Mál nr. 344/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 344/2025

Fimmtudaginn 14. ágúst 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 28. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 7. maí 2025, um að synja umsókn hans um akstursþjónustu fatlaðs fólks.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 26. mars 2025, sótti kærandi um akstursþjónustu fatlaðs fólks í 12 mánuði. Með bréfi rafrænnar miðstöðvar Reykjavíkurborgar, dags. 10. apríl 2025, var umsókn kæranda synjað og var sú ákvörðun staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs 7. maí 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 28. maí 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 3. júní 2025, var óskað eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst úrskurðarnefndinni 18. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 19. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 19. og 21. júní 2025 og voru þær kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. júní 2025. Þá bárust frekari gögn frá kæranda 9. og 29. júlí 2025 og voru þau send Reykjavíkurborg 15. og 30. júlí 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærandi sé fatlaður einstaklingur í flokki 1 og geti ekki gengið. Tvær aðgerðir séu framundan hjá kæranda, annars vegar aðgerð á hrygg og hins vegar aðgerð á báðum fótum. Kærandi búi einn og geti hvorki farið í sjúkraþjálfun né í búð þar sem félagsþjónustan leyfi honum ekki að nota akstursþjónustuna. Félagsþjónustan telji að kærandi geti notað almenningssamgöngur og borið matvörur í höndunum þrátt fyrir heilsufarsvanda hans. Allar stofnanir séu ósanngjarnar gagnvart kæranda.

Kærandi hafi lent í slysi í apríl 2013, hafi enn ekki farið í aðgerð og þjáist af þeim sökum. Nú sé verið að koma í veg fyrir að kæranda líði betur en hann sofi heima og fari hvergi. Hann bíði jafnframt enn í röð eftir aðgerð. Heimilislæknir kæranda sé sá eini sem hugsi öðruvísi en hann sé sannfærður um að kærandi hafi orðið öryrki vegna slyssins. Læknirinn hafi jafnframt ritað veikindavottorð þar sem segi að kærandi þurfi á ferðaþjónustu fatlaðra að halda en félagsþjónustan líti öðruvísi á málið.

Kærandi hafi aldrei upplifað jafn slæmt viðhorf gagnvart fötluðum einstaklingi í flokki 1. Verði kæranda synjað um akstursþjónustu muni hann leggja fram kvörtun til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Kærandi bendi einnig á að hann skilji ekki hvers vegna allar stofnanir neiti honum því þær viti að hann geti farið lengra með málið. Síðasta stofnunin muni því ekki taka ranga ákvörðun í málinu.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Reykjavíkurborgar ítrekar kærandi fyrri sjónarmið sín og bendir á að hann muni fara til heimilislæknis síns í júlí 2025 og biðja um hjólastól. Hann hefði fengið hjólastól fyrir löngu síðan hefði hann óskað eftir því. Það sé ekki þægilegt fyrir kæranda að versla í hjólastól þar sem erfitt og óþægilegt sé að sitja lengi. Kærandi þurfi að hreyfa sig ef hann fái óbærilegan sársauka þegar hann sitji, gangi eða liggi. Þegar hann sitji eða liggi streymi blóð ekki um líkamann. Þá skilji kærandi ekki hvað hjúskaparstaða hans hafi að gera með ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar er vísað til þess að kærandi sé X ára gamall maður. Hann sé skilinn og eigi tvö börn með fyrrum eiginkonu sinni. Kærandi þiggi örorkulífeyri sér til framfærslu. Kærandi sé með lögheimili hjá fyrrum eiginkonu sinni í félagslegu leiguhúsnæði sem þau hafi fengið úthlutað saman en hann sé í virkri húsnæðisleit ásamt því að vera á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði. Fyrrum eiginkona kæranda dvelji nú ásamt börnum þeirra á B, sem sé vistheimili fyrir börn sem geti af ýmsum ástæðum ekki dvalið heima og þurfi því annað tímabundið heimili. Drengir þeirra séu báðir með miklar stuðningsþarfir og móðir þeirra sé utan vinnumarkaðar vegna umönnunarþarfa þeirra sem og veikinda kæranda. Kærandi hafi lent í bílslysi árið 2013 og sé öryrki eftir það. Kærandi sé með slitgigt í hrygg og hægri mjöðm en einnig séu slit í vinstri mjöðm. Hann bíði eftir að komast í liðskiptaaðgerð á mjöðm og fyrirhugað sé að hann fari í fleiri rannsóknir og meðferðir vegna verkja í baki. Hann notist við hækjur og mæti tvisvar sinnum í viku í sjúkraþjálfun. Vegna framangreinds eigi hann erfitt með að nota almenningssamgöngur. Kærandi hafi sótt um akstursþjónustu fatlaðs fólks í sex mánuði þann 12. nóvember 2024 sem hafi verið synjað á rafrænni miðstöð þann 14. nóvember 2024. Kærandi hafi áfrýjað framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 18. desember 2024 og samþykkt að veita kæranda akstursþjónustu fatlaðs fólks í fjóra mánuði. Á þeim tíma hafi hann verið í reglulegum viðtölum hjá félagsráðgjafa austurmiðstöðvar í deild barna og fjölskyldna og áframhaldandi viðtöl hafi verið fyrirhuguð. Kærandi hafi ekki mætt í viðtal til félagsráðgjafa síns síðan í lok mars 2025. Kærandi fái að hitta drengina sína einu sinni í viku undir eftirliti í húsnæði barnaverndar sem sé staðsett í C og hann hafi nýtt akstursþjónustu fatlaðs fólks til að komast þangað. Þá hafi hann nýtt framangreinda akstursþjónustu til að mæta í sjúkraþjálfun tvisvar í viku og í aðrar útréttingar, svo sem að versla í matinn.

Kærandi hafi sótt um akstursþjónustu fatlaðs fólks í 12 mánuði þann 26. mars 2025 sem hafi verið synjað á rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar með bréfi þann 10. apríl 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 7. maí 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar um akstursþjónustu fatlaðs fólks skv. 1. gr. reglna fyrir sameiginlega akstursþjónustu fatlaðs fólks á höfuðborgarsvæðinu.“

Kærandi hafi nú skotið ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Fram komi í 29. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga að fatlað fólk skuli eiga kost á akstursþjónustu sem miði að því að það geti farið allra sinna ferða með þeim hætti sem það kjósi, á þeim tíma sem það velji og gegn viðráðanlegu gjaldi. Markmið akstursþjónustu sé að gera þeim sem ekki geti nýtt sér almenningsfarartæki vegna fötlunar kleift að stunda atvinnu og nám og njóta tómstunda. Þá komi fram í 3. mgr. 29. gr. framangreindra laga að ráðherra setji nánari leiðbeiningar. Núgildandi reglur um sameiginlega akstursþjónustu fatlaðs fólks á höfuðborgarsvæðinu hafi tekið gildi 1. júlí 2020, verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 12. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 20. febrúar 2020. Fyrrgreindar reglur séu settar með stoð í 29. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga og III. kafla laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir.

Með umsókn, dags. 26. mars 2025, hafi kærandi sótt um akstursþjónustu fatlaðs fólks í 12 mánuði. Með bréfi frá miðstöð Reykjavíkurborgar, dags. 10. apríl 2025, hafi framangreindri umsókn verið synjað þar sem fötlun kæranda falli ekki að skilgreiningu 2. tölul. 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, sbr. 1. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu. Eftirfarandi komi fram í 1. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu:

„Akstursþjónusta fatlaðs fólks er ætluð til afnota fyrir þá íbúa Reykjavíkur, Garðabæjar, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness sem uppfylla það skilyrði að fötlun þeirra falli að skilgreiningu 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir nr. 38/2018, og að þeir eigi ekki rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum.“

Þá segi meðal annars í 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir:

„1. Fötlun: Afleiðing skerðinga og hindrana af ýmsum toga sem verða til í samspili fólks með skerðingar og umhverfis og viðhorfa sem hindra fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra. Skerðingar hlutaðeigandi einstaklings eru langvarandi og hindranirnar til þess fallnar að viðkomandi verði mismunað vegna líkamlegrar, geðrænnar eða vitsmunalegrar skerðingar eða skertrar skynjunar.

2. Fatlað fólk: Fólk með langvarandi líkamlega, geðræna eða vitsmunalega skerðingu eða skerta skynjun sem verður fyrir ýmiss konar hindrunum sem geta komið í veg fyrir fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra ef aðstoðar nýtur ekki við.

3. Stuðningsþarfir: Þarfir einstaklings fyrir þjónustu eða aðstoð í daglegu lífi vegna fötlunar. Stuðningsþarfir eru einstaklingsbundnar en geta einnig tekið mið af þörfum fjölskyldu einstaklingsins. Við mat á stuðningsþörfum er stuðst við samræmdar aðferðir.“

Þá komi meðal annars fram í 3. mgr. 1. gr. reglna fyrir sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu að akstursþjónusta sé ætluð til afnota fyrir þá íbúa Reykjavíkur sem uppfylli það skilyrði að fötlun þeirra falli að skilgreiningu 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Þá sé einnig tekið fram að umsækjandi skuli uppfylla annað eða bæði eftirfarandi skilyrða:

„a. Er hreyfihamlaður og þarf að nota hjólastól. Skilyrði er að um sé að ræða varanlega hreyfihömlun eða hreyfihömlun sem hefur varað í þrjá mánuði eða lengur.

b. Er ófær um að nota almenningssamgöngur vegna annarrar langvarandi fötlunar.“

Í læknisvottorði, dags. 28. mars 2025, komi fram að kærandi sé fjölveikur og sé meðal annars með slitgigt í hrygg og hægri mjöðm ásamt sliti í vinstri mjöðm. Þá sé tekið fram að kærandi bíði eftir liðskiptaaðgerð á mjöðminni og fyrirhugað sé að setja hann í rannsóknir og meðferðir vegna bakverkja hans. Þá sé jafnframt tekið fram að hann fari tvisvar í viku í sjúkraþjálfun og notist við hækjur. Í framangreindu vottorði komi fram að hann eigi erfitt með að nota almenningssamgöngur vegna fötlunar og sé verkjaður og óski því eftir akstursþjónustu fatlaðs fólks. Fagfundur rafrænnar miðstöðvar hafi mælt með samþykki á umsókn kæranda um akstursþjónustu fyrir fatlað fólk í fjóra mánuði sem lið í umfangsmikilli vinnslu máls. Líkt og kveðið sé á um að framan hafi kærandi sótt um akstursþjónustu fatlaðs fólks í sex mánuði þann 12. nóvember 2024 sem hafi verið synjað á rafrænni miðstöð þann 14. nóvember 2024. Kærandi hafi áfrýjað framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 18. desember 2024 og samþykkt að veita kæranda akstursþjónustu fatlaðs fólks í fjóra mánuði. Í greinargerð til áfrýjunarnefndar, dags. 9. desember 2024, hafi kærandi óskað eftir tímabundinni samþykkt á akstursþjónustu fatlaðs fólks í fjóra mánuði vegna mikillar hálku og slæmrar færðar yfir köldustu mánuði ársins. Áfrýjunarnefnd hafi tekið undir framangreint og synjað um akstursþjónustu fatlaðs fólks í sex mánuði en samþykkt að veita honum akstursþjónustu í fjóra mánuði.

Líkt og fram komi í læknisvottorði, dags. 28. mars 2025, eigi kærandi við sjúkdóm í liðum ásamt verkjum í baki að stríða en ekki fötlun í skilningi 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Þá beri að taka fram að samkvæmt gögnum sem hafi legið fyrir á fundi áfrýjunarnefndar velferðarráðs þann 7. maí 2025 þiggi kærandi ekki aðra stuðningsþjónustu á vegum velferðarsviðs Reykjavíkurborgar. Þá sé einnig ljóst að kærandi uppfylli hvorki skilyrði a. liðar 3. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu um að einstaklingar sem rétt hafi á akstursþjónustu fatlaðs fólks skuli vera hreyfihamlaðir og noti hjólastól né skilyrði b. liðar 3. mgr. 1. gr. framangreindra reglna um að vera ófær um að nýta sér almenningssamgöngur vegna annarrar langvarandi fötlunar. Bæði framangreindra skilyrða þurfi að vera uppfyllt til að einstaklingar geti átt rétt á akstursþjónustu fatlaðs fólks. Ljóst sé að kærandi falli ekki að framangreindri skilgreiningu um fötlun né sé hann talin vera með langvarandi hreyfihömlun og þurfi að nota hjólastól eða sé ófær um að nota almenningssamgöngur vegna annarrar langvarandi fötlunar. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi því tekið undir mat starfsmanna miðstöðvar Reykjavíkurborgar að samþykkja ekki framangreinda umsókn um akstursþjónustu fyrir fatlað fólk. Telji kærandi aðstæður vera með þeim hætti síðar að nauðsynlegt sé að sækja um aftur sé slíkt heimilt.

Með hliðsjón af öllu framangreindu hafi það verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar að staðfesta bæri synjun rafrænnar miðstöðvar, dags. 10. apríl 2025, varðandi umsókn kæranda um akstursþjónustu fatlaðs fólks þar sem fötlun kæranda falli ekki að skilgreiningu 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, sbr. 1. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu.

Með hliðsjón af öllu því sem að framan greini megi telja það ljóst að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum Reykjavíkurborgar fyrir sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu, lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, lögum nr. 38/2018  um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir eða ákvæðum annarra laga eða reglna. Þá beri að nefna að áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar telji að málsmeðferð í máli kæranda hafi verið í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn um akstursþjónustu fatlaðs fólks.

Í 29. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga er kveðið á um akstursþjónustu fatlaðs fólks. Þar segir í 1. mgr.:

„Fatlað fólk skal eiga kost á akstursþjónustu sem miðar að því að það geti farið allra sinna ferða með þeim hætti sem það kýs og á þeim tíma sem það velur gegn viðráðanlegu gjaldi. Markmið akstursþjónustu er að gera þeim sem ekki geta nýtt sér almenningsfarartæki vegna fötlunar kleift að stunda atvinnu og nám og njóta tómstunda.“

Samkvæmt 2. gr. laga nr. 38/2018 er fötlun skilgreind sem:

„Afleiðing skerðinga og hindrana af ýmsum toga sem verða til í samspili fólks með skerðingar og umhverfis og viðhorfa sem hindra fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra. Skerðingar hlutaðeigandi einstaklings eru langvarandi og hindranirnar til þess fallnar að viðkomandi verði mismunað vegna líkamlegrar, geðrænnar eða vitsmunalegrar skerðingar eða skertrar skynjunar.“

Þá er í sömu grein að finna skilgreiningu á fötluðu fólki, en þar segir:

„Fólk með langvarandi líkamlega, geðræna eða vitsmunalega skerðingu eða skerta skynjun sem verður fyrir ýmiss konar hindrunum sem geta komið í veg fyrir fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra ef aðstoðar nýtur ekki við.“

Reykjavíkurborg hefur útfært nánar framkvæmd akstursþjónustu fyrir fatlað fólk með reglum nr. 645/2020 fyrir sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. reglnanna er akstursþjónusta fatlaðs fólks ætluð til afnota fyrir þá íbúa Reykjavíkur, Garðabæjar, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness sem uppfylla það skilyrði að fötlun þeirra falli að skilgreiningu 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir nr. 38/2018 og að þeir eigi ekki rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða rétt á akstri samkvæmt öðrum lögum, reglugerðum eða reglum. Þá segir í 3. mgr. 1. gr. reglnanna að umsækjandi skuli uppfylla annað eða bæði eftirfarandi skilyrða:

1. Er hreyfihamlaður og þarf að nota hjólastól. Skilyrði er að um sé að ræða varanlega hreyfihömlun eða hreyfihömlun sem hefur varað í þrjá mánuði eða lengur.
2. Er ófær um að nota almenningssamgöngur vegna annarrar langvarandi fötlunar.“

Af hálfu Reykjavíkurborgar hefur komið fram að það sé ljóst að kærandi hvorki falli að skilgreiningu 2. gr. laga nr. 38/2018 um fötlun né sé hann með langvarandi hreyfihömlun. Þá sé kærandi ekki ófær um að nota almenningssamgöngur vegna annarrar langvarandi fötlunar. Í læknisvottorði, dags. 28. mars 2025, komi fram að kærandi eigi við sjúkdóm í liðum að stríða ásamt verkjum í baki en ekki fötlun í skilningi 2. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Þá sé einnig ljóst að kærandi uppfylli hvorki skilyrði a. liðar 3. mgr. 1. gr. reglna um sameiginlega akstursþjónustu við fatlað fólk á höfuðborgarsvæðinu um að einstaklingar sem rétt hafi á akstursþjónustu fatlaðs fólks skuli vera hreyfihamlaðir og nota hjólastól né skilyrði b. liðar 3. mgr. 1. gr. reglnanna um að vera ófær um að nýta sér almenningssamgöngur vegna annarrar langvarandi fötlunar. Bæði eða annað þeirra skilyrða þurfi að vera uppfyllt til að einstaklingar geti átt rétt á akstursþjónustu fatlaðs fólks.

Í fyrirliggjandi læknisvottorði kemur fram að kærandi sé fjölveikur og með slitgigt í hrygg og hægri mjöðm. Kærandi sé einnig með slit í vinstri mjöðm og verkir leiði niður í fótleggi. Hann sé í sjúkraþjálfun tvisvar í viku og noti hækjur. Þá kemur fram að vegna fötlunar eigi kærandi erfitt með að nota almenningsvagna. Hann sé mjög verkjaður og þurfi nauðsynlega á ferðaþjónustu fatlaðra að halda.

Líkt og fram kemur í 29. gr. laga nr. 40/1991 er markmið akstursþjónustu fatlaðs fólks að gera þeim sem ekki geta nýtt sér almenningsfarartæki vegna fötlunar kleift að stunda atvinnu og nám og njóta tómstunda. Af gögnum málsins  verður ekki ráðið að kærandi sé fatlaður í skilningi laga nr. 38/2018, þrátt fyrir orðalag í framangreindu læknisvottorði, en slíkt er skilyrði til að eiga rétt á akstursþjónustu á grundvelli 29. gr. laga nr. 40/1991. Að því virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta beri hina kærðu ákvörðun.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 7. maí 2025, um að synja umsókn A, um akstursþjónustu fatlaðs fólks, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir