30 júlí 2025
/
1287/2025. Úrskurður frá 30. júlí 2025
Hinn 30. júlí 2025 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1287/2025 í máli ÚNU 24080020.
Kæra og málsatvik
Með erindi, dags. 21. ágúst 2024, kærði […] ákvörðun Þjóðaskjalasafns Íslands, dags. 30. júlí 2024, að synja beiðni hans um aðgang að gögnum að hluta.
Hinn 18. júní 2024 óskaði kærandi eftir afritum af gögnum í vörslum Þjóðskjalasafns Íslands um afskipti barnaverndaryfirvalda af málefnum kæranda og fjölskyldu hans á níunda áratug 20. aldar. Á grundvelli 1. mgr. 30. gr. laga um opinber skjalasöfn, nr. 77/2014, afhenti Þjóðskjalasafnið kæranda úrskurð Barnaverndarráðs Íslands, […], ásamt fylgiskjölum. Með vísan til 2. mgr. 30. gr. sömu laga, voru tilteknar upplýsingar í gögnum sem kæranda voru afhent afmáðar, þar sem safnið taldi þær varða einkamálefni annarra í skilningi ákvæðisins og ættu því að fara leynt.
Í kæru kemur fram að kærandi geti ekki fellt sig við að þær upplýsingar, sem afmáðar höfðu verið úr gögnunum, eigi að fara leynt og að hagsmunir hans af því að kynna sér upplýsingarnar vegi þyngra en hagsmunir þeirra, sem upplýsingarnar varða, af því að þær fari leynt.
Málsmeðferð
Kæran var kynnt Þjóðskjalasafni Íslands með erindi, dags. 23. ágúst 2024, og safninu gefinn kostur á að koma á framfæri umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að safnið afhenti úrskurðarnefnd um upplýsingamál þau gögn sem kæran varðar.
Umsögn Þjóðskjalasafns Íslands barst úrskurðarnefndinni 6. september 2024. Umsögninni fylgdu þau gögn sem kæran varðar. Í umsögninni kom fram að Þjóðskjalasafnið hafi afgreitt beiðni kæranda um aðgang að gögnum á grundvelli 1. og 2. mgr. 30. gr. laga um opinber skjalasöfn, nr. 77/2014, sem kveður á um upplýsingarétt aðila sjálfs. Tekið hafi verið mið af því hvernig 2. mgr. 30. gr. laga um opinber skjalasöfn og sambærilegt ákvæði 1. mgr. 14. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, hafi verið skýrð í framkvæmd. Í hinni kærðu ákvörðun var um að ræða 13 tilvik sem komu til skoðunar á framangreindum grundvelli. Safnið hafi metið hvert og eitt tilvik sérstaklega og komist að þeirri niðurstöðu að hagsmunir þeirra, sem upplýsingarnar varða, af því að þær færu leynt, væru ríkari en hagsmunir kæranda að fá upplýsingarnar afhentar í þeim tilvikum.
Umsögn Þjóðskjalasafns Íslands var kynnt kæranda með erindi, dags. 10. september 2024, og honum gefinn kostur á að koma á framfæri frekari athugasemdum. Frekari athugasemdir bárust ekki af hálfu kæranda.
Niðurstaða
1.
Í máli þessu er deilt um aðgang kæranda að gögnum í fórum Þjóðskjalasafns Íslands. Kærandi óskaði eftir öllum fyrirliggjandi gögnum sem hafa að geyma upplýsingar sem varpa ljósi á ákvörðun barnaverndaryfirvalda að svipta foreldra hans forsjá bróður hans.
Þau gögn sem deilt er um aðgang að eru eldri en 30 ára. Samkvæmt 4. mgr. 4. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, gilda lög um opinber skjalasöfn, nr. 77/2014, um aðgang að gögnum sem eru eldri en 30 ára. Mælt er fyrir um rétt til aðgangs að gögnum hjá Þjóðskjalasafni Íslands í VI. kafla laga nr. 77/2014 og 1. mgr. 30. gr. þeirra er kveðið á um rétt aðila sjálfs til aðgangs að skjölum um hann sjálfan. Úrskurðarnefndin hefur kynnt sér efni gagnanna. Þar er meðal annars fjallað um forræði yfir kæranda og aðstæður á heimili hans í æsku. Verður því að líta svo á að gögnin geymi upplýsingar um kæranda sjálfan og fer því um aðgang hans að þeim eftir 1. mgr. 30. gr. laga nr. 77/2014.
2.
Réttur kæranda til aðgangs að gögnunum er meðal annars takmarkaður af 2. mgr. 30. gr. laga nr. 77/2014. Þar segir að heimilt sé að takmarka aðgang aðila að skjölum ef þau hafa jafnframt að geyma upplýsingar um einkamálefni annarra, enda vegi þeir hagsmunir, sem mæla með því að upplýsingum sé haldið leyndum, þyngra en hagsmunir þess sem fer fram á aðgang að þeim.
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur kynnt sér efni þeirra upplýsinga sem deilt er um aðgang að. Þær upplýsingar sem Þjóðskjalasafn Íslands synjaði kæranda um aðgang að varða allar einkamálefni annarra.
Synjun safnsins byggðist á því að framangreindar upplýsingar skyldu fara leynt í skilningi 2. mgr. 30. gr. laga nr. 77/2014 þar sem um einkamálefni annarra væri að ræða og að hagsmunir kæranda á að fá að kynna sér upplýsingarnar skyldu víkja fyrir einkahagsmunum þeirra sem upplýsingarnar fjalla um. Í málinu þarf því að leggja mat á það hvort vegi þyngra, hagsmunir þeirra aðila sem upplýsingar fjalla um, eða hagsmunir kæranda að fá aðgang að þeim.
3.
Sambærilega takmörkun er að finna í 3. mgr. 14. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Ákvæði 3. mgr. 14. gr. upplýsingalaga hefur verið skýrt á þá leið að sá sem beiðist aðgangs að gögnum um einkamálefni annarra þurfi að sýna fram á sérstaka lögvarða hagsmuni af því að kynna sér þau. Úrskurðarnefndin telur að skýra beri 2. mgr. 30. gr. laga nr. 77/2014 með sama hætti. Í úrskurði úrskurðarnefndarinnar nr. A-294/2009 frá 29. janúar 2009 féllst nefndin á að gögn um heilsufar afa og ömmu kæranda í málinu, sem voru látin þegar hann beiddist aðgangs, gætu varpað ljósi á hæfi þeirra til að ráðstafa tilteknum eignum sínum, en kærandi í málinu var lögerfingi þeirra þegar ráðstöfunin átti sér stað. Í málinu sem hér er til úrlausnar hefur kærandi hins vegar ekki vísað til þess að hann hafi aðra hagsmuni af aðgangi að umbeðnum gögnum en að kynna sér aðstæður á bernskuheimili sínu. Við mat á hagsmunum kæranda, af því að fá aðgang að umbeðnum upplýsingum, vegur einnig þungt að hann hefur þegar fengið afhent stærstan hluta þeirra gagna sem hann óskaði eftir hjá Þjóðskjalasafni Íslands.
Þegar vegnir eru saman hagsmunir kæranda af því að fá aðgang að upplýsingum um viðkvæm einkamálefni annarra, og hagsmunir þeirra sem upplýsingarnar varða af því að þær fari leynt, verður að telja að Þjóðskjalasafni Íslands hafi verið rétt að takmarka aðgang kæranda að þeim, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 77/2014. Ber því að staðfesta hina kærðu ákvörðun.
Úrskurðarorð
Ákvörðun Þjóðskjalasafns Íslands, dags. 30. júlí 2024, að synja kæranda, […], um aðgang að gögnum að hluta, er staðfest.
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir