Úrskurður nr. 591/2025

Hinn 28. júlí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 591/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24090151

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 25. september 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Venesúela (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 11. september 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Venesúela ásamt eiginkonu sinni og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 6. febrúar 2024. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd hér á landi þar sem hér sé öruggt að vera, en hann hafi orðið fyrir hótunum í heimaríki. Kærandi hafi starfað innan lögreglunnar í Venesúela. Kærandi sé heilsuhraustur.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 29. febrúar 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur í Guatire en uppalinn í Barlovento og Karakas þar sem hann hafi verið búsettur með eiginkonu sinni í íbúð hennar áður en þau hafi yfirgefið heimaríki. Kærandi kvaðst hafa starfað sem lögreglumaður hjá CICPC rannsóknarlögreglunni í Karakas og ekki hafa átt nóg fyrir mat og annarri nauðsynjavöru. Aðspurður kvaðst kærandi vera við góða líkamlega og andlega heilsu. Kærandi kvaðst ekki tilheyra sérstöku þjóðarbroti eða minnihlutahópi, vera aðili að stjórnmálaflokki né vera virkur í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki. Aðspurður um hvaða atvik í lífi hans gerðu það að verkum að hann hafi yfirgefið Venesúela greindi kærandi frá því að honum hafi farið að berast hótanir frá óþekktum símanúmerum eftir að hann hafi handtekið ótilgreinda glæpamenn um tveimur árum áður. Af frásögn kæranda má ráða að undirkvísl glæpahópsins Tren de Aragua að nafni Tren de Barlovento hafi birt mynd af honum og kollegum hans úr lögreglunni á samfélagsmiðlum ásamt líflátshótunum gagnvart þeim og fjölskyldum þeirra. Kærandi greindi jafnframt frá því að eiginkona hans hafi verið skotin í höfuðið þegar hún hafi verið að sækja börn þeirra í skólann hinn 10. janúar 2023. Að sögn kæranda hafi hann farið með börnin til ömmu þeirra í borginni Valencia í kjölfar framangreinds atviks. Eiginkona kæranda hafi náð bata með tímanum. Af frásögn kæranda má ráða að framangreindur glæpahópur hafi haldið áfram að beina hótum að kæranda og eiginkonu hans. Kærandi kvaðst hafa smitast af Covid-19 í júní 2023 og því hafi eiginkona hans farið á skrifstofu hans og tilkynnt um veikindi kæranda. Þar hafi yfirmaður kæranda komið illa fram við eiginkonu hans og þau ákveðið að leggja fram kvörtun vegna framferðis yfirmannsins. Í desember 2023 hafi hótanir í garð kæranda og eiginkonu hans stigmagnast með hótunum um að drepa þau og börn þeirra ef þau myndu ekki greiða tíu þúsund dollara. Af frásögn kæranda má ráða að honum hafi m.a. borist hótanir í persónu og að ótilgreindir meðlimir Tren de Aragua hafi mætt á heimili hans. Að sögn kæranda hafi hann heyrt frá frændfólki sínu á Íslandi að hér gæti hann verið öruggur og því hafi kærandi og eiginkona hans selt bíl sinn og yfirgefið Venesúela. Kærandi greindi frá því að sala bílsins hafi einungis dugað til að borga fyrir flugmiða fyrir hann og eiginkonu hans, en ekki börn þeirra. Því hafi börnin verið eftir í Venesúela hjá ömmu sinni. Að sögn kæranda séu börnin í hættu í heimaríki og hljóta ekki menntun þar sem þeim sé ekki leyft að fara út úr húsi. Kærandi kvaðst hafa óskað eftir fríi frá vinnuveitenda sínum en beiðni hans hafi verið hafnað. Hann hafi því yfirgefið heimaríki og starf sitt án heimildar. Aðspurður um hvað myndi gerast ef honum yrði gert að snúa aftur til heimaríkis greindi kærandi frá því að hann yrði settur í fangelsi, hann álitinn föðurlandssvikari eða hann myrtur af glæpamönnum.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 25. september 2024. Greinargerð barst kærunefnd 9. október 2024 ásamt fylgiskjölum. Viðbótargögn bárust kærunefnd 25. nóvember 2024.

Vert er að taka fram að samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun sóttu börn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi 21. október 2024.

3 Málsástæður og rök kæranda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa starfað sem lögreglumaður hjá CICPC rannsóknarlögreglunni og hafa orðið fyrir ofsóknum af hálfu tiltekinna glæpahópa eftir að hafa handtekið tvo meðlimi hópanna. Kærandi greindi frá því að eiginkona hans hafi verið skotin í höfuðið í heimaríki í janúar 2023 og af frásögn kæranda má ráða að hann telji umræddan atburð tengjast hótunum og áreiti glæpahópanna. Kærandi kvaðst hafa farið með börn sín og eiginkonu sinnar til Valencia borgar í felur í kjölfar skotárásarinnar. Þá kvað kærandi meðlimi glæpahópanna jafnframt hafa mætt heim til sín og hafa þurft að flýja frá þeim þegar hann hafi orðið á vegi þeirra á götum úti. Kærandi greindi einnig frá því að hann og eiginkona hans hafi lagt fram kvörtun vegna framferðis yfirmanns kæranda gagnvart eiginkonu hans í júní 2023. Kærandi kvaðst þá hafa beðið um að fá að taka frí eða hlé frá störfum en beiðni hans hafi verið synjað, því hafi kærandi farið úr landi án þess að hafa fengið leyfi frá vinnuveitanda sínum og þar með hafi hann gerst sekur um liðhlaup.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram ýmis gögn, m.a. ljósmyndir sem hann kveður vera af áverkum á höfði eiginkonu sinnar, afrit af kvörtun til lögreglunnar vegna framferðis yfirmanns hans, dags. 22. júní 2023, sem og afrit af kæru vegna hótana glæpahóps í garð kæranda á samfélagsmiðlum, dags. 29. apríl 2022. Að mati kærunefndar bera gögn málsins, þá sérstaklega endurrit af efnisviðtali kæranda hjá Útlendingastofnun, með sér að hinir ýmsu þættir í máli kæranda hafi ekki verið nægilega rannsakaðir til þess að unnt hafi verið að taka ákvörðun í máli hans. Kærunefnd lítur til þess að svör kæranda við ákveðnum spurningum hafi gefið stofnuninni ærið tilefni til frekari spurninga, sem ekki hafi verið gert, t.d. hvað varðar frásögn kæranda af heimsókn meðlima glæpahóps á heimili hans. Þá er ljóst af viðtali við kæranda að hann hafi ekki verið spurður um hagi barna hans, líf barnanna í Venesúela og heilsu þeirra. Að mati kærunefndar, með tilliti til gagna máls kæranda og eiginkonu hans, sé enn fremur óljóst hvort kærandi sé kynfaðir umræddra barna eða stjúpfaðir. Er því ljóst að viðtal við kæranda hafi ekki verið til þess fallið að sem mestar líkur væru á því að upplýst yrði um aðstæður sem þýðingu geta haft fyrir umsókn hans, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga.

Af lestri ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda verður enn fremur ekki ráðið að málsástæða kæranda, að hann eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum og mögulega handtekinn fyrir liðhlaup eftir að hafa yfirgefið starf sitt í rannsóknarlögreglunni án leyfis, hafi fengið fullnægjandi skoðun. Er í ákvörðuninni hvorki með almennum eða einstaklingsbundnum hætti fjallað um stöðu liðhlaupa úr venesúelskum öryggissveitum, ofbeldi gegn þeim eða möguleika þeirra á vernd gegn ofbeldi.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreind ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda ber með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum hans. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela. Þá telur kærunefnd að með vísan til óskýrleika viðtals við kæranda hafi ýmsir þættir í máli hans ekki hlotið fullnægjandi rannsókn. Því sé málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda, með vísan til framangreinds, ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kæranda.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Þorsteinn Gunnarsson