanda. Launamaður í 100% starfshlutfalli sem starfi samtals í þrjá mánuði öðlist þannig rétt til lágmarks 25% grunnatvinnuleysisbóta. Starfi hann í sex mánuði ávinni hann sér rétt til 50% atvinnuleysisbóta. Hafi sá hinn sami starfað í níu mánuði á ávinnslutímabilinu eigi hann rétt til 75% atvinnuleysisbóta. Tólf mánaða starf í 100% starfshlutfalli veiti rétt til 100% atvinnuleysisbóta. Störf í lægra starfshlutfalli en 25% komi þó ekki til ávinnslu bótaréttar, sbr. a. lið 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Við mat á tryggingahlutfalli kæranda sé horft til síðustu 36 mánaða frá því að umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur hafi borist til Vinnumálastofnunar, sbr. 1. mgr. 23. gr. laganna.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum í máli kæranda hafi hann starfað á ávinnslutímabilinu hjá G á tímabilinu 12. júní 2022 til 30. júní 2022 í 100% starfshlutfalli. Tryggingahlutfall kæranda reiknist því út frá þeirri forsendu að kærandi hafi starfað sem launþegi, sbr. a. lið 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, á ávinnslutímabilinu. Starf kæranda hjá G uppfylli ekki skilyrði 15. gr. laganna um að minnsta kosti þriggja mánaða starf og veiti honum því ekki rétt til atvinnuleysistrygginga.

Hvað varði þær upplýsingar sem kærandi hafi veitt um störf hans hjá B sem stýrimaður þá sé ljóst að sú vinna komi ekki til ávinnslu bótaréttar. Við útreikning bótaréttar sé horft til ávinnslu á innlendum vinnumarkaði. Ljóst sé af gögnum málsins, þá einkum gögnum úr staðgreiðsluskrá Skattsins, að laun kæranda hjá B hafi ekki verið gerð upp á Íslandi. Þá sé ekki að finna upplýsingar um lögskráningardaga sjómanna á ávinnslutímabili kæranda. Vinnumálastofnun hafi heldur ekki borist vottorð um að kærandi hafi talist atvinnuleysistryggður í öðru EES-ríki sem kunni að auka rétt hans til atvinnuleysisbóta hérlendis.

Í ljósi alls framangreinds og fyrirliggjandi gagna í máli kæranda beri að hafna umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. janúar 2025, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 2. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um gildissvið laganna, en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verða atvinnulausir. Í 2. gr. laganna kemur fram að markmið þeirra sé að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir eru að leita sér að nýju starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt. Launamaður er hver sá sem vinnur launuð störf í annarra þjónustu í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt er tryggingagjald vegna starfsins samkvæmt lögum um tryggingagjald, sbr. a. lið 3. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 telst launamaður, sbr. a. lið 3. gr., að fullu tryggður samkvæmt lögunum eftir að hafa starfað samfellt á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó 4. mgr. Í 2. mgr. 15. gr. kemur fram að launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, teljist tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 4. mgr. Samkvæmt 5. mgr. 15. gr. getur tryggingarhlutfall launamanns aldrei orðið hærra en sem nemur starfshlutfalli hans á ávinnslutímabilinu eða því starfshlutfalli sem hann er reiðubúinn að ráða sig til, sbr. 4. mgr. 14. gr. Hafi launamaður ekki verið í sama starfshlutfalli allt ávinnslutímabilið skal miða við meðalstarfshlutfall hans á þeim tíma.

Við mat á tryggingarhlutfalli kæranda leit Vinnumálastofnun til síðustu 36 mánaða frá því að umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur barst til stofnunarinnar sem var þann 2. desember 2024. Vinnumálastofnun hefur vísað til þess að kærandi hafi starfað hjá G á tímabilinu 12. til 30. júní 2022 í 100% starfshlutfalli. Starf kæranda hjá fyrirtækinu uppfylli því ekki skilyrði 15. gr. laga nr. 54/2006 um að minnsta kosti þriggja mánaða starf og veiti honum því ekki rétt til atvinnuleysistrygginga. Stofnunin hefur einnig vísað til þess að samkvæmt gögnum úr staðgreiðsluskrá Skattsins hafi laun kæranda hjá B ekki verið gerð upp á Íslandi. Sú vinna komi því ekki til ávinnslu bótaréttar. Þá hafi stofnuninni ekki borist vottorð um að kærandi hafi talist atvinnuleysistryggður í öðru EES-ríki sem kunni að auka rétt hans til atvinnuleysisbóta hérlendis.

Þar sem kærandi uppfyllti ekki skilyrði um lágmarksbótarétt var hann ekki tryggður samkvæmt lögum nr. 54/2006. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um synjun á umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. janúar 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir