1293/2025. Úrskurður frá 21. ágúst 2025

Hinn 21. ágúst 2025 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1293/2025 í máli ÚNU 25060011.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 19. júní 2025, kærði […] til úrskurðarnefndar um upplýsingamál ákvörð­un Hvalfjarðarsveitar að synja beiðni hans um aðgang að gögnum. Með erindi, dags. 2. júní 2025, óskaði kærandi eftir aðgangi að afgreiðslu og tilkynningu um álagningu gjalda vegna um­sókna um byggingarleyfi fyrir fjórar tilgreindar fasteignir.
 
Með erindi, dags. 19. júní 2025, voru kæranda veittar tilteknar upplýsingar um fasteignirnar og bygg­ingarleyfi í tengslum við þær. Samkvæmt upplýsingalögum ætti einstaklingur rétt til aðgangs að gögnum sem vörðuðu hann sjálfan að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Gagnabeiðni kæranda félli ekki undir þennan rétt, að því gefnu að kærandi væri ekki eigandi, lóðarhafi eða aðili sem hefði lögmæta hagsmuni af málinu.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Hvalfjarðarsveit með erindi, dags. 23. júní 2025, og sveitarfélaginu gefinn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að sveitarfélagið afhenti úrskurð­ar­nefnd um upp­lýs­inga­mál þau gögn sem kær­an varðar.
 
Umsögn Hvalfjarðarsveitar barst úrskurðarnefndinni 1. júlí 2025. Umsögninni fylgdu þau gögn sem kæran varðar. Í umsögn­inni kemur fram að sveitarfélagið telji að gögnin sem kæran lýtur að, þ.e. álagningarseðlar á hendur nafngreindum aðilum vegna leyfisgjalda bygginga, hafi að geyma upp­lýsingar um einkamálefni þeirra einstaklinga sem í hlut eiga, sbr. 1. málsl. 9. gr. upplýsinga­laga, nr. 140/2012. Í gögnunum komi fram persónugreinanlegar upplýsingar, sundurliðaðar upp­lýs­ingar um einstök gjöld sem lögð séu á nafngreinda aðila vegna útgáfu leyfa vegna tilgreindra bygg­ingaráforma á tilgreindum fasteignum og eftir atvikum önnur gjöld sem svari til einka- og fjár­hagsmálefna einstaklinga. Því sé sanngjarnt og eðlilegt að álagningarseðlar byggingarleyfis­gjalda séu ekki aðgengilegir almenningi. Þá setji lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýs­inga, nr. 90/2018, skorður við því að sveitarfélagið miðli upplýsingum af þessu tagi. Til stuðnings alls þessa vísist til úrskurðar nefndarinnar nr. A-519/2014, þar sem upplýsingar á álagn­ingar­seðl­um fasteignagjalda hafi verið taldar varða einkamálefni þeirra einstaklinga sem í hlut áttu.
 
Í skýringum Hvalfjarðarsveitar, dags. 1. júlí 2025, sem fylgdu trúnaðargögnum til nefndarinnar, kom fram að upplýsingar sem vörðuðu fyrirtæki einyrkja væri rétt að líta á sem persónugreinan­leg­ar upplýsingar samkvæmt skilgreiningu þess efnis í 2. tölul. 3. gr. laga nr. 90/2018. Erindi vegna einn­ar af þeim fjórum fasteignum sem óskað hefði verið upplýsinga um væru tvö talsins, annars veg­ar vegna einstaklingsins og hins vegar vegna einkahlutafélags sem hann væri 100% eigandi að, skráð­ur stjórnarformaður og framkvæmdastjóri. Sveitarfélagið teldi rök hníga að því að líta bæri á ein­staklinginn og fyrirtæki hans sem einn og sama aðilann, og að upplýsingar um álögð gjöld á fyrir­tækið teldust þannig upplýsingar um einstaklinginn.
 
Umsögn Hvalfjarðarsveitar var kynnt kæranda með erindi, dags. 1. júlí 2025, og honum gefinn kost­ur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Í athugasemdum kæranda, dags. 13. júlí 2025, kem­ur fram að sveitarfélagið hafi í febrúar 2025 afhent kæranda sex álagningarseðla vegna bygg­ing­arleyfisumsókna samkvæmt beiðni. Gögnin hafi varðað sambærilegar umsóknir og nú séu til um­fjöllunar. Þannig hafi sveitarfélagið áður litið svo á að því væri ekki óheimilt að veita þessar upp­lýsingar. Þá hafi sveitarfélagið áður birt upplýsingar um fjárhæðir gjalda í fundargerðum nefnda við afgreiðslu byggingarleyfa en því hafi nú verið hætt. Fjölmörg sveitarfélög birti í fund­ar­gerðum nöfn einstaklinga og fyrirtækja sem sæki um byggingarleyfi. Loks sé til þess að líta að álagn­ing byggingarleyfisgjalda byggist á settum reglum og gjaldskrá sveitarfélagsins og inni­haldi út­reikning á lögbundnu þjónustugjaldi. Kærandi hafi áhuga á upplýsingum um fjárhæðir gjalda sem fram komi í gögnunum. Séu í gögnunum persónulegar upplýsingar sé sveitarfélaginu í lófa lag­ið að afmá þær.
 

Niðurstaða

1.

Í máli þessu er deilt um rétt kæranda til aðgangs að gögnum í vörslu Hvalfjarðarsveitar. Gögnin eru álagningarseðlar byggingarleyfisgjalda. Sveitarfélagið telur óheimilt að afhenda kæranda gögn­in þar sem þau hafi að geyma upplýsingar um einka- og fjárhagsmálefni einstaklinga sem sann­gjarnt sé og eðlilegt að fari leynt, sbr. 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Þá girði lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018, einnig fyrir að miðlað sé upplýs­ing­um af þessu tagi.
 
Meginregla um upplýsingarétt almennings er í 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga þar sem segir að skylt sé að veita almenningi aðgang að fyrir­liggjandi gögnum sem varða tiltekið mál, sé þess óskað, með þeim takmörkunum sem greinir í 6.–10. gr. laganna. Sama gildi þegar óskað sé aðgangs að tiltekn­um fyrirliggjandi gögnum. Réttur almennings til aðgangs að gögnum er því lögbundinn og verður ekki takmarkaður nema á grundvelli undanþáguákvæða upplýsingalaga, sem ber að skýra þröngt í ljósi meginreglunnar.
 

2.

Í tilefni af vísun Hvalfjarðarsveitar til laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga nr. 90/1018, bendir úrskurðarnefnd um upplýsingamál á að samkvæmt 2. mgr. 5. gr. þeirra laga tak­marka lögin ekki þann rétt til aðgangs að gögnum sem mælt er fyrir um í upplýsingalögum og stjórn­sýslulögum. Þannig geta ákvæði persónuverndarlaganna ekki ein og sér komið í veg fyrir að­gang almennings að gögnum á grundvelli upplýsingalaga. Hvað sem því líður getur verið rétt að líta til ákvæða laga nr. 90/2018 við túlkun á 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga þar sem fram kemur að óheim­ilt sé að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- eða fjárhagsmálefni einstak­linga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, nema sá samþykki sem í hlut á. Í athugasemdum við 9. gr. í greinargerð með frumvarpi því sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, kemur eftir­far­andi fram:
 

Ákvæði 9. gr. […] felur í sér nokkurs konar vísireglu um það hvenær rétt sé að halda leynd­um upplýsingum um einkahagsmuni. Stjórnvaldi […] er með öðrum orðum ætlað að vega og meta um­beðin gögn með tilliti til þess hvort upplýsingar sem þau hafa að geyma séu þess eðlis að rétt sé að undanþiggja þær aðgangi almennings. Við það mat verð­ur að taka mið af því hvort upplýsingarnar séu samkvæmt almennum sjónarmiðum svo viðkvæmar að þær eigi ekkert erindi við allan þorra manna.
 
Erfitt er að tilgreina nákvæmlega þau sjónarmið sem stjórnvaldi er rétt að leggja til grund­vallar við mat á því hvaða einkamálefni einstaklinga eru þannig vaxin að þau rétt­læti undanþágu frá upplýsingarétti í hverju tilviki. […] Þannig er engum vafa undirorpið að viðkvæmar persónuupplýsingar samkvæmt lögum um persónuvernd eru allar undan­þegn­ar aðgangi almennings skv. 9. gr. Þar má t.d. nefna upplýsingar um litar­hátt, kyn­þátt, stjórnmálaskoðanir og trúarbrögð, upplýsingar um hvort maður hafi verið grunað­ur, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað, upplýsingar um kynlíf manna og heilsu­hagi, lyfja-, áfengis- og vímuefnanotkun, svo og upplýsingar um félags­leg vanda­mál. Aðrar upplýsingar sem geta talist viðkvæmar samkvæmt almennum við­mið­um í ís­lensk­um rétti kunna einnig að falla undir ákvæðið þótt þær teljist ekki við­kvæm­ar per­sónu­upplýsingar samkvæmt persónuverndarlögum. Hér undir geta til að mynda fallið upp­lýsingar um fjármál einstaklinga og upplýsingar sem lúta beinlínis að öryggi þeirra.

 
Úrskurðarnefndin hefur farið yfir gögnin sem Hvalfjarðarsveit afmarkaði beiðni kæranda við. Um er að ræða sex erindi frá Hvalfjarðarsveit til tilgreindra aðila, vegna fjögurra fasteigna:
 

• Tvö erindi vegna […]. Bréfin eru stíluð annars vegar á einstakling, og hins vegar einka­hlutafélag sem er í 100% eigu sama einstaklings.
• Erindi vegna […].
• Tvö erindi vegna […].
• Erindi vegna […].

 
Yfirskrift erindanna er „byggingar­heimildargjöld“. Í erindunum eru upplýsingar um hver sæki um bygg­ingar­heim­ild, fyrir hvers konar húsnæði, hvernig húsnæðið verði nýtt, heildargjöld sem sveit­ar­félagið hafi ákveðið og eftir atvikum sundurliðun gjaldsins, hvort umsóknin samrýmist skipu­lagi og hvort hún sé samþykkt. Þá eru í bréfunum upplýsingar um kennitölur umsækjenda, heimilis­föng og eftir atvik­um netföng. Fyrst verður tekin afstaða til erindanna sem stíluð eru á einstak­linga.
 
Að mati nefndarinnar varða upplýsingar í erindunum til einstaklinganna, um álögð byggingar­leyfis­gjöld, fjárhagsmálefni þeirra, sbr. 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga. Við mat á því hvort sann­gjarnt sé og eðlilegt að upplýsingarnar fari leynt telur nefndin að horfa þurfi til þess að gjaldið sem um ræðir er staðlað gjald sem greitt er fyrir opinbera þjónustu og byggist á gjaldskrá fyrir af­greiðslu umsókna, leyf­is­veitinga og þjónustu byggingarfulltrúa Hvalfjarðarsveitar sem er opin­ber­lega að­gengi­leg al­menn­ingi í Stjórnartíðindum. Upplýsingar um fjárhæð gjaldsins varpa ekki ljósi á fjár­hags­stöðu þeirra einstaklinga sem um ræðir, svo sem um tekjur, eignir þeirra eða skuld­ir. Þannig tel­ur úr­skurð­arnefndin að það sé hvorki sanngjarnt né eðlilegt að upplýs­ing­ar­nar fari leynt, sbr. 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga, og að Hvalfjarðarsveit sé skylt að afhenda þær kær­anda.
 
Varðandi upplýsingar um kennitölur og heimilisföng einstaklinganna sem um ræðir telur nefndin að þær teljist ekki varða slík einkamálefni einstaklinganna sem sanngjarnt sé og eðlilegt að fari leynt samkvæmt upplýsingalögum. Hins vegar telur úrskurðar­nefnd­in að upplýsingar um einka­net­föng einstakling­anna, sem ekki verður séð að hafi birst opin­ber­lega, varði einkamálefni þeirra sem sanngjarnt sé og eðli­legt að fari leynt og að Hvalfjarðarsveit sé óheimilt að afhenda þær kær­anda.
 

3.

Erindi vegna einnar af þeim fjórum fasteignum sem óskað var upplýsinga um eru tvö tals­ins og varða annars vegar einstakling og hins vegar einkahlutafélag sem sami einstaklingur er 100% eig­andi að, skráður stjórnarformaður og framkvæmdastjóri. Sveitarfélagið telur að líta beri á ein­stak­ling­inn og fyrirtæki hans sem einn og sama aðilann, og að upplýsingar um álögð gjöld á fyrir­tæk­ið teljist þannig upplýsingar um einstaklinginn.
 
Úrskurðarnefndin telur ekki útilokað að upplýsingar um einkahlutafélag geti varpað ljósi á einka- eða fjárhagsmálefni einstaklings sem á félagið með þeim hætti að óheimilt sé að afhenda upplýs­ing­arnar samkvæmt 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga. Sú staða er hins vegar ekki uppi í þessu máli, enda hefur nefndin þegar komist að þeirri niðurstöðu að Hvalfjarðarsveit sé skylt að afhenda kær­anda upplýsingar um álögð byggingarleyfisgjöld á tilgreinda einstaklinga. Þá telur úrskurðarnefnd­in að það hafi ekki þýðingu í þessu samhengi þótt litið hafi verið svo á að upplýsingar um lög­aðila geti í einhverjum tilvikum talist vera persónuupplýsingar í skilningi 2. tölul. 3. gr. laga nr. 90/2018. Þótt á það yrði fallist í þessu máli að umbeðnar upplýsingar teldust vera persónuupplýsingar um eig­anda einkahlutafélagsins er ljóst að upplýsingalög leggja ekki bann við afhendingu gagna sem inni­halda persónu­upp­lýsingar, heldur þurfa upplýsingarnar að varða einka- eða fjárhagsmálefni við­komandi einstaklings sem sanngjarnt sé og eðlilegt að fari leynt. Að framangreindu virtu telur úr­skurðarnefndin að 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga eigi ekki við um upplýsingar um álögð bygg­ing­arleyfisgjöld á einkahlutafélagið en að rétt sé að taka til skoðunar hvort síðari málsliður 9. gr. upp­lýsingalaga girði fyrir afhendingu upplýsinganna.
 
Í 2. málsl. 9. gr. upplýsingalaga er mælt fyrir um að óheimilt sé að veita almenningi aðgang að gögn­um sem varða mikilvæga virka fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja og annarra lög­aðila, sem sanngjarnt sé og eðlilegt að fari leynt, nema samþykki liggi fyrir. Ljóst er að upplýsingar á álagningarseðlinum sem deilt er um að­gang að varða fjárhags- eða viðskiptahagsmuni félagsins. Úr­skurðarnefndin telur hins vegar að hagsmunirnir séu ekki mikilvægir. Þá telur nefndin hvorki sann­gjarnt né eðlilegt að upplýsingar af þessu tagi fari leynt. Annars vegar verður ekki séð að fél­agið verði fyrir neinu tjóni verði upplýsingarnar afhentar. Hins vegar hefur almenningur hags­muni af því að gagnsæi ríki um álagningu gjalda af þessu tagi. Í ljósi þeirra takmörkuðu hagsmuna sem félagið hefur af því að upplýsingarnar fari leynt telur úrskurðarnefndin að Hvalfjarðarsveit sé skylt að afhenda kæranda þetta gagn.
 
Aðrar upplýsingar í þeim gögnum sem deilt er um aðgang að eru að mati úrskurðarnefndarinnar ekki undirorpnar aðgangstakmörkunum sem mælt er fyrir um í upplýsingalögum. Ber Hvalfjarðar­sveit því að afhenda kæranda gögnin líkt og segir í úrskurðarorði.
 

Úrskurðarorð

Hvalfjarðarsveit er skylt að veita kæranda, […], aðgang að eftirfarandi gögnum sem varða álagningu byggingarheimildargjalda:
 

1. Erindi Hvalfjarðarsveitar til […] ehf., dags. 16. september 2022.
2. Erindi Hvalfjarðarsveitar til […], dags. 12. júní 2024, að undan­skildu netfangi […].
3. Erindi Hvalfjarðarsveitar til […], dags. 28. nóvember 2023.
4. Tvö erindi Hvalfjarðarsveitar til […], dags. 8. desember 2022 og 8. júlí 2024.
5. Erindi Hvalfjarðarsveitar til […], dags. 4. júlí 2024, að undanskildu net­fangi […].

 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir