Mál nr. 282/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 282/2025

Fimmtudaginn 10. júlí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun – Fæðingarorlofssjóði

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 5. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 5. maí 2025, um að synja beiðni hans um niðurfellingu 15% álags.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 22. apríl 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði en heimilt væri fyrir tímabilið 1. til 16. nóvember 2024. Honum bæri því að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði 279.399 kr., að meðtöldu 15% álagi. Með erindi, dags. 23. apríl 2025, óskaði kærandi eftir því að álagið yrði fellt niður. Þeirri beiðni kæranda var synjað með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 5. maí 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 5. maí 2025. Með bréfi, dags. 7. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fæðingarorlofssjóðs ásamt gögnum málsins. Greinargerð sjóðsins barst með bréfi, dags. 19. maí 2025, og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndarinnar, dags. 21. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi óskar eftir því að úrskurðarnefndin endurmeti synjun Fæðingarorlofssjóðs um niðurfellingu 15% álags. Kærandi hafi hvorki haft ásetning um að fá hærri greiðslur en hann hafi átt rétt á né farið viljandi gegn þeim reglum sem gildi um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði. Allar skráningar kæranda og samskipti við vinnuveitanda hafi verið eftir hans bestu vitund og skilningi á lögum og reglugerðum. Á þeim tíma hafi að mati kæranda lög og reglur ekki verið nægjanlega skýrar hvað varði samspil greiðslna frá vinnuveitanda og sjóðnum. Þeir annmarkar sem hafi orðið á greiðslunum hafi ekki verið tilkomnir vegna vanrækslu eða gáleysis af hálfu kæranda heldur vegna misskilnings sem hafi verið erfitt að sjá fyrir án sérfræðilegrar aðstoðar. Kærandi telji að þessar aðstæður, þar sem greiðslur hafi verið byggðar á góðri trú og skráningar gerðar í samráði við vinnuveitanda án ásetnings, ættu að teljast nægjanlegar til að fella niður álag samkvæmt 2. mgr. 41. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof. Í lögunum segi einmitt að foreldri geti óskað eftir niðurfellingu álags ef því verði ekki kennt um þá annmarka sem hafi leitt til ofgreiðslunnar. Kærandi telji sig uppfylla þau skilyrði og biðji úrskurðarnefndina að meta aðstæður sínar út frá því sjónarhorni. Kærandi hafi ekki í höndunum frekari gögn en þau sem þegar hafi verið send en óski eftir að sjónarmið hans verði tekin til vandlegrar skoðunar og að metið verði hvort ákvörðun Vinnumálastofnunar standist lög, meðalhóf og meðalrök í ljósi aðstæðna.

III.  Sjónarmið Fæðingarorlofssjóðs

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs kemur fram að kærð sé ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs að synja kæranda um niðurfellingu á 15% álagi á ofgreiðslu úr Fæðingarorlofssjóði vegna nóvember 2024. Ágreiningslaust sé að kærandi hafi fengið ofgreitt úr Fæðingarorlofssjóði fyrir nóvember 2024, sbr. greiðsluáskorun til hans frá 22. apríl 2025.

Í 2. mgr. 41. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof komi fram að ef foreldri hafi fengið hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði eða hærri fæðingarstyrk en því hafi borið samkvæmt ákvæðum laganna miðað við álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri foreldri að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd að viðbættu 15% álagi óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Fella skuli niður álagið samkvæmt þessari málsgrein sýni foreldri fram á með skriflegum gögnum að því verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í athugasemdum með frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 144/2020 segi m.a. um 2. mgr. 41. gr. að enn fremur þyki mikilvægt að árétta að álagið sem lagt sé á fyrrnefnda endurgreiðslu foreldra sé ekki bundið við að foreldri hafi af ásettu ráði ætlað sér að fá hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði eða fæðingarstyrk en því hafi borið samkvæmt ákvæðum laganna heldur nægi gáleysi foreldris hvað það varði. Í því sambandi megi nefna þau tilvik þegar foreldri upplýsi ekki Fæðingarorlofssjóð um breyttar aðstæður sínar sem gætu hugsanlega leitt til þess að viðkomandi foreldri fái greiddar hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði en því beri samkvæmt ákvæðum frumvarpsins.

Rökstuðningur kæranda fyrir niðurfellingu álagsins hafi borist með tölvupósti 23. apríl 2025. Í rökstuðningnum komi fram að kærandi taki málinu alvarlega og hann sé reiðubúinn að greiða þá upphæð sem um ræði en óski jafnframt eftir endurskoðun á 15% álagi sem hafi verið lagt á kröfuna. Hann telji að sú staða sem hafi komið upp stafi ekki af vanrækslu eða rangfærslum af hans hálfu heldur vegna misskilnings eða óljósra forsenda sem auðvelt sé að lenda í þegar rætt sé um samspil greiðsla frá vinnuveitanda og sjóðnum. Það hafi aldrei verið ætlun hans að fá hærri greiðslur en hann hafi átt rétt á.

Í framhaldinu hafi kæranda verið synjað um niðurfellingu álagsins með bréfi, dags. 5. maí 2025. Í synjuninni komi fram að það sé mat Vinnumálastofnunar að þær aðstæður sem lýst sé í rökstuðningnum séu ekki þess eðlis að kæranda verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar um of háar greiðslur. Auk þess komi fram í synjuninni að engin gögn hafi borist frá kæranda vegna sjálfrar ofgreiðslunnar sem skýrt gætu málið frekar, sbr. leiðbeiningar til hans í bréfi, dags. 14. mars 2025.

Kærandi hafi ekki skilað frekari gögnum né skýringum öðrum en þeim sem fram komi í kæru til úrskurðarnefndarinnar. Þar árétti kærandi að hann hafi hvorki haft ásetning til þess að fá of mikið greitt né farið viljandi gegn reglum. Allar skráningar og samskipti við vinnuveitanda hafi byggt á hans bestu vitund um skilning á lögum og reglum sem honum hafi á þeim tíma ekki þótt nægilega skýrar þegar komi að samspili greiðslna frá vinnuveitanda og sjóðnum. Þannig verði annmarkarnir sem hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar um ofgreiðslu raktir til misskilnings sem erfitt hafi verið að sjá fyrir án sérfræðilegrar aðstoðar.

Líkt og fram komi í 2. mgr. 41. gr. laga nr. 144/2020 skuli leggja 15% álag á ofgreiðslu úr Fæðingarorlofssjóði óháð ásetningi eða gáleysi foreldris en fella skuli niður álagið ef foreldrinu verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Líkt og að framan hafi verið rakið hafi rökstuðningur kæranda byggt á því að hann hafi ekki haft ásetning til þess að fá of mikið greitt, auk þess sem honum hafi ekki þótt reglurnar nægjanlega skýrar. Það hafi leitt til misskilnings sem erfitt hafi verið að sjá fyrir án sérfræðilegrar aðstoðar.

Að mati Vinnumálastofnunar sýni rökstuðningur kæranda ekki fram á að honum verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar en samkvæmt rökstuðningnum verði ofgreiðslan beinlínis rakin til misskilnings hjá kæranda sjálfum og skilningi hans á reglum sem honum hafi á þeim tíma ekki þótt nægjanlega skýrar þegar komi að samspili greiðslna frá vinnuveitanda og sjóðnum.

Samkvæmt framangreindu telji Vinnumálastofnun rétt að hafa synjað kæranda um niðurfellingu á 15% álagi, sbr. bréf til hans frá 5. maí 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 5. maí 2025, um að synja beiðni kæranda um niðurfellingu 15% álags sem lagt var á endurgreiðslukröfu sjóðsins.

Í 41. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof er kveðið á um leiðréttingu á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði og greiðslu fæðingarstyrks. Þar segir í 2. mgr. að hafi foreldri fengið hærri greiðslu úr Fæðingarorlofssjóði eða hærri fæðingarstyrk en því hafi borið samkvæmt ákvæðum laganna miðað við álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri foreldri að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd að viðbættu 15% álagi óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Fella skuli niður álagið sýni foreldri fram á með skriflegum gögnum að því verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 22. apríl 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði en heimilt væri fyrir tímabilið 1. til 16. nóvember 2024. Honum bæri því að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði 279.399 kr., að meðtöldu 15% álagi.

Ágreiningur máls þessa lýtur að beiðni kæranda um niðurfellingu 15% álagsins. Kærandi hefur meðal annars vísað til þess að hann hafi hvorki haft ásetning til þess að fá hærri greiðslur en hann hafi átt rétt á né farið viljandi gegn þeim reglum sem gildi um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði. Um misskilning hafi verið að ræða sem hafi verið erfitt að sjá fyrir án sérfræðilegrar aðstoðar.

Úrskurðarnefnd velferðarmála tekur undir það mat Fæðingarorlofssjóðs að kærandi hafi ekki sýnt fram á að honum verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar sjóðsins um endurkröfu ofgreidrrar fæðingarorlofsgreiðslna. Með vísan til þess er skilyrði til niðurfellingar álagsins ekki uppfyllt og er hin kærða ákvörðun því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 5. maí 2025, um að synja beiðni A, um niðurfellingu 15% álags, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir