Mál nr. 254/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 254/2025

Miðvikudaginn 9. júlí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 23. apríl 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 23. apríl 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 1. október 2024 og var umsóknin samþykkt 18. nóvember 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 23. apríl 2025, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hún hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 23. apríl 2025. Með bréfi, dags. 28. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 13. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 19. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 19. júní 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún hafi ekki mætt á námskeið Vinnumálastofnunar sem hafi verið haldið dagana 24., 25. og 28. mars 2025. Hún hafi veitt skýringar í góðri trú en þær hafi því miður ekki verið metnar gildar. Kærandi óski eftir því að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði endurskoðuð með tilliti til heildarsamhengis stöðu hennar.

Á þeim tíma sem námskeiðið hafi verið haldið hafi kærandi verið veik með flensueinkenni og upplifað alvarlegar aukaverkanir af lyfi sem henni hafi verið ávísað. Þessi einkenni, þar á meðal mikil þreyta, léleg einbeiting og svefntruflanir, hafi haft mikil áhrif á virkni kæranda og getu til að ráða við daglegar athafnir. Hún hafi ekki verið í neinu ástandi til að mæta á námskeiðið eða fylgjast með skilaboðum. Það hafi ekki verið vegna vanrækslu eða tillitsleysis heldur aðstæðna sem kærandi hafi ekki haft stjórn á.

Kærandi taki ábyrgð sína alvarlega og sé tilbúin til að bæta upp fyrir fjarveru sína á námskeið stofnunarinnar eða taka þátt í hvers kyns vinnumarkaðsaðgerðum í framtíðinni. Stöðvun greiðslna atvinnuleysisbóta sé ekki smávægilegt mál heldur hafi hún verulegar afleiðingar í för með sér. Kærandi standi nú frammi fyrir miklum fjárhagserfiðleikum og hafi engar aðrar tekjur. Hún sé nú þegar í skuld og sé án tekna til að geta framfleytt sér. Ástandið hafi tekið tilfinningalegan og andlegan toll á kæranda.

Kæranda sé kunnugt um að um þriðju viðurlögin sé að ræða en óski eftir því að litið verði svo á að ekkert þessara brota hafi verið af ásetningi. Hvert og eitt þeirra hafi átt sér stað á meðan hún hafi þurft að takast á við alvarlega andlega og líkamlega heilsukvilla.

Kærandi sé ekki að biðja um samúð heldur sanngjarna og miskunnsama endurskoðun á aðstæðum sínum. Hún sé staðráðin í að bæta stöðu sína og taka fullan þátt á vinnumarkaði. Það eina sem hún biðji um sé að fá áfram stuðning á meðan hún vinni að því að gera líf sitt stöðugra. Kærandi sé að gera sitt besta í erfiðum aðstæðum.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar ítreki kærandi að á tíma námskeiðsins hafi hún verið að taka þunglyndislyfið Sertralín sem læknir hafi ávísað henni. Fyrsu vikurnar hafi lyfið valdið mjög alvarlegum aukaverkunum sem hafi haft andleg og líkamleg áhrif á kæranda. Kærandi hafi ekki aðeins verið þreytt heldur gjörsamlega örmagna og varla komist í gegnum daginn.

Kærandi hafi mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar til að útskýra ástandið og haft með sér lyfseðil. Hún hafi haldið í einlægni að það að mæta og ræða málið augliti til auglitis væri fullnægjandi. Hún hafi því miður ekki áttað sig á því að hún þyrfti einnig að skila inn skriflegum skýringum. Kærandi hafi einfaldlega ekki verið fær um það andlega á þeim tímapunkti.

Kærandi hafi alltaf reynt að fylgja kerfinu og gera sitt besta. Hún hafi ekki farið vísvitandi gegn neinum reglum heldur verið að glíma við heilsufarsvanda sem hún hafi ekki getað stjórnað.

III. Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 1. október 2024. Með erindi, dags. 18. nóvember 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Vegna starfsloka hafi kæranda verið gert að sæta þriggja mánaða bið eftir greiðslum en kærandi hefði áður sætt viðurlögum þann 15. apríl 2024 vegna höfnunar á þátttöku í vinnumarkaðsaðgerð.

Þann 20. mars 2025 hafi kærandi verið boðuð á námskeið á vegum þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar, Grensásvegi 9, sem hafi verið haldið dagana 24., 25., 26. og 28. mars 2025. Athygli hafi verið vakin á að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun á greiðslum atvinnuleysistrygginga. Boðunin hafi verið birt á „Mínum síðum“ kæranda. Ásamt því hafi athygli verið vakin á nýjum samskiptum með tölvupósti á skráð netfang kæranda og með smáskilaboðum í skráð símanúmer hennar, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 20. mars 2025, klukkan 9:46. Kærandi hafi aldrei mætt í þau fjögur skipti sem námskeiðið hafi verið haldið né boðað forföll.

Þann 4. apríl 2025 hafi Vinnumálastofnun sent kæranda erindi þar sem óskað hafi verið eftir skriflegum skýringum á fjarveru á boðað námskeið. Sjö virkra daga frestur hafi verið veittur til að skila skýringum. Skýringar hafi borist frá kæranda með bréfi, mótteknu 7. apríl 2025, þar sem fram komi að kærandi hafi verið lasin á þeim tíma sem námskeið hafi farið fram. Hún hafi ekki tekið eftir skilaboðum í síma sínum eða tölvupósti.

Með erindi, dags. 23. apríl 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar sökum þess að hún hefði ekki mætt á boðað námskeið. Þar sem um þriðju viðurlög hafi verið að ræða á sama bótatímabili hafi greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda verið stöðvaðar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eitt af almennum skilyrðum fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virkri atvinnuleit, en samkvæmt [h. lið] 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eðaaðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Þá sé í 1. mgr. 14. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir kveðið á um að ráðgjafar Vinnumálastofnunar skuli hafa eftirlit með því að atvinnuleitendur fylgi eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum.

Af framangreindum lagaákvæðum sé ljóst að heimildir Vinnumálastofnunar til að boða til sín atvinnuleitendur, og sömuleiðis skyldur atvinnuleitanda til að verða við slíkri boðun, séu ríkar. Þá sé það fortakslaust skilyrði svo unnt sé að aðstoða atvinnuleitendur við að fá starf við hæfi og gefa þeim kost á þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsaðgerðum að atvinnuleitendur sinni þeim boðunum sem þeim séu send. Í skilmálum sem umsækjendur samþykki þegar þeir sæki um atvinnuleysisbætur komi fram að þeim sé skylt að mæta í viðtöl, fundi, námskeið og önnur úrræði sem Vinnumálastofnun boði til.

Fyrir liggi að kærandi hafi aldrei mætt á boðað námskeið á vegum þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar dagana 24., 25., 26. og 28. mars 2025. Áður hafi kærandi fengið senda tilkynningu í tölvupósti, með smáskilaboðum í farsíma og á „Mínum síðum“, þar sem tímasetningar og staðsetning hafi verið tilgreindar. Kæranda hafi sömuleiðis verið greint frá því að öll forföll þyrfti að tilkynna til stofnunarinnar án ástæðulausrar tafar. Á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum vegna þessa. Í 1. mgr. 58. gr. segi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi skýrt fram að hafni einstaklingur þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli hann sæta tveggja mánaða biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé efni 58. gr. laganna nánar skýrt. Þar segi að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að litið sé svo á að þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins sé skylt að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum. Þá sé jafnframt tekið fram í greinargerðinni að bregðist hinn tryggði þeirri skyldu leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Í 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi einnig fram að sá sem hafi áður sætt viðurlögum samkvæmt 57. til 59. gr. eða biðtíma samkvæmt 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greini eigi sér stað að nýju á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggi fyrir ef hann hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili samkvæmt 29. gr.

Í 4. mgr. 61. gr. segi svo að þegar atvik endurtaki sig á sama tímabili þá þurfi umsækjandi að uppfylla skilyrði 31. gr. til að eiga rétt á greiðslum að nýju.

Kærandi hafi veitt skýringar á fjarveru sinni á umrætt námskeið þegar eftir þeim hafi verið kallað en þær lúti að því að henni hafi verið ómögulegt að mæta á námskeiðið vegna veikinda. Kærandi hafi af þeim sökum ekki getað mætt í boðað vinnumarkaðsúrræði. Að mati Vinnumálastofnunar geti framangreindar skýringar kæranda ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar.

Í því samhengi bendi Vinnumálastofnun á að samhliða boðun á námskeiðið sem hafi verið send bæði með tölvupósti á skráð netfang og með smáskilaboðum í skráð símanúmer kæranda hafi komið skilmerkilega fram að tilkynningar um forföll skyldu berast án ástæðulausrar tafar. Engin tilkynning hafi borist um veikindi kæranda á þeim tíma sem námskeiðið hafi varað. Í ljósi framangreinds og þeirrar ríku skyldu sem hvíli á atvinnuleitendum til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 13. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir, 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og 3. mgr. 13. gr. sömu laga.

Í ljósi þess að kærandi hafi ekki mætt í boðuð vinnumarkaðsúrræði í tvígang á sama bótatímabili auk þess að hafa sætt viðurlögum vegna starfsloka beri henni nú að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. og greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar séu því stöðvaðar þar til kærandi hafi áunnið sér rétt á nýju bótatímabili, sbr. 31. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að stöðva skuli greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 58. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 54/2006 segir meðal annars um 1. mgr. 58. gr. að ekki séu tilgreindar sérstakar vinnumarkaðsaðgerðir sem geti valdið því að hinn tryggði þurfi að sæta viðurlögum samkvæmt ákvæðinu heldur eigi það við um allar aðgerðir sem hinum tryggða sé boðið að taka þátt í til að auka líkur sínar á að fá vinnu við hæfi. Gert sé ráð fyrir að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að hinir tryggðu njóti faglegrar ráðgjafar sérfræðinga stofnunarinnar. Þannig megi ætla að þeim sem eru tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins verði boðin þátttaka í vinnumarkaðsúrræðum við hæfi en litið sé svo á að þeim sé skylt að taka þátt í slíkum úrræðum. Bregðist hinn tryggði þessum skyldum sínum leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Kærandi var þann 20. mars 2025 boðuð á námskeið sem fara átti fram dagana 24., 25., 26. og 28. mars 2025. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án tafar á netfang Vinnumálastofnunar. Jafnframt var athygli kæranda vakin á því að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðunin var send kæranda með sannanlegum hætti, þ.e. með tilkynningu á „Mínar síður“, í skráð tölvupóstfang og í farsíma. Kærandi hvorki mætti á námskeiðið né boðaði forföll.

Af hálfu kæranda hefur komið fram að hún hafi ekki getað mætt á námskeiðið vegna veikinda og alvarlegra aukaverkana af lyfi sem henni hafi verið ávísað. Hún hafi ekki verið í neinu ástandi til að mæta á námskeiðið eða fylgjast með skilaboðum.

Í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 kemur skýrt fram að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli sæta viðurlögum á grundvelli ákvæðisins og hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála hefur kærandi ekki fært fram viðunandi skýringar sem réttlæta fjarveru á boðað námskeið en fyrir liggur að kærandi var upplýst um að um skyldumætingu væri að ræða og hvert bæri að beina tilkynningum um forföll.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Þá segir í 4. mgr. 61. gr. að ef atvik sem lýst sé í 1. málsl. 1. mgr. endurtaki sig á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.

Samkvæmt 29. gr. laga nr. 54/2006 getur sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standa yfir.

Í 31. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.

Samkvæmt gögnum málsins hófst bótatímabil kæranda í ágúst 2023. Kærandi sætti niðurfellingu bótaréttar á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006 þann 15. apríl 2024 og aftur þann 1. október 2024 á grundvelli 54. gr. laganna. Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kemur með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 23. apríl 2025, til ítrekunaráhrifa samkvæmt 4. mgr. 61. gr. laganna og á kærandi því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysibóta fyrr en hún uppfyllir skilyrði 31. gr. laganna, þ.e. eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hún fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 23. apríl 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir