Úrskurður nr. 578/2025

Hinn 14. ágúst 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 578/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25030003

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 28. febrúar 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Mexíkó (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 13. febrúar 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara krefst hann þess að endurkomubanninu verði markaður skemmri tími.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Samkvæmt gögnum málsins hafði lögregla afskipti af kæranda á Selfossi 7. febrúar 2025. Fram kom að lögregla hefði tekið eftir þremur litlum hópbifreiðum í samfloti sem í voru ferðamenn ásamt farangri. Lögregla stöðvaði eina þeirra sem kærandi hafi ekið. Grunaði lögreglu að kærandi æki ferðamönnum gegn gjaldi án þess að hafa atvinnuleyfi, rekstrarleyfi og aukin ökuréttindi. Kærandi hafi síðar verið færður á lögreglustöð til skýrslutöku með aðstoð túlks. Kæranda var, sama dag, birt tilkynning þar sem fram kom að til skoðunar væri að brottvísa honum og ákvarða endurkomubann á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Í tilkynningunni kom fram það mat lögreglu að kærandi hefði brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laga um útlendinga og gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar varðandi atvinnu og tilgang dvalar. Kæranda var veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram andmæli, sbr. 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi lagði ekki fram andmæli vegna málsins. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 13. febrúar 2025, var kæranda brottvísað og ákveðið endurkomubann til Íslands og Schengen-svæðisins í þrjú ár. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 14. febrúar 2025, og kærð til kærunefndar útlendingamála 28. febrúar 2025. Kæranda var skipaður talsmaður með bréfi Útlendingastofnunar 5. mars 2025 og 14. mars 2025 lagði kærandi fram greinargerð vegna málsins. Frekari upplýsingar í málinu bárust frá Útlendingastofnun 26. maí 2025.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til atvika málsins og afskipta lögreglu af kæranda. Kærandi hafi ekki dvalarleyfi á Íslandi og hafi ekki starfað hér á landi sem leiðsögumaður. Í fyrstu hafi hann gefið upp að hann væri að skoða landið með vinum og ættingjum. Hann hafi síðar játað að vera fararstjóri á vegum eigin ferðaskrifstofu en sæi þó ekki um leiðsögn á íslenskum ferðamannastöðum. Kærandi hafi ekki þegið háar fjárhæðir fyrir leiðsögn frá ferðahópnum, eingöngu fengið greiddan ferðakostnað og uppihald. Hann fái greidd laun fyrir önnur störf á vegum ferðaskrifstofunnar. Þrátt fyrir að hópur ferðamanna hafi keypt þjónustu ferðaskrifstofunnar um aðstoð á ferðalagi á Íslandi hafi kærandi eingöngu nýtt tækifærið til þess að koma aftur til landsins, sem hann hafi gert fimm sinnum áður. Líkja megi hlutverki kæranda við aðila sem tilheyrir stærri hópi ferðamanna sem skipuleggi dagsferðir o.þ.h., oftast nær gegn einhvers konar umbun á borð við fríar máltíðir, án þess þó að um leiðsögn sé að ræða. Hafi kærandi ekki haft einbeittan brotavilja til að brjóta gegn ákvæðum laga um útlendinga og laga um atvinnuréttindi útlendinga nr. 97/2002 og sé því ekki grundvöllur til þess að brottvísa honum með vísan til b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að auki verði að hafa meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins til hliðsjónar við töku íþyngjandi stjórnvaldsákvörðunar. Þrátt fyrir að kærandi hafi ekki haft atvinnuleyfi á Íslandi þá megi rekja háttsemi hans til vankunnáttu á íslenskri löggjöf. Með tilliti til skorts á ásetningi og takmörkuðu tjóni af háttsemi hans hefði stjórnvöldum borið að bjóða honum að breyta ferðaáætlun sinni og yfirgefa landið af sjálfsdáðum, áður en gripið væri til þess ráðs að brottvísa honum.

Komist kærunefnd að þeirri niðurstöðu að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnun um brottvísun krefst kærandi þess til vara að endurkomubanni hans verði markaður skemmri tími. Byggir kærandi á því að greina megi stigmögnun í alvarleika brota með hliðsjón af stafliðum 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Brot gegn b-lið ákvæðisins lúti því að vægari brotum en t.a.m. gegn f-lið. Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar nr. 1269/2024, dags. 18. desember 2024, þar sem aðila hafi verið brottvísað á sama lagagrundvelli en brot aðila þess stjórnsýslumáls hafi verið alvarlegri. Með úrskurðinum hafi kærunefnd stytt endurkomubann úr fjórum árum í tvö, og séu því fordæmi fyrir því að stytta endurkomubönn vegna brottvísana á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt framansögðu hafi Útlendingastofnun borið að horfa til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og ákvarða lágmarksendurkomubann, eða til tveggja ára að hámarki.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að í b-lið felist heimild til að vísa útlendingi brott ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna. Hér undir myndu sem fyrr geta fallið fleiri en eitt brot gegn lögunum sem hvert fyrir sig teldist ekki alvarlegt.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kærandi hafi starfað ólöglega hér á landi án tilskilinna atvinnu- og dvalarleyfa, sbr. 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga. Að framangreindu virtu var það mat Útlendingastofnunar að heimilt væri að brottvísa kæranda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga þar sem hann hefði brotið alvarlega gegn ákvæðum laga um útlendinga.

Kærandi er ríkisborgari Mexíkó og hafði því heimild til dvalar hér á landi í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga. Dvalarheimild kæranda grundvallast á undanþágu frá skyldu til að hafa vegabréfsáritun við komu til landsins, sbr. viðauka 9 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022. Slík dvalarheimild veitir þó ekki heimild til atvinnuþátttöku hér á landi. Samkvæmt meginreglum laga um atvinnuréttindi útlendinga nr. 97/2002 ber erlendum ríkisborgurum almennt að hafa atvinnuleyfi til starfa hér á landi en frá því eru undanþágur sem mælt er fyrir um í III. kafla laganna. Undanþágur vegna tímabundinna starfa í allt að 90 daga á ári eru lögfestar í 23. gr. laganna. Fram kemur í 1. mgr. 23. gr. til hvaða starfa slíkar undanþáguheimildir geti átt við en í 2. mgr. koma fram formskilyrði varðandi tilkynningu og upplýsingamiðlun til Vinnumálastofnunar, sem fer með framkvæmd laga um atvinnuréttindi útlendinga, sbr. 2. mgr. 4. gr. laganna. Á vefsvæði sínu hefur Vinnumálastofnun birt frekari upplýsingar vegna leiðsögumanna og hópstjóra. Á vefsvæðinu er jafnframt hlekkur þar sem aðilar geta lagt fram tilkynningu til Vinnumálastofnunar í samræmi við 2. mgr. 23. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga. Samkvæmt upplýsingum Vinnumálastofnunar þurfa leiðsögumenn með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins að sækja um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi vegna starfa sinna á Íslandi, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 23. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga. Af því leiðir að leggja verður til grundvallar að nauðsynlegt sé fyrir útlendinga sem koma hingað til lands til að starfa sem leiðsögumenn að sækja um tímabundið atvinnuleyfi samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga og lögum um útlendinga.

Kærandi ber fyrir sig að hafa verið fararstjóri á vegum eigin ferðaskrifstofu án þess þó að hafa séð um leiðsögn á íslenskum ferðamannastöðum. Hann hafi ekki þegið háar fjárhæðir frá ferðahópnum, eingöngu fengið ferðakostnað og uppihald. Að auki fái hann þóknun fyrir bókanir og greidd laun fyrir störf á vegum ferðaskrifstofunnar. Kærandi hafi áður komið til Íslands fimm sinnum og viljað nýta færið þar sem hann hafi þegar verið á Spáni. Hafi kærandi ekki haft einbeittan brotavilja til þess að brjóta gegn lögum um útlendinga. Samkvæmt fyrirliggjandi lögregluskýrslum liggur fyrir sá framburður kæranda að hann sé eigandi tilgreindrar mexíkóskrar ferðaskrifstofu. Hann hafi verið með hópi ferðamanna á vegum ferðaskrifstofunnar og fengið greitt uppihald, en einnig þóknanir á vegum bókunarfyrirtækis og laun af hálfu ferðaskrifstofunnar fyrir önnur störf. Á vettvangi hafi lögregla rætt við þrjá farþega í bifreið kæranda sem allir hafi verið samsaga um kaup á ferð til Íslands með umræddri ferðaskrifstofu og að kærandi væri leiðsögumaður hópsins.

Að framangreindu virtu verður lagt til grundvallar að tilgangur með dvöl kæranda hér á landi hafi verið að stunda atvinnustarfsemi, þ.e. skipulagning ferðar fyrir ferðamenn fyrir hönd fyrirtækis í hans eigu, þ.m.t. að annast samgöngur fyrir fólk hér á landi og hafa milligöngu um aðra þjónustu. Er framburður kæranda um að hafa gengt hlutverki fararstjóra, án þess þó að vera leiðsögumaður, ekki studdur neinum haldbærum gögnum. Þá er ótrúverðugur framburður kæranda að hann hafi í einhvers konar greiðaskyni sinnt hópi ferðamanna sem hann hafi kynnst í Madríd nokkrum dögum fyrir komu til Íslands. Samkvæmt því sem þegar hefur komið fram hafði kærandi heimild til dvalar á landinu á grundvelli áritunarfrelsis, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga, en hann hafði ekki heimild til þess að stunda atvinnu, sbr. 2. mgr. 50. gr. sömu laga. Atvinnustarfsemi án viðhlítandi heimildar hefur neikvæð áhrif á aðilann sjálfan, þá sem kaupa af honum þjónustu, og íslenskt samfélag í heild. Slík háttsemi er til þess fallin að grafa undan íslenskum vinnumarkaði með hliðsjón af réttindum og réttaröryggi launþega. Þar að auki eru þjónustukaupendur í ótryggri stöðu auk þess sem tekju- og virðisaukaskattur af seldri vinnu rennur ekki til ríkissjóðs. Að teknu tilliti til framangreinds teljast réttarbrot kæranda gegn lögum um útlendinga alvarleg og eru skilyrði til brottvísunar samkvæmt b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára. Að teknu tilliti til atvika málsins og úrskurðaframkvæmdar kærunefndar er hæfilegt að kærandi sæti endurkomubanni til tveggja ára og er því fallist á varakröfu kæranda.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til málsatvika er rétt að fella frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einnig litið til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart brotum á ákvæðum laga um útlendinga.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hófst endurkomubann kæranda þegar hann var færður úr landi 14. febrúar 2025. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu verður hin kærða ákvörðun hvað varðar brottvísun kæranda frá landinu á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og niðurfellingu frests til þess að yfirgefa landið sjálfviljugur staðfest. Endurkomubann kæranda skal vera tvö ár.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest hvað varðar brottvísun kæranda. Endurkomubann kæranda er ákveðið tvö ár.

The decision of the Directorate of Immigration regarding the appellant‘s expulsion is affirmed. The appellant‘s entry bann shall be two years.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir