Mál nr. 364/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 364/2025

Fimmtudaginn 14. ágúst 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 10. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 21. maí 2025, um að synja umsókn hans um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 17. mars 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 21. maí 2025. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 6. júní 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 10. júní 2025. Með bréfi, dags. 12. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 19. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. júní 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 24. júní 2025 og voru þær kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. júní 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi þann 21. maí 2025 synjað umsókn hans um fjárhagsaðstoð fyrir marsmánuð 2025. Reykjavíkurborg beri fyrir sig að í upphafi mánaðarins hafi kærandi verið með of háa inneign á bankareikningi.

Umsókn kæranda hafi fyrst verið synjað vegna þess að hann hefði fengið greiddar atvinnuleysisbætur en slíkar greiðslur séu undanþegnar reglum um tekjur. Þetta hafi gerst við lok réttindatímabils hans hjá Vinnumálastofnun. Kærandi hafi spurst fyrir um málið og áfrýjað þeirri synjun. Það hafi tafið málið fram yfir mánaðamót og kærandi hafi því neyðst til þess að taka lán fyrir útgjöldum mánaðamótanna en fyrir lántökuna hafi innstæða á reikningi hans verið 2.378 kr. Í lok febrúar 2025 hafi innstæðan á reikningnum því verið 2.378 kr. vegna fyrri inneignar, 298.681 kr. vegna atvinnuleysisbóta og 150.000 kr. vegna láns, eða alls 451.059 kr. Það sé vissulega há upphæð en mánaðarleg grunnútgjöld kæranda nemi 400.000 kr. og þessir peningar hafi mest megnis verið búnir strax eftir mánaðamót.

Í reglum Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð eða lögum sé ekki að finna neinar fastar takmarkanir á innstæðum. Hefði kærandi ekki tekið umrætt lán hefði hann einfaldlega farið í vanskil. Óumdeilt sé að kærandi hafi átt rétt á og þörf fyrir fjárhagsaðstoð fyrir marsmánuð 2025.

Daginn eftir að ákvörðun hafi borist, eða 22. maí 2025, hafi kærandi krafist rökstuðnings fyrir ákvörðuninni sem hafi ekki borist innan tveggja vikna eins og reglur kveði á um, enda hafi ákvörðunin ekki verið tekin með neinni stoð í lögum eða reglum. Í ljósi framangreinds krefjist kærandi þess að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar verði felld úr gildi.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Reykjavíkurborgar kemur fram að ekki hafi legið fyrir innstæða á bankareikningi í lok mars 2025, enda hafi innstæða í lok febrúar 2025 að fjárhæð 451.059 kr. verið lögð til grundvallar ákvörðuninni. Svipuð rök eigi þó við óháð því hvor upphæðin sé notuð. Eins og fram komi í kæru hafi umrædd innstæða ekki verið sparnaður heldur veltufé. Eftir að reikningar næstu daga hafi verið greiddir, nær eingöngu matar- og húsnæðiskostnaður, hafi eftirstöðvar verið 53.506 kr. en mánuði fyrr hafi innstæðan verið 2.378 kr.

Innstæða í lok mars 2025 sem Reykjavíkurborg vísi til en sé kærunni óviðkomandi skýrist enn fremur af frekari töku neyðarlána þar sem velferðarsvið borgarinnar hafi brugðist kæranda. Hann hafi þurft á fjárhagsaðstoð að halda fyrir mars 2025 og ekki átt von á greiðslu fyrir apríl 2025 en hafi samt sem áður neyðst til þess að greiða fyrir mat og húsnæði. Umrædd neyðarlán frá fjölskyldu hafi eingöngu verið veitt þar sem kærandi hafi séð fram á að fjárhagsaðstoð myndi ekki berast og/eða ekki duga fyrir skuldbindingum en Reykjavíkurborg beri samkvæmt lögum að veita fjárhagsaðstoð, ekki fjölskylda. Með þeim kröfum sem Reykjavíkurborg hafi gert til innstæðu á reikningi kæranda hafi þær aðstæður skapast að kærandi hefði aðeins uppfyllt skilyrði fjárhagsaðstoðar hefði hann ekki gert neyðarráðstafanir til þess að greiða skuldir.

Reykjavíkurborg fari með rangt mál í samantekt á málsatvikum. Það sé ósatt að kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi fyrir ákvörðuninni þann 26. maí 2025 en kærandi hafi sannarlega óskað eftir rökstuðningi í tölvupósti, dags. 22. maí 2025, daginn eftir að synjunarbréf hafi borist. Einnig sé ósatt að rökstuðningur hafi verið sendur þann 6. júní 2025 en hann hafi sannarlega verið sendur og borist þann 10. júní 2025, eftir að málið hafi verið kært til úrskurðarnefndar velferðarmála.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gamall einhleypur maður. Kærandi búi í eigin húsnæði og sé X að mennt. Kærandi hafi verið í vinnu en hafi misst vinnuna og verið að þiggja atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun síðan í september 2024 en klárað rétt sinn þar í lok febrúar 2025. Hann eigi ekki sögu um félagslega erfiðleika og sé í góðum tengslum við fjölskyldu og vini.

Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 17. mars 2025, vegna tímabilsins [1. til 31. mars 2025]. Framangreindri umsókn hafi verið synjað með bréfi þann 27. mars 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 21. maí 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar um undanþágu frá eignum tímabilið 1. mars 2025 til 31. mars 2025, skv. 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi þann 26. maí 2025 vegna fyrrgreindrar ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs, dags. 21. maí 2025. Honum hafi verið sendur rökstuðningur með bréfi þann 6. júní 2025. Þann 10. júní 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í III. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé að finna ákvæði sem lúti að rétti til fjárhagsaðstoðar. Við mat á því hvort umsækjandi geti átt rétt til fjárhagsaðstoðar samkvæmt reglunum skuli meðal annars horft til 12. gr. reglnanna sem kveði á um hvernig skuli litið til tekna og eigna umsækjanda. Þá segi í 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð:

„Eigi umsækjandi, maki hans eða sambýlingur, eignir umfram íbúðarhúsnæði til eigin nota og eina bifreið, eða hafi hann nýlega selt eignir sínar, skal honum vísað á lánafyrirgreiðslu banka og sparisjóða, þó að tekjur hans séu lægri en grunnfjárhæð. Ef umsækjandi, maki hans eða sambýlisaðili, á eignir sem nýtast geta til framfærslu á hann ekki rétt á fjárhagsaðstoð.“

Upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu til einstaklings, 18 ára eða eldri, sem reki eigið heimili geti numið allt að 247.572 kr., sbr. 1. mgr. 10. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Kærandi hafi átt inneign á bankareikningi í lok mars 2025 að upphæð 503.508 kr., sem sé hærri en framangreind upphæð fjárhagsaðstoðar samkvæmt reglum um fjárhagsaðstoð og hann hafi getað nýtt sér til framfærslu fyrir umrætt tímabil. Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs talið rétt að líta til inneignar í banka samkvæmt reikningsyfirliti sem eign í skilningi 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð.

Með vísan til framangreinds hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna rafrænnar miðstöðvar um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025, sbr. 9. mgr. 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Þess megi geta að kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 4. apríl 2025, fyrir tímabilið 1. til 30. apríl 2025 sem hafi verið samþykkt á rafrænni miðstöð þann 22. apríl 2025. Þá hafi kæranda verið úthlutað félagsráðgjafa á miðstöð Reykjavíkurborgar og verið boðaður í viðtal hjá Atvinnu- og virknimiðlun Reykjavíkurborgar (AVM).

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 21. maí 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 3. gr. framangreindra reglna skal við ákvörðun á fjárhagsaðstoð leggja til grundvallar grunnfjárþörf til framfærslu og frá henni dregnar heildartekjur. Grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar til einstaklings 18 ára og eldri sem rekur eigið heimili getur numið allt að 247.572 kr. á mánuði, sbr. 1. mgr. 10. gr. reglnanna. Með tekjum er átt við allar tekjur einstaklings/maka sem ekki eru sérstaklega til framfærslu barna, þ.e. atvinnutekjur, allar skattskyldar tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins, greiðslur úr lífeyrissjóðum, atvinnuleysisbætur, leigutekjur o.fl., sbr. 1. mgr. 12. gr. reglnanna.

Í 9. mgr. 12. gr. reglnanna kemur fram að eigi umsækjandi, maki hans eða sambýlingur, eignir umfram íbúðarhúsnæði til eigin nota og eina bifreið, eða hafi hann nýlega selt eignir sínar, skuli honum vísað á lánafyrirgreiðslu banka og sparisjóða, þó að tekjur hans séu lægri en grunnfjárhæð. Ef umsækjandi, maki hans eða sambýlisaðili, eigi eignir sem nýst geta til framfærslu eigi hann ekki rétt á fjárhagsaðstoð.

Reglur Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð ganga út frá því að allar eignir, aðrar en íbúðarhúsnæði til eigin nota og bifreið, sé eðlilegt að nota sér til framfærslu áður en fengin er fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Fjárhagsaðstoðin er þannig neyðarúrræði fyrir þá sem hafa ekki aðgang að fjármunum sér til framfærslu.

Samkvæmt gögnum málsins átti kærandi 503.508 kr. á bankareikningi sínum í mars 2025. Að mati úrskurðarnefndarinnar var um eign að ræða sem kæranda bar að nýta sér til framfærslu í mars 2025 áður en til fjárhagsaðstoðar kæmi frá sveitarfélaginu en reglur Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð gera ekki ráð fyrir að tekið sé tillit til útgjalda umsækjanda eða fjárhagslegra skuldbindinga við mat á því hvort réttur til fjárhagsaðstoðar sé til staðar. Með vísan til þess er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025 því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 21. maí 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. mars 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir