Mál nr. 352/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 352/2025

Fimmtudaginn 14. ágúst 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun – Fæðingarorlofssjóði

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 4. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 21. maí 2025, um að krefja kæranda um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2025.

I. Málavextir og málsmeðferð

Kærandi þáði greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði á tímabilinu júlí til ágúst 2024. Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 21. maí 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði en heimilt væri fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024. Honum bæri því að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði 154.316 kr., að meðtöldu 15% álagi. Með bréfi Fæðingarorlofssjóðs, dags. 11. júní 2025, var kæranda send leiðrétting þar sem endurkrafan var lækkuð í 96.448 kr., að meðtöldu 15% álagi.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 4. júní 2025. Með bréfi, dags. 5. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fæðingarorlofssjóðs ásamt gögnum málsins. Greinargerð sjóðsins barst 12. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 19. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 19. júní 2025 og voru þær kynntar Fæðingarorlofssjóði með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. júní 2025. Athugasemdir bárust frá Fæðingarorlofssjóði 7. júlí 2025 og voru þær kynntar kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. júlí 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála óskar kærandi eftir því að ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að krefja kæranda um endurgreiðslu verði endurskoðuð og að krafan verði felld niður að öllu leyti eða lækkuð verulega með vísan til sérstakra aðstæðna.

Umrædd ofgreiðsla hafi ekki átt sér stað vegna ásetnings eða rangrar háttsemi af hálfu kæranda. Kærandi hafi ekki haft í hyggju að vinna á tímabili fæðingarorlofsins og það hafi verið mannleg mistök af hálfu vinnuveitanda að skrá hann á vaktir tvo síðustu daga orlofsins. Kærandi hafi ekki gert sér grein fyrir að slíkt hefði áhrif á rétt hans til fæðingarorlofsgreiðslna.

Kærandi hafi tvisvar farið í fæðingarorlof en aðeins nýtt sér samtals um 10 vikur. Hann hafi ekki getað nýtt sér orlofið að fullu vegna fjárhagslegrar stöðu sinnar. Stór hluti réttar kæranda hafi því fyrnst ónýttur og því væri verulega íþyngjandi fyrir hann að þurfa að endurgreiða fjárhæðina við þessar aðstæður. Kærandi telji, með vísan til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að endurgreiðslukrafa af þessu tagi sé of íþyngjandi í ljósi aðstæðna og fari út fyrir það sem sé sanngjarnt og nauðsynlegt. Kærandi óski því eftir að úrskurðarnefndin endurskoði ákvörðunina og veiti undanþágu frá fullri endurgreiðslu.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Fæðingarorlofssjóðs bendir kærandi á að hann hafi tekið tvær vaktir dagana 6. og 7. ágúst 2024 þegar fæðingarorlofi hans hafi verið að ljúka. Það hafi verið gert í góðri trú og ekki með það í huga að það bryti í bága við reglur Fæðingarorlofssjóðs. Ekki hafi verið um meðvitundarlaust athæfi að ræða heldur mannleg mistök í samstarfi við vinnuveitanda sem hafi ekki upplýst kæranda um hugsanleg áhrif þessara vakta á greiðslur úr sjóðnum.

Kærandi telji það ósanngjarnt að krefjast endurgreiðslu með 15% álagi í ljósi þess að um tvær vaktir hafi verið að ræða í lok tímabilsins, hann hafi ekki haft nein úrræði til að sjá að þær vaktir teldust brot, hann hafi nýtt mjög lítinn hluta fæðingarorlofsréttar síns og komið fram af heilindum og óskað eftir leiðréttingu þegar málið hafi komið upp. Umrætt álag eigi að mati kæranda að vera undantekning en ekki sjálfgefin viðbrögð. Kærandi telji það ekki í samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýslulaga að krefja hann um álag í þessu tilfelli.

Kærandi óski því eftir að umrætt 15% álag verði fellt niður vegna aðstæðna, skorts á ásetningi og þess að hann hafi ekki haft vitneskju um að vaktirnar gætu leitt til endurkröfu.

III. Sjónarmið Fæðingarorlofssjóðs

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs kemur fram að kærð sé ákvörðun sjóðsins um að endurkrefja kæranda um ofgreiðslu frá Fæðingarorlofssjóði fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024 þar sem hann hafi fengið of háar greiðslur frá sínum vinnuveitanda á sama tíma og hann hafi þegið greiðslur frá Fæðingarorlofssjóði með barni fæddu X 2024.

Með bréfi Fæðingarorlofssjóðs til kæranda, dags. 13. janúar 2025, hafi athygli hans verið vakin á því að stofnunin væri með til meðferðar mál hans vegna hugsanlegrar ofgreiðslu fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024. Með bréfinu hafi verið óskað eftir launaseðlum, tímaskýrslum, skýringum vinnuveitanda og skýringum og andmælum kæranda ásamt öðru því sem skýrt gæti málið.

Launaseðill, tímaskýrslur og skýringar vinnuveitanda hafi borist í tölvupósti, dags. 22. janúar 2025. Samkvæmt skýringum vinnuveitanda hafi kærandi verið skráður í fæðingarorlof til og með 7. ágúst 2024 og það hafi verið í samræmi við launaseðil. Kærandi hafi þó mætt til vinnu í tvo daga á þessu tímabili og það hafi verið staðfest með tímaskráningu. Í kjölfarið hafi kæranda verið send greiðsluáskorun, dags. 18. mars 2025, þar sem hann hafi verið krafinn um endurgreiðslu ásamt 15% álagi.

Þann sama dag hafi borist erindi frá kæranda um að hann teldi Fæðingarorlofssjóð hafa miðað við ranga fjárhæð frá vinnuveitanda sínum við útreikning á ofgreiðslu á umræddu tímabili. Kæranda hafi í kjölfarið verið leiðbeint um að senda nánari upplýsingar frá vinnuveitanda um hvaða fjárhæð tilheyrði tímabilinu. Þann 19. maí 2025 hafi sú staðfesting borist frá vinnuveitanda kæranda. Í framhaldinu hafi kæranda verið send ný greiðsluáskorun, dags. 21. maí 2025, þar sem hann hafi verið krafinn um endurgreiðslu á 134.188 kr., auk 15% álags eða alls 154.316 kr. Litið hafi verið svo á samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins og innsendum skýringum og gögnum að kærandi hefði fengið ofgreitt úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 1. mgr. 25. gr. og 2. mgr. 41. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof tímabilið 1. til 7. ágúst 2024. Það sé sú ákvörðun sem kærð sé nú.

Þann 2. júní 2025 hafi borist tölvupóstur frá kæranda þar sem hann hafi óskað eftir lækkun eða niðurfellingu á endurkröfu Fæðingarorlofssjóðs. Með bréfi Fæðingarorlofssjóðs til kæranda, dags. 3. júní 2025, hafi honum verið tilkynnt að innsend gögn hefðu ekki breytt ákvörðun málsins frá 21. maí 2025.

Við vinnslu málsins á kærustigi hafi hins vegar komið í ljós að fjárhæð sem hafi átt að vera í reit á útreikningsskjali ofgreiðslu, sem kæranda hafi verið heimilt að fá greidda frá vinnuveitanda sínum án þess að kæmi til skerðingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði á tímabilinu 1. til 7. ágúst 2024, hefði fallið út. Þar sem um bersýnilega villu hafi verið að ræða hafi kæranda verið send leiðrétting þar um í samræmi við 2. mgr. 23. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með bréfi, dags. 11. júní 2025. Leiðréttingin hafi leitt til þess að endurkrafan lækkaði í 83.868 kr., auk 15% álags eða í samtals 96.448 kr.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 144/2020 sé fæðingar- og foreldraorlof leyfi frá launuðum störfum sem stofnist til við fæðingu barns, frumættleiðingu barns sem sé yngra en átta ára og töku barns sem sé yngra en átta ára í varanlegt fóstur. Í 8. gr. sé fjallað um rétt foreldra til fæðingarorlofs og í 13. gr. sé fjallað um tilhögun fæðingarorlofs.

Í 2. mgr. 13. gr. laga nr. 144/2020 komi fram að þrátt fyrir 1. mgr. 13. gr. sé starfsmanni með samkomulagi við vinnuveitanda heimilt að haga fæðingarorlofi á þann veg að það skiptist niður á fleiri en eitt tímabil og/eða það verði tekið samhliða minnkuðu starfshlutfalli, sbr. þó 3. mgr. 8. gr. Þó megi aldrei taka fæðingarorlof skemur en hálfan mánuð í senn. Vinnuveitandi skuli leitast við að koma til móts við óskir starfsmanns um tilhögun fæðingarorlofs samkvæmt ákvæði þessu.

Í 1. mgr. 25. gr. laga nr. 144/2020 sé kveðið á um skerðingu á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Þar komi meðal annars fram í 1. og 2. málsl. að réttur foreldris sem sé starfsmaður og/eða sjálfstætt starfandi, sbr. 3.-5. tölul. 4. gr., til greiðslna í fæðingarorlofi sé bundinn því að foreldri uppfylli skilyrði um rétt til fæðingarorlofs samkvæmt III. og IV. kafla og leggi niður launuð störf á því tímabili sem það nýti rétt sinn til fæðingarorlofs. Greiðslur frá vinnuveitanda til foreldris í fæðingarorlofi sem myndi stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald og séu hærri en sem nemi mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 24. gr. og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili samkvæmt 1. til 3. mgr. 23. gr. í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs foreldris í þeim almanaksmánuði eða hluta úr almanaksmánuði sem greitt sé fyrir, sbr. 4. mgr. 24. gr. og 13. gr., skuli koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Þá segi í 4. og 5. málsl. að eingöngu skuli greiðslur frá vinnuveitanda sem ætlaðar séu fyrir það tímabil sem foreldri sé í fæðingarorlofi í hverjum almanaksmánuði koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Þá sé átt við tímabil sem hefjist frá og með fyrsta degi fæðingarorlofs foreldris innan tiltekins almanaksmánaðar og ljúki frá og með þeim degi sem foreldrið nýti ekki lengur rétt sinn til fæðingarorlofs innan tiltekins almanaksmánaðar.

Þá komi fram í 1. mgr. 25. gr. að heimilt sé að taka tillit til kjarasamningsbundinna launahækkana, annarra kjarasamningsbundinna greiðslna og launahækkana sem rekja megi til breytinga á störfum foreldris frá því að viðmiðunartímabili samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr. ljúki og fram að fyrsta degi fæðingarorlofs foreldris. Taka skuli tillit til breytinga á framangreindu tímabili á sama hátt og gert sé við útreikninga á meðaltali heildarlauna foreldris samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr.  

Með umsókn, dags. 23. mars 2024, hafi kærandi sótt um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna barns sem hafi fæðst X 2024. Tilkynning um tilhögun fæðingarorlofs hafi borist frá kæranda og hann hafi verið afgreiddur í fæðingarorlof í samræmi við hana, sbr. greiðsluáætlun til hans, dags. 15. apríl 2024.

Á viðmiðunartímabili kæranda samkvæmt 1. mgr. 23 gr. laga nr. 144/2020 hafi viðmiðunarlaun hans verið 736.453 kr. á mánuði en frá því að viðmiðunartímabili hafi lokið og fram að upphafi töku fæðingarorlofs hafi þau hækkað í 813.166 kr. sem miðað hafi verið við. Þannig hafi verið tekið mið af hækkuðum launum kæranda honum til hagsbóta við útreikning á hugsanlegri ofgreiðslu samkvæmt 7. og 8. málsl. 1. mgr. 25. gr. laganna.

Tímabilið 1. til 7. ágúst 2024 hafi kærandi fengið greiddar 141.399 kr. úr Fæðingarorlofssjóði og hefði honum því verið heimilt að þiggja greiðslur frá vinnuveitanda sem hefðu numið mismun á 195.160 kr. og fjárhæð greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði, eða 53.761 kr. án þess að það kæmi til skerðingar á greiðslum úr sjóðnum, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 144/2020.

Samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins fyrir ágúst 2024 hafi kærandi þegið 955.950 kr. í laun. Að teknu tilliti til skýringa kæranda og vinnuveitanda sé greiðsla launa sem tilheyri vinnu kæranda á tímabilinu 1. til 7. ágúst 147.437 kr. Hann hafi því fengið 93.676 kr. hærri greiðslu frá vinnuveitanda sínum en hann hafi mátt og beri því að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði. Ofgreiðsla fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024 sé því 83.868 kr. að teknu tilliti til staðgreiðslu og annarra launatengdra gjalda.

Í 2. mgr. 13. gr. laga nr. 144/2020 komi fram að foreldri sé heimilt að taka fæðingarorlof samhliða skertu starfshlutfalli og að ekki sé heimilt að taka fæðingarorlof skemur en hálfan mánuð í senn. Foreldri geti því ekki nýtt fæðingarorlof fyrir staka daga heldur þurfi hvert tímabil fæðingarorlofs að ná yfir að minnsta kosti hálfan mánuð í senn. Í tilfelli kæranda hafi hann sótt um 100% fæðingarorlof fyrir tímabilið frá 3. júlí til 7. ágúst 2024. Kærandi hafi verið afgreiddur í fæðingarorlof í samræmi við tilkynningar þar um. Greiðslur frá vinnuveitanda hafi verið hærri en sem nemi mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 24. gr. laganna og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili samkvæmt 1. til 3. mgr. 23. gr., í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs kæranda í þeim almanaksmánuði sem greitt hafi verið fyrir, sbr. 4. mgr. 24. gr. og 13. gr. laga nr. 144/2020, og skuli því koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt skýrum fyrirmælum í 25. gr. laga nr. 144/2020 og athugasemdum við þá grein. Eins og áður hafi verið rakið hafi í greiðsluáskorun til kæranda, dags. 18. mars 2025, verið tekið tillit til launabreytinga í samræmi við 7. til 8. málsl. 1. mgr. 25. gr. laganna.

Samkvæmt gögnum málsins sé óumdeilt að kærandi hafi fengið greitt frá vinnuveitanda fyrir sama tímabil og greiðslur frá Fæðingarorlofssjóði eigi við. Þar sem greiðslur frá vinnuveitanda hafi verið hærri en sem nemi mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 24. gr. og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr. í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs foreldris í þeim almanaksmánuði eða hluta úr almanaksmánuði sem greitt sé fyrir, sbr. 4. mgr. 24. gr. og 13. gr., skuli þær koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt skýrum fyrirmælum í 25. gr. laganna og athugasemdum við þá grein.

Í 41. gr. laga nr. 144/2020 sé fjallað um leiðréttingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Í 2. mgr. komi fram að hafi foreldri fengið hærri greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði eða hærri fæðingarstyrk en því hafi borið samkvæmt ákvæðum laga þessara miðað við álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri foreldri að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið að viðbættu 15% álagi óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Fella skuli niður álagið samkvæmt þessari málsgrein sýni foreldri fram á með skriflegum gögnum að því verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Þar sem óumdeilt sé að kærandi hafi fengið greitt frá vinnuveitanda vegna vinnu fyrir sama tímabil og greiðslur frá Fæðingarorlofssjóði eigi við um verði ekki séð að kæranda verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Samkvæmt því sé ekki tilefni til að fella niður 15% álag á kæranda.

Samkvæmt öllu framangreindu hafi Fæðingarorlofssjóður því ofgreitt kæranda 83.868 kr. að viõbættu 15% álagi, 12.580 kr. Alls sé því gerð krafa um að kærandi endurgreiði Fæðingarorlofssjóði 96.448 kr., sbr. leiðrétt bréf til hans ásamt sundurliðun á ofgreiðslu, dags. 11. júní 2025.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að krefja kæranda um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024.

Í V. kafla laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof er kveðið á um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði. Þar segir í 1. mgr. 25. gr. að réttur foreldris sem sé starfsmaður og/eða sjálfstætt starfandi, sbr. 3.-5. tölul. 4. gr., til greiðslna í fæðingarorlofi sé bundinn því að foreldri uppfylli skilyrði um rétt til fæðingarorlofs samkvæmt III. og IV. kafla og leggi niður launuð störf á því tímabili sem það nýti rétt sinn til fæðingarorlofs. Greiðslur frá vinnuveitanda til foreldris í fæðingarorlofi sem mynda stofn til tryggingagjalds samkvæmt lögum um tryggingagjald og eru hærri en sem nemur mismun greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði samkvæmt 24. gr. og meðaltals heildarlauna á viðmiðunartímabili samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr. í réttu hlutfalli við tilhögun fæðingarorlofs foreldris í þeim almanaksmánuði eða hluta úr almanaksmánuði sem greitt er fyrir, sbr. 4. mgr. 24. gr. og 13. gr., skuli koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Um þetta segir í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 144/2020 að gert sé ráð fyrir því að foreldri geti fengið þann tekjumissi sem Fæðingarorlofssjóði sé ekki ætlað að bæta greiddan frá vinnuveitanda samhliða fæðingarorlofi. Samkvæmt 4. málsl. 1. mgr. 25. gr. skulu eingöngu greiðslur frá vinnuveitanda sem ætlaðar eru fyrir það tímabil sem foreldri er í fæðingarorlofi í hverjum almanaksmánuði koma til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Um þetta segir í athugasemdum við ákvæðið að átt sé við tímabil sem hefjist frá og með fyrsta degi fæðingarorlofs foreldris innan tiltekins almanaksmánaðar og ljúki frá og með þeim degi sem foreldrið nýti ekki lengur rétt sinn til fæðingarorlofs innan tiltekins almanaksmánaðar. Hið sama gildi hvort sem foreldri nýti rétt sinn til fæðingarorlofs að fullu eða samhliða minnkuðu starfshlutfalli á fyrrnefndu tímabili.

Í 7. og 8. málsl. 1. mgr. 25. gr. laganna kemur fram að þó sé heimilt að taka tillit til kjarasamningsbundinna launahækkana, annarra kjarasamningsbundinna greiðslna og launahækkana sem rekja megi til breytinga á störfum foreldris frá því að viðmiðunartímabili samkvæmt 1. til 3. mgr. 23. gr. ljúki og fram að fyrsta degi fæðingarorlofs foreldris. Taka skuli tillit til breytinga á framangreindu tímabili á sama hátt og gert sé við útreikninga á meðaltali heildarlauna foreldris samkvæmt 1.-3. mgr. 23. gr. Foreldri skuli sýna fram á með skriflegum gögnum á hvaða grundvelli umræddar launabreytingar samkvæmt 7. málsl. séu byggðar og Vinnumálastofnun sé heimilt að óska eftir staðfestingu frá vinnuveitanda á þeim gögnum sem foreldri leggi fram í þessu sambandi, sbr. 9. málsl. ákvæðisins.

Um framangreint er ítarlega fjallað í athugasemdum með ákvæði 25. gr. í frumvarpi til laga nr. 144/2020 en þar segir meðal annars svo:

„Ljóst er að greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði eiga eingöngu að bæta þann tekjumissi sem foreldrar verða fyrir er þeir leggja niður störf í fæðingarorlofi. Fái foreldri bættan tekjumissinn, sem Fæðingarorlofssjóði er ætlað að bæta, frá vinnuveitanda þykir eðlilegt að þær greiðslur komi til frádráttar greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Er því eins og áður segir miðað við að greiðslur sem eru hærri en sem nemur mismun á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði og meðaltals heildarlauna foreldris á mánuði á viðmiðunartímabili komi til frádráttar fæðingarorlofsgreiðslum. Er þar með tekið tillit til þess að vinnuveitandi geti bætt starfsmanni sínum upp þann tekjumissi sem Fæðingarorlofssjóður bætir ekki. Er því við það miðað í frumvarpinu að foreldrar geti hagað störfum sínum líkt og þeir kjósa utan þess tíma er þeir eru skráðir í fæðingarorlof án þess að það hafi áhrif á greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði á því tímabili sem þeir nýta rétt sinn til fæðingarorlofs. Þannig á það ekki að koma að sök, í tengslum við útreikning á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði fyrir tímabil þar sem foreldri nýtir rétt sinn til fæðingarorlofs, þótt foreldri hafi unnið fleiri yfirvinnutíma en á viðmiðunartímabili eða tekið að sér aukavaktir rétt fyrir töku fæðingarorlofs enda oftast eðlilegar ástæður sem liggja þar að baki, svo sem vinna við stór verkefni eða breytt vaktafyrirkomulag. Í því sambandi skiptir það jafnframt ekki máli þótt vinnan hafi farið fram innan sama almanaksmánaðar og fæðingarorlof hófst svo lengi sem vinnan fór fram áður en orlofið hófst.“

Þá segir í 10. málsl. 1. mgr. 25. gr. að ef foreldri hafi fengið óvenjuháar greiðslur frá vinnuveitanda fyrir eða eftir fæðingarorlof eða meðan á fæðingarorlofi standi miðað við tekjur á viðmiðunartímabili samkvæmt 1.–3. mgr. 23. gr. þannig að ætla megi að þær hafi að hluta eða öllu leyti verið ætlaðar fyrir sama tímabil og það tímabil sem foreldri nýti rétt sinn til fæðingarorlofs skuli Vinnumálastofnun óska eftir að viðkomandi foreldri sýni fram á með skriflegum gögnum fyrir hvaða tímabil umræddar greiðslur hafi verið ætlaðar. Hið sama gildi um óvenjuháar greiðslur frá vinnuveitanda til foreldris á tímabili þar sem foreldri hafi minnkað starfshlutfall sitt samhliða nýtingu réttar til fæðingarorlofs, sbr. 11. málsl. ákvæðisins. Að endingu segir í 12. málsl. 1. mgr. 25. gr. að Vinnumálastofnun sé heimilt að óska eftir staðfestingu frá vinnuveitanda á þeim gögnum sem foreldri leggi fram í þessu sambandi.

Líkt og að framan greinir gera lög nr. 144/2020 ráð fyrir því að einstaklingar geti skipt fæðingarorlofi sínu niður í nokkur tímabil og þá stundað vinnu á öðrum tímabilum en fæðingarorlof er tekið. Eins að hægt sé að nýta rétt til fæðingarorlofs samhliða minnkuðu starfshlutfalli, sbr. 2. mgr. 13. gr. Samkvæmt gögnum málsins sótti kærandi um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna barns síns sem fæddist X 2024. Kærandi skipti fæðingarorlofi sínu á fleiri en eitt tímabil og hóf töku orlofsins 3. júlí 2024. Í ágúst 2024 var kærandi í 100% fæðingarorlofi, sbr. greiðsluáætlun frá 15. apríl 2024.

Í framangreindri greiðsluáætlun frá 15. apríl 2024 kemur fram að meðaltekjur kæranda á viðmiðunartímabili, frá nóvember 2022 til og með október 2023, hafi verið 736.453 kr. og áætluð greiðslufjárhæð á mánuði miðað við 80% af meðaltali heildarlauna væri því 589.162 kr. miðað við 100% fæðingarorlof. Frá því að viðmiðunartímabili lauk og fram að upphafi töku fæðingarorlofs höfðu þau hækkað í 813.166 kr. miðað við 100% fæðingarorlof. Tekið var mið af þeirri fjárhæð við útreikning á hugsanlegri ofgreiðslu samkvæmt 7. og 8. málsl. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 144/2020, kæranda til hagsbóta.

Kærandi fékk greiddar 141.399 kr. úr Fæðingarorlofssjóði fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024 og var á því tímabili einungis heimilt að þiggja greiðslur frá vinnuveitanda sem námu mismun á 195.160 kr. og greiðslna frá Fæðingarorlofssjóði, eða 53.761 kr., án þess að kæmi til skerðingar á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði. Í ágúst 2024 fékk kærandi 147.437 kr. í laun fyrir þann mánuð, eða 93.676 kr. umfram það sem heimilt var samkvæmt framangreindu. Ofgreiðsla fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024 nam því 83.868 kr. að teknu tilliti til staðgreiðslu og annarra launatengdra gjalda.

Kærandi hefur vísað til þess að hann hafi unnið tvær vaktir í lok tímabilsins og ekki gert sér grein fyrir að það hefði áhrif á rétt hans til fæðingarorlofsgreiðslna. Það hafi verið mannleg mistök af hálfu vinnuveitanda að skrá kæranda á vaktirnar.

Í 41. gr. laga nr. 144/2020 er kveðið á um leiðréttingu á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði og greiðslu fæðingarstyrks. Þar segir í 2. mgr. að hafi foreldri fengið hærri greiðslu úr Fæðingarorlofssjóði eða hærri fæðingarstyrk en því hafi borið samkvæmt ákvæðum laganna miðað við álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri foreldri að endurgreiða Fæðingarorlofssjóði þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd að viðbættu 15% álagi óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Fella skuli niður álagið sýni foreldri fram á með skriflegum gögnum að því verði ekki kennt um þá annmarka er hafi leitt til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Af fyrirliggjandi gögnum er ljóst að kærandi fékk ofgreitt úr Fæðingarorlofssjóði fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024 þar sem hann fékk of háar greiðslur frá vinnuveitanda samhliða greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði, sbr. það sem að framan er rakið. Ákvæði 41. gr. laga nr. 144/2020 er fortakslaust að því er varðar skyldu til að endurgreiða ofgreiddar bætur óháð ásetningi eða gáleysi foreldris. Enga heimild er að finna í lögum nr. 144/2020 til að fella niður endurkröfu eins og kærandi hefur farið fram á. Þar sem ekki liggja fyrir skrifleg gögn um að kæranda verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar er ekki ástæða til að fella niður álagið sem lagt var á endurkröfuna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 11. júní 2025, um að krefja kæranda um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024 því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 11. júní 2025, um að krefja A, um endurgreiðslu ofgreiddra fæðingarorlofsgreiðslna fyrir tímabilið 1. til 7. ágúst 2024, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir